Leerdoelen – Infectie &
Immuniteit
WEEK 1 – BACTERIËLE INFECTIES
“De student kan zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen hoe
de reacties van het lichaam (bijv. koorts) verlopen op een
binnendringend pathogeen.”
Arts: Als reactie op een binnengedrongen ontstaat er een ontstekingsreactie met
koorts. De pyrogenen zijn de stoffen die de koorts kunnen induceren, deze
kunnen exogeen zijn (het pathogeen zelf) of endogeen (cytokinen, TNF-α, IFN-γ,
IL-1 en IL-6). Deze stoffen kunnen het hypothalaam endotheel aanzetten tot de
productie van prostaglandine E2 (fosfolipide -> arachidonzuur -> PGG2 ->
PGE2). PGE2 zorgt ervoor dat de thermostaat in de hypothalamus verhoogd
wordt. De posterieure hypothalamus zorgt daarbij voor warmteproductie / -
behoud en de anterieure hypothalamus wilt de thermostaat blijven resetten door
warmteverlies. Daarom heb je bij koorts een verhoogde temperatuur (door de
aanvoer van PGE2) maar met klachten als klamheid en zweten, daarmee
probeert de posterieure hypothalamus je weer af te koelen (voorkomen van een
hyperpyrexie).
Patiënt: Als je een ontsteking krijgt door een virus of een bacterie krijg je koorts.
Deze koorts komt door stoffen die de ziekteverwekker uitscheid, of stoffen die de
immuuncellen uitscheiden. Deze immuuncellen proberen de ziekteverwekker op
te ruimen. In de hersenen zit een soort thermostaat en die wordt met deze
stoffen dus verhoogd, je krijgt een hogere temperatuur. Maar je lichaam wilt je
niet te warm laten worden en probeert je af te laten koelen door bijvoorbeeld te
zweten. Dit is dan een typisch beeld van koorts.
“De student kan het klachtenpatroon en het natuurlijk verloop van de
volgende ziekten zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen:
ziekten van de luchtwegen (bijv. longontsteking) en ziekten van de
urinewegen (cystitis, pyelonefritis of urethritis).”
*uitleg aan de patiënt buiten wegen gelaten
Bij een urineweginfectie is er een bacterie gekoloniseerd en omhoog gemigreerd,
waar deze een ontsteking veroorzaakt. De bacteriën bevatten fimbriae waarmee
ze aan de uroplacines van het urotheel kunnen binden. Op deze manier houden
ze een soort vast en kunnen ze omhoogklimmen. Voor deze binding is een
mannosegroep nodig, teveel mannose deze binding echter vermoeilijken. Als de
bacterie een infectie veroorzaakt waarbij deze niet invasief is naar het weefsel,
wordt dit ongecompliceerd genoemd. Bij een gecompliceerde UWI is er sprake
van koorts, pijn in de zij en eventuele slagpijn in de nierloges (pyelonefritis).
Bij een luchtweginfectie is er een bacterie (virus) gekoloniseerd in de alveoli van
de longen, deze is dus al verschillende fysiologische barrières gepasseerd. Zoals
de cilia, neusharen, slijm en hoestreflexen. Ook zitten er macrofagen in de
alveoli, deze zullen de eerste beschermers zijn. De macrofagen trekken andere
leukocyten aan die de immuunreactie uitvoeren.
,“De student kan de laboratoriumdiagnostiek bij infecties van de urine-
en luchtwegen technisch uitleggen en interpreteren (microscopie,
urinekweek, urine dipstick, diagnostiek en serologie).”
Als eerst wordt er een oriënterend
onderzoek uitgevoerd. Door middel van
een Combur test (dipstick) kan er
gekeken worden naar verschillende
factoren, waaronder nitriet en het
aantal leukocyten. Positieve nitriet is
een sterke indicator voor een
bacteriële UWI, maar sluit niks uit
wanneer deze negatief is. Zie de
testuitslag hiernaast; nitriet +,
leukocyten +.
Bacteriën die een positief nitriet geven
zijn (*belangrijkste verwekkers UWI):
- Escherichia coli
- Klebsiela species
- Proteus mirabilis
Bij een microscopisch onderzoek wordt er naar de vorm, ligging en
Gramkleuring van de bacteriën gekeken. Dit verteld veel over het type bacterie
wat hier aanwezig is. Gram positieve bacteriën kleuren blauw/paars, doordat de
violetkristallen in hun peptidoglycaanlaag blijven hangen en Gram negatieve
bacteriën kleuren rood, omdat deze dat niet hebben. Voor de precieze
determinatie van de verwekker kan er ook gebruik gemaakt worden van MALDI-
TOF wat een vorm is van massaspectrometrie.
De bacterie uit de urine kan ook op kweek worden gezet voor verder onderzoek.
Zo kan er een telling uitgevoerd worden door het aantal kolonies te tellen.
Als laatst kan er voor de behandelkeuze een antibiogram gemaakt worden.
Hierbij wordt er getoetst hoe resistent de verwekker is tegen bepaalde
antibiotica. Hoe groter het rondje om het antibioticum (AB), hoe beter het AB
werkt tegen deze verwekker.
Voor de luchtweginfecties wordt er geen Combur test uitgevoerd worden, maar
wordt het sputum van de patiënt microbiologisch onderzocht. Dit wordt ook
gedaan met microscopisch onderzoek, een kweek en eventueel een antibiogram.
“De student kan de belangrijkste componenten van de aangeboren
afweer benoemen en uitleggen wat hun functie is.”
De aangeboren afweer bestaat uit verschillende cellulaire en humorale factoren.
Deze worden in een overzicht hieronder benoemd.
Cellulair Granulocyten Betrokken bij de aspecifieke afweer door
Neutrofiel fagocytose.
en
Eosinofiel
en
Basofielen
, Macrofagen Eerste beschermers, fagocytose, aanzetten
van de immuunrespons.
Mastcellen Scheiden histamine uit (vasodilatatie).
Neuteral Killer Betrokken bij de afweer tegen cellulaire
cellen componenten (virusinfecties).
Dendritische Presenteren antigenen aan het adaptieve
cellen immuunsysteem.
Humoraal Complement Trekken leukocyten aan + activeren deze,
opsonisatie en lysis door porievorming op de
celwand.
Cytokinen De signaalstoffen van het immuunsysteem;
activatie van cellen, aantrekken leukocyten,
koorts etc.
“De student kan zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen wat
het verschil is tussen de specifieke en aangeboren afweer en kan de
componenten van de aangeboren- en specifieke afweer beschrijven en
benoemen.”
De aangeboren afweer is het eerste, niet-specifieke, beschermingsmechanisme
van het lichaam. De componenten van dit systeem zijn in het vorige leerdoel
uitgelegd. De schakel naar het specifieke (adaptieve) systeem is de dendritische
cel. Bij het adaptieve systeem horen de T- en B-lymfocyten. T-cellen worden
door de DC geactiveerd en kunnen daarmee B-cellen activeren en zelf de
macrofagen gaan stimuleren in het perifere. De geactiveerde B-cellen kunnen
specifieke antistoffen maken die de ziekteverwekker kunnen opsoniseren voor
de fagocytose.
“De student kan met behulp van de 6-STEP methodiek een
behandelplan voor een patiënt met een UWI opstellen.”
Stap 1: Probleem van de patiënt.
Gecompliceerd? Acute Poly Frequente Mictie Syndroom (APFM-syndroom) =
stangurie + pollakisurie, koorts, pijn in de zij.
Stap 2: Doel van de behandeling.
Curatief, je wilt de verwekker klaren.
Stap 3: Behandelmogelijkheden.
Ongecompliceerd kan vanzelf overgaan, overweeg een afwachtend beleid
met eventueel pijnstilling.
Medicamenteus: 1e keus = nitrofurantoïne
2e keus = amoxicilline + clavulaanzuur
3e keus = cotrimoxazol
Bij een zwangere vrouw, moet je haar doorverwijzen naar een uroloog.
Leefstijladviezen: plas niet ophouden, veel drinken en urineren, meer
mannose innemen (tabletten of cranberrysap).
Stap 4: Evaluatie van de bestaande therapie.
Als er binnen 2 dagen geen verbetering is, of zelfs verergering, dan moet
de patiënt terugkomen voor nader onderzoek.
Stap 5: Implentatie van de behandeling (uitvoering)
Stap 6: Follow-up en evaluatie.
Immuniteit
WEEK 1 – BACTERIËLE INFECTIES
“De student kan zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen hoe
de reacties van het lichaam (bijv. koorts) verlopen op een
binnendringend pathogeen.”
Arts: Als reactie op een binnengedrongen ontstaat er een ontstekingsreactie met
koorts. De pyrogenen zijn de stoffen die de koorts kunnen induceren, deze
kunnen exogeen zijn (het pathogeen zelf) of endogeen (cytokinen, TNF-α, IFN-γ,
IL-1 en IL-6). Deze stoffen kunnen het hypothalaam endotheel aanzetten tot de
productie van prostaglandine E2 (fosfolipide -> arachidonzuur -> PGG2 ->
PGE2). PGE2 zorgt ervoor dat de thermostaat in de hypothalamus verhoogd
wordt. De posterieure hypothalamus zorgt daarbij voor warmteproductie / -
behoud en de anterieure hypothalamus wilt de thermostaat blijven resetten door
warmteverlies. Daarom heb je bij koorts een verhoogde temperatuur (door de
aanvoer van PGE2) maar met klachten als klamheid en zweten, daarmee
probeert de posterieure hypothalamus je weer af te koelen (voorkomen van een
hyperpyrexie).
Patiënt: Als je een ontsteking krijgt door een virus of een bacterie krijg je koorts.
Deze koorts komt door stoffen die de ziekteverwekker uitscheid, of stoffen die de
immuuncellen uitscheiden. Deze immuuncellen proberen de ziekteverwekker op
te ruimen. In de hersenen zit een soort thermostaat en die wordt met deze
stoffen dus verhoogd, je krijgt een hogere temperatuur. Maar je lichaam wilt je
niet te warm laten worden en probeert je af te laten koelen door bijvoorbeeld te
zweten. Dit is dan een typisch beeld van koorts.
“De student kan het klachtenpatroon en het natuurlijk verloop van de
volgende ziekten zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen:
ziekten van de luchtwegen (bijv. longontsteking) en ziekten van de
urinewegen (cystitis, pyelonefritis of urethritis).”
*uitleg aan de patiënt buiten wegen gelaten
Bij een urineweginfectie is er een bacterie gekoloniseerd en omhoog gemigreerd,
waar deze een ontsteking veroorzaakt. De bacteriën bevatten fimbriae waarmee
ze aan de uroplacines van het urotheel kunnen binden. Op deze manier houden
ze een soort vast en kunnen ze omhoogklimmen. Voor deze binding is een
mannosegroep nodig, teveel mannose deze binding echter vermoeilijken. Als de
bacterie een infectie veroorzaakt waarbij deze niet invasief is naar het weefsel,
wordt dit ongecompliceerd genoemd. Bij een gecompliceerde UWI is er sprake
van koorts, pijn in de zij en eventuele slagpijn in de nierloges (pyelonefritis).
Bij een luchtweginfectie is er een bacterie (virus) gekoloniseerd in de alveoli van
de longen, deze is dus al verschillende fysiologische barrières gepasseerd. Zoals
de cilia, neusharen, slijm en hoestreflexen. Ook zitten er macrofagen in de
alveoli, deze zullen de eerste beschermers zijn. De macrofagen trekken andere
leukocyten aan die de immuunreactie uitvoeren.
,“De student kan de laboratoriumdiagnostiek bij infecties van de urine-
en luchtwegen technisch uitleggen en interpreteren (microscopie,
urinekweek, urine dipstick, diagnostiek en serologie).”
Als eerst wordt er een oriënterend
onderzoek uitgevoerd. Door middel van
een Combur test (dipstick) kan er
gekeken worden naar verschillende
factoren, waaronder nitriet en het
aantal leukocyten. Positieve nitriet is
een sterke indicator voor een
bacteriële UWI, maar sluit niks uit
wanneer deze negatief is. Zie de
testuitslag hiernaast; nitriet +,
leukocyten +.
Bacteriën die een positief nitriet geven
zijn (*belangrijkste verwekkers UWI):
- Escherichia coli
- Klebsiela species
- Proteus mirabilis
Bij een microscopisch onderzoek wordt er naar de vorm, ligging en
Gramkleuring van de bacteriën gekeken. Dit verteld veel over het type bacterie
wat hier aanwezig is. Gram positieve bacteriën kleuren blauw/paars, doordat de
violetkristallen in hun peptidoglycaanlaag blijven hangen en Gram negatieve
bacteriën kleuren rood, omdat deze dat niet hebben. Voor de precieze
determinatie van de verwekker kan er ook gebruik gemaakt worden van MALDI-
TOF wat een vorm is van massaspectrometrie.
De bacterie uit de urine kan ook op kweek worden gezet voor verder onderzoek.
Zo kan er een telling uitgevoerd worden door het aantal kolonies te tellen.
Als laatst kan er voor de behandelkeuze een antibiogram gemaakt worden.
Hierbij wordt er getoetst hoe resistent de verwekker is tegen bepaalde
antibiotica. Hoe groter het rondje om het antibioticum (AB), hoe beter het AB
werkt tegen deze verwekker.
Voor de luchtweginfecties wordt er geen Combur test uitgevoerd worden, maar
wordt het sputum van de patiënt microbiologisch onderzocht. Dit wordt ook
gedaan met microscopisch onderzoek, een kweek en eventueel een antibiogram.
“De student kan de belangrijkste componenten van de aangeboren
afweer benoemen en uitleggen wat hun functie is.”
De aangeboren afweer bestaat uit verschillende cellulaire en humorale factoren.
Deze worden in een overzicht hieronder benoemd.
Cellulair Granulocyten Betrokken bij de aspecifieke afweer door
Neutrofiel fagocytose.
en
Eosinofiel
en
Basofielen
, Macrofagen Eerste beschermers, fagocytose, aanzetten
van de immuunrespons.
Mastcellen Scheiden histamine uit (vasodilatatie).
Neuteral Killer Betrokken bij de afweer tegen cellulaire
cellen componenten (virusinfecties).
Dendritische Presenteren antigenen aan het adaptieve
cellen immuunsysteem.
Humoraal Complement Trekken leukocyten aan + activeren deze,
opsonisatie en lysis door porievorming op de
celwand.
Cytokinen De signaalstoffen van het immuunsysteem;
activatie van cellen, aantrekken leukocyten,
koorts etc.
“De student kan zowel aan een arts, als aan een patiënt uitleggen wat
het verschil is tussen de specifieke en aangeboren afweer en kan de
componenten van de aangeboren- en specifieke afweer beschrijven en
benoemen.”
De aangeboren afweer is het eerste, niet-specifieke, beschermingsmechanisme
van het lichaam. De componenten van dit systeem zijn in het vorige leerdoel
uitgelegd. De schakel naar het specifieke (adaptieve) systeem is de dendritische
cel. Bij het adaptieve systeem horen de T- en B-lymfocyten. T-cellen worden
door de DC geactiveerd en kunnen daarmee B-cellen activeren en zelf de
macrofagen gaan stimuleren in het perifere. De geactiveerde B-cellen kunnen
specifieke antistoffen maken die de ziekteverwekker kunnen opsoniseren voor
de fagocytose.
“De student kan met behulp van de 6-STEP methodiek een
behandelplan voor een patiënt met een UWI opstellen.”
Stap 1: Probleem van de patiënt.
Gecompliceerd? Acute Poly Frequente Mictie Syndroom (APFM-syndroom) =
stangurie + pollakisurie, koorts, pijn in de zij.
Stap 2: Doel van de behandeling.
Curatief, je wilt de verwekker klaren.
Stap 3: Behandelmogelijkheden.
Ongecompliceerd kan vanzelf overgaan, overweeg een afwachtend beleid
met eventueel pijnstilling.
Medicamenteus: 1e keus = nitrofurantoïne
2e keus = amoxicilline + clavulaanzuur
3e keus = cotrimoxazol
Bij een zwangere vrouw, moet je haar doorverwijzen naar een uroloog.
Leefstijladviezen: plas niet ophouden, veel drinken en urineren, meer
mannose innemen (tabletten of cranberrysap).
Stap 4: Evaluatie van de bestaande therapie.
Als er binnen 2 dagen geen verbetering is, of zelfs verergering, dan moet
de patiënt terugkomen voor nader onderzoek.
Stap 5: Implentatie van de behandeling (uitvoering)
Stap 6: Follow-up en evaluatie.
