EXAMEN ORTHOPEDAGOGIE 2
HOOFDSTUK 1: JEUGDHULP IN HISTORISCH PERSPECTIEF
WAAROM IS EEN HISTORISCH PERSPECTIEF BELANGRIJK
Een historisch perspectief dient als een achteruitkijkspiegel om ons huidig handelen daarop af te
stemmen. Het maakt dat we kunnen zien dat wat vandaag gebeurt niet steeds als vanzelfsprekend is
aan te nemen en te zien als beter dan vroeger of omgekeerd. Een achteruitkijkspiegel leert ons te
begrijpen waarom de dingen zijn ontstaan en zijn geworden tot wat ze zijn. Achteruit kijken leidt vaak
tot verwondering over hoe we soms nog geen stap vooruit zijn gekomen of over hoever we zijn
gekomen, of over hoe iets innovatief plots al heel oud lijkt te zijn. De geschiedenis is niet iets van het
verleden. Vele discussies die vroeger leefden zijn tot op vandaag nog steeds springlevend…
VOOR DE 20 STE EEUW
Geen kindbeeld
Periode voor de 17e eeuw: totale afwezigheid van enig maatschappelijk bewustzijn ten
aanzien van kinderen
o Tot 13e eeuw: kindermoord (systematisch doden van meisjes op het platteland,
achterlaten van kinderen, soms als lokaas voor dieren, religieuze offers voor de
goden….
o 17e eeuw: : zeer hoge kindersterfte (ziekte, onhygiënische leefomstandigheden) =
oorzaak van geringe aandacht zelfs onverschilligheid (of net gevolg van?)
Geen bewustzijn van een aparte jeugdperiode
o Kinderen onder de leeftijd van 6 à 7 jaren waren niet van tel
o Eens die periode overleefd werd het kind tot de volwassenen gerekend en nam het
deel aan alle aspecten van het leven
o Van een scheiding wereld van het kind volwassenenwereld was geen sprake
TURNING POINT: DE ONTDEKKING VAN HET KIND
Apart-stellingsdynamiek
“Aparte” groep met “aparte” kenmerken
Verlichting Toekomst = maakbaar Kinderen = toekomst
Eerst in de hogere sociale klasse (pas later in de lagere)
Op meerdere terreinen van het sociaal-cultureel leven
o Opkomst van de kinderkleding
o Kinderspelen
o Ontstaan van de kindergeneeskunde
o Theorieën “kind” – onbeschreven blad (Lock) – nog niet volgroeide plant (Rousseau)
De eugenetica: ook wel rasverbetering genoemd, is de wetenschappelijke studie die als doel heeft om
de genetische samenstelling van een populatie te verbeteren. Het was Francis Galton (1822-1921) die
deze term in de mond nam als hij het had over 'het fokken om een groep dieren of mensen in de loop
van generaties te verbeteren'. Hij werd door de evolutietheorie van zijn neef Charles Darwin
beïnvloed. Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende vormen van 'positieve' en 'negatieve'
eugenetische maatregelen getroffen om een populatie te beïnvloeden. Verplichte sterilisatie,
euthanasie en voorwaarden voor het huwelijk zijn hier voorbeelden van.
1
,INDUSTRIALISERING – EIND 19 E EEUW
Dominantie van de rijke burgerij
o Katholiek of liberaal
Het proletariaat als “aparte klasse”
o Stedelijk
o Mannen, vrouwen, kinderen
o Werken voor hongerloon, uitbuiting (veel meer arbeiders dan werkplaasten)
o Ellende, miserabele omstandigheden…
Tal van privé-initiatieven bescherming van jongeren & moeders
o Wees- & vondelingentehuizen van de Katholieke Kerk en rijke burgerij (liefdadigheid)
o Voorlopers van de huidige organisaties in de jeugdhulp
Uiteindelijk neemt ook de overheid een aantal maatregelen
o Wet op de kinderarbeid < 12j. (1889)
o De wet op de kinderbescherming (1912)
o Wet op de leerplicht (1914)
20 STE EEUW
ENKELE BELANGRIJKE DATA
20ste eeuw:
VOOR DE WET VAN
1912
Minderjarige delicten plegers bestraft als volwassenen door de gewone strafrechter
Handelde MI met of zonder “oordeel des onderscheids”
o MET, dan is de MI toerekeningsvatbaar, en indien schuldig bevonden gevangenis
voor volwassen leeftijd <16 jaar kan een verzachtende omstandigheid zijn
o ZONDER, dan is de MI niet toerekeningsvatbaar en dus onschuldig vrijspraak.
Niettemin kan de strafrechter de MI ter beschikking stellen van de regering als hij van
oordeel was dat het gezin onvoldoende opvoedkundige waarborgen bood. In dat
2
, geval kon de rechter de MI tot zijn 21ste in een speciaal verbeteringstehuis of in een
liefdadigheidsinstelling plaatsen
1912: DE WET OP DE KINDERBESCHERMING!
“Kinderstrafrecht” afwijkend van het volwassenstrafrecht
Gerechtelijk luik
o Veiligheid van de samenleving
o Kinderrechter
Beperkte doelgroep
< 16j op ogenblik van de feiten
Delinquente jongeren
o <16j. Ontoerekeningsvatbaar geen misdrijf
o Wel een MOF als misdrijf omschreven feit
o Kinderrechter legt maatregel op
Jongeren in predelinquentie situatie
o Risicovolle situaties zoals landloperij, bedelarij, prostitutie…zullen vroeg of laat
misdrijven gaan plegen
Jongeren die “door hun ouders” aangemeld worden bij de kinderrechter wegens wangedrag
en hun ouders ernstige redenen tot ontevredenheid geven.
Voor wet Kinderbescherming 1912 Wet op de Kinderbescherming 1912
Al vrij vlug kritiek op de Wet Kinderbescherming van 1912
De bescherming beperkt zich tot minderjarige delict plegers of jongeren in pre-delinquente
situaties controle primeert op bescherming
o Andere situaties waarin jongeren bescherming nodig hebben bijv. verwaarlozing,
mishandeling… behoren niet tot de bevoegdheid van de Kinderrechter
o Er wordt meer en meer gepleit om de Kinderrechter bevoegd te maken voor alle
minderjarigen in gevaar
Tussenkomst rechter wordt in vraag gesteld
o Minister van Justitie Lilar pleit ervoor dat bescherming in eerste plaats thuis hoort
“buiten” de rechtbank en hij pleit voor een buitengerechtelijk luik van
kinderbescherming zodat de Kinderrechter pas in tweede instantie tussenkomt
Jarenlange discussie: 1912-1965
1965: DE WET OP DE JEUGDBESCHERMING!
Invoering van een buitengerechtelijk luik van jeugdbescherming
Introductie van het begrip “Kind in Gevaar”
3
, Het gerechtelijke luik wordt hervormd
Wet op de Kinderbescherming 1912 Wet op de Jeugdbescherming 1965
Buitengerechtelijk luik JBW 1965
Kind in gevaar
o Kinderen wiens gezondheid, veiligheid en zedelijkheid in gevaar is
Jeugdbeschermingscomité (JBC)
o Preventie
o Individuele hulpverlening
o Vrijwillige basis
Overgang van het buitengerechtelijk luik naar gerechtelijk luik
Jeugdbeschermingscomité (JBC) heeft interventierecht
o Vrijwillige hulpverlening wordt geweigerd of voldoende
o JBC kan minderjarige “Kind in Gevaar” rechtstreeks doorverwijzen naar Jeugdparket
Gerechtelijk luik JBW 1965
Kinderrechter wordt Jeugdrechtbank met Jeugdrechter
Sociale dienst Jeugdrechtbank (SDJ)
Binnen het Parket/OM komt er een afdeling Jeugdparket dat beslist
o MOF wel of niet te vorderen
o KiG wel of niet Jrb in te schakelen
Jeugdrechtbank wordt bevoegd voor
MOF Kind in gevaar
<18j Vordering OM
Vordering van OM o Na doorverwijzing door het JBC
Maatregelen o Hoogdringendheid
Maatregelen
Kritiek op de Wet op de Jeugdbescherming (1965)
Gerechtelijke bescherming Sociale of vrijwillige hulpverlening
Jeugdrechter Jeugdbeschermingscomités
o Sociale dienst JEUGD
Kind in gevaar
MOF PARKET Vrijwillige hulpverlening maar ook
Kind in gevaar Uitvoering gerechtelijke MR van de jeugdrechter
Onduidelijke afbakening tussen de luiken
4
HOOFDSTUK 1: JEUGDHULP IN HISTORISCH PERSPECTIEF
WAAROM IS EEN HISTORISCH PERSPECTIEF BELANGRIJK
Een historisch perspectief dient als een achteruitkijkspiegel om ons huidig handelen daarop af te
stemmen. Het maakt dat we kunnen zien dat wat vandaag gebeurt niet steeds als vanzelfsprekend is
aan te nemen en te zien als beter dan vroeger of omgekeerd. Een achteruitkijkspiegel leert ons te
begrijpen waarom de dingen zijn ontstaan en zijn geworden tot wat ze zijn. Achteruit kijken leidt vaak
tot verwondering over hoe we soms nog geen stap vooruit zijn gekomen of over hoever we zijn
gekomen, of over hoe iets innovatief plots al heel oud lijkt te zijn. De geschiedenis is niet iets van het
verleden. Vele discussies die vroeger leefden zijn tot op vandaag nog steeds springlevend…
VOOR DE 20 STE EEUW
Geen kindbeeld
Periode voor de 17e eeuw: totale afwezigheid van enig maatschappelijk bewustzijn ten
aanzien van kinderen
o Tot 13e eeuw: kindermoord (systematisch doden van meisjes op het platteland,
achterlaten van kinderen, soms als lokaas voor dieren, religieuze offers voor de
goden….
o 17e eeuw: : zeer hoge kindersterfte (ziekte, onhygiënische leefomstandigheden) =
oorzaak van geringe aandacht zelfs onverschilligheid (of net gevolg van?)
Geen bewustzijn van een aparte jeugdperiode
o Kinderen onder de leeftijd van 6 à 7 jaren waren niet van tel
o Eens die periode overleefd werd het kind tot de volwassenen gerekend en nam het
deel aan alle aspecten van het leven
o Van een scheiding wereld van het kind volwassenenwereld was geen sprake
TURNING POINT: DE ONTDEKKING VAN HET KIND
Apart-stellingsdynamiek
“Aparte” groep met “aparte” kenmerken
Verlichting Toekomst = maakbaar Kinderen = toekomst
Eerst in de hogere sociale klasse (pas later in de lagere)
Op meerdere terreinen van het sociaal-cultureel leven
o Opkomst van de kinderkleding
o Kinderspelen
o Ontstaan van de kindergeneeskunde
o Theorieën “kind” – onbeschreven blad (Lock) – nog niet volgroeide plant (Rousseau)
De eugenetica: ook wel rasverbetering genoemd, is de wetenschappelijke studie die als doel heeft om
de genetische samenstelling van een populatie te verbeteren. Het was Francis Galton (1822-1921) die
deze term in de mond nam als hij het had over 'het fokken om een groep dieren of mensen in de loop
van generaties te verbeteren'. Hij werd door de evolutietheorie van zijn neef Charles Darwin
beïnvloed. Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende vormen van 'positieve' en 'negatieve'
eugenetische maatregelen getroffen om een populatie te beïnvloeden. Verplichte sterilisatie,
euthanasie en voorwaarden voor het huwelijk zijn hier voorbeelden van.
1
,INDUSTRIALISERING – EIND 19 E EEUW
Dominantie van de rijke burgerij
o Katholiek of liberaal
Het proletariaat als “aparte klasse”
o Stedelijk
o Mannen, vrouwen, kinderen
o Werken voor hongerloon, uitbuiting (veel meer arbeiders dan werkplaasten)
o Ellende, miserabele omstandigheden…
Tal van privé-initiatieven bescherming van jongeren & moeders
o Wees- & vondelingentehuizen van de Katholieke Kerk en rijke burgerij (liefdadigheid)
o Voorlopers van de huidige organisaties in de jeugdhulp
Uiteindelijk neemt ook de overheid een aantal maatregelen
o Wet op de kinderarbeid < 12j. (1889)
o De wet op de kinderbescherming (1912)
o Wet op de leerplicht (1914)
20 STE EEUW
ENKELE BELANGRIJKE DATA
20ste eeuw:
VOOR DE WET VAN
1912
Minderjarige delicten plegers bestraft als volwassenen door de gewone strafrechter
Handelde MI met of zonder “oordeel des onderscheids”
o MET, dan is de MI toerekeningsvatbaar, en indien schuldig bevonden gevangenis
voor volwassen leeftijd <16 jaar kan een verzachtende omstandigheid zijn
o ZONDER, dan is de MI niet toerekeningsvatbaar en dus onschuldig vrijspraak.
Niettemin kan de strafrechter de MI ter beschikking stellen van de regering als hij van
oordeel was dat het gezin onvoldoende opvoedkundige waarborgen bood. In dat
2
, geval kon de rechter de MI tot zijn 21ste in een speciaal verbeteringstehuis of in een
liefdadigheidsinstelling plaatsen
1912: DE WET OP DE KINDERBESCHERMING!
“Kinderstrafrecht” afwijkend van het volwassenstrafrecht
Gerechtelijk luik
o Veiligheid van de samenleving
o Kinderrechter
Beperkte doelgroep
< 16j op ogenblik van de feiten
Delinquente jongeren
o <16j. Ontoerekeningsvatbaar geen misdrijf
o Wel een MOF als misdrijf omschreven feit
o Kinderrechter legt maatregel op
Jongeren in predelinquentie situatie
o Risicovolle situaties zoals landloperij, bedelarij, prostitutie…zullen vroeg of laat
misdrijven gaan plegen
Jongeren die “door hun ouders” aangemeld worden bij de kinderrechter wegens wangedrag
en hun ouders ernstige redenen tot ontevredenheid geven.
Voor wet Kinderbescherming 1912 Wet op de Kinderbescherming 1912
Al vrij vlug kritiek op de Wet Kinderbescherming van 1912
De bescherming beperkt zich tot minderjarige delict plegers of jongeren in pre-delinquente
situaties controle primeert op bescherming
o Andere situaties waarin jongeren bescherming nodig hebben bijv. verwaarlozing,
mishandeling… behoren niet tot de bevoegdheid van de Kinderrechter
o Er wordt meer en meer gepleit om de Kinderrechter bevoegd te maken voor alle
minderjarigen in gevaar
Tussenkomst rechter wordt in vraag gesteld
o Minister van Justitie Lilar pleit ervoor dat bescherming in eerste plaats thuis hoort
“buiten” de rechtbank en hij pleit voor een buitengerechtelijk luik van
kinderbescherming zodat de Kinderrechter pas in tweede instantie tussenkomt
Jarenlange discussie: 1912-1965
1965: DE WET OP DE JEUGDBESCHERMING!
Invoering van een buitengerechtelijk luik van jeugdbescherming
Introductie van het begrip “Kind in Gevaar”
3
, Het gerechtelijke luik wordt hervormd
Wet op de Kinderbescherming 1912 Wet op de Jeugdbescherming 1965
Buitengerechtelijk luik JBW 1965
Kind in gevaar
o Kinderen wiens gezondheid, veiligheid en zedelijkheid in gevaar is
Jeugdbeschermingscomité (JBC)
o Preventie
o Individuele hulpverlening
o Vrijwillige basis
Overgang van het buitengerechtelijk luik naar gerechtelijk luik
Jeugdbeschermingscomité (JBC) heeft interventierecht
o Vrijwillige hulpverlening wordt geweigerd of voldoende
o JBC kan minderjarige “Kind in Gevaar” rechtstreeks doorverwijzen naar Jeugdparket
Gerechtelijk luik JBW 1965
Kinderrechter wordt Jeugdrechtbank met Jeugdrechter
Sociale dienst Jeugdrechtbank (SDJ)
Binnen het Parket/OM komt er een afdeling Jeugdparket dat beslist
o MOF wel of niet te vorderen
o KiG wel of niet Jrb in te schakelen
Jeugdrechtbank wordt bevoegd voor
MOF Kind in gevaar
<18j Vordering OM
Vordering van OM o Na doorverwijzing door het JBC
Maatregelen o Hoogdringendheid
Maatregelen
Kritiek op de Wet op de Jeugdbescherming (1965)
Gerechtelijke bescherming Sociale of vrijwillige hulpverlening
Jeugdrechter Jeugdbeschermingscomités
o Sociale dienst JEUGD
Kind in gevaar
MOF PARKET Vrijwillige hulpverlening maar ook
Kind in gevaar Uitvoering gerechtelijke MR van de jeugdrechter
Onduidelijke afbakening tussen de luiken
4
