Thema 3 Ethisch-deontologisch handelen
1. Basisbegrippen
1.1 Moraal
Trolley-problem!
Moraal: stelsel v/ normen + waarden
Cultuurgebonden verschillend per context, veranderd over de tijd
Morele vragen: vragen over goed en kwaad, over manier waarop mensen
zouden moeten leven
Morele opvattingen: geven antwoorden op morele vragen
Moraal, morele opvattingen gebaseerd op waarden, normen, deugden
Waarden: opvattingen/voorstellingen v/ goede wat mens waardevol vindt +
wat streven
Niet strikt persoonlijk gedeeld door grote groep mensen
Idealen die wezenlijk zijn voor kwaliteit v/ leven
Normen: op waarden gebaseerde handelingsvoorschriften spelregels die
duidelijk maken hoe moet gedragen (wat wel, niet mag) (handeling, regel
vloeit voort uit waarden)
Eenzelfde waarde kan vertaald worden in verschillende normen
afhankelijk v/ betekenis die iemand geeft aan waarde
Waarden, normen v/ anderen ≠ als de jouwe daarom moet weten op welke
waarden, normen je je mening baseert
Deugden: min/meer vaste, goede eigenschappen v/ personen zodat moreel juist
handelen verinnerlijkte waarden (bepalen handelwijze v/ mensen) (aan
persoon toekennen)
Komen overeen/gekoppeld met waarden verschil: waarden = abstracte
begrippen, deugden = aan persoon gekoppeld (onderdeel v/ karakter v/
persoon)
Soorten moralen (regelen wat goed, slecht):
1
, Hechtingsmoraal: hoe omgaan met mensen waarmee we verbonden zijn
(vriend helpen zonder beter v/ worden)
Geweldmoraal: hoe omgaan met bedreigende situaties geweld =
immoreel MAAR moord om andere moord
Reinigingsmoraal: reinheid/wit = goed, besmetting = kwade
Samenwerkingsmoraal: manier waarop mensen samen werken
beiden beter v/ worden, meer bereiken dan alleen
Instinctief: regelen op instinctieve, intuïtieve manier wat goed, slecht is +
bepalen gedrag
MAAR geven geen echte argumenten beginselenmoraal WEL: redelijke
argumenten om onderbouwen waarom handeling goed/fout
Moraal ≠ statisch cultuurgebonden (per context verschillend)
Verschillende culturen andere waarden, normen,
handelingsvoorschriften
Waarden + normen OOK veranderen over tijd
Types normen:
Morele normen: ideeën over goede, regels over hoe we ons moeten
gedragen om ‘goed’ te zijn
Niet alle omgangsnormen = morele normen
Fatsoennormen/kleine ethiek/etiquette: regels die bepalen of gedrag
gepast is grens tss morele normen ≠ scherp criteria:
- Ernst: morele normovertredingen = ernstig
- Straf: morele normovertredingen = zwaarder
- Regelcontigentie: morele normen = onafhankelijk v/ toevallig
opgeschreven regels
- Autoriteit: morele normen = minder afhankelijk v/
goedkeuring door autoriteit
Juridische normen/gestolde ethiek: normen geformaliseerd als
gedragsregel, wet
Bindend + sancties verbonden aan overtreden (vastgelegd in wet)
Morele normen die door veel mensen gedeeld
Soms: overtreden = moreel (Heinz dilemma)
Gedragingen binnen wettelijke regels MAAR door velen als immoreel
gezien in bepaalde context
1.2 Ethiek
Ethiek: systematische reflectie
op morele vragen obv rationele
argumenten
NIET instinctieve
moraalstelsels (hechtings,
geweldsmoraal)
WEL beginselenmoraal
mensen zoeken nr
redelijke argumenten om
onderbouwen wrm handeling goed/fout
2
1. Basisbegrippen
1.1 Moraal
Trolley-problem!
Moraal: stelsel v/ normen + waarden
Cultuurgebonden verschillend per context, veranderd over de tijd
Morele vragen: vragen over goed en kwaad, over manier waarop mensen
zouden moeten leven
Morele opvattingen: geven antwoorden op morele vragen
Moraal, morele opvattingen gebaseerd op waarden, normen, deugden
Waarden: opvattingen/voorstellingen v/ goede wat mens waardevol vindt +
wat streven
Niet strikt persoonlijk gedeeld door grote groep mensen
Idealen die wezenlijk zijn voor kwaliteit v/ leven
Normen: op waarden gebaseerde handelingsvoorschriften spelregels die
duidelijk maken hoe moet gedragen (wat wel, niet mag) (handeling, regel
vloeit voort uit waarden)
Eenzelfde waarde kan vertaald worden in verschillende normen
afhankelijk v/ betekenis die iemand geeft aan waarde
Waarden, normen v/ anderen ≠ als de jouwe daarom moet weten op welke
waarden, normen je je mening baseert
Deugden: min/meer vaste, goede eigenschappen v/ personen zodat moreel juist
handelen verinnerlijkte waarden (bepalen handelwijze v/ mensen) (aan
persoon toekennen)
Komen overeen/gekoppeld met waarden verschil: waarden = abstracte
begrippen, deugden = aan persoon gekoppeld (onderdeel v/ karakter v/
persoon)
Soorten moralen (regelen wat goed, slecht):
1
, Hechtingsmoraal: hoe omgaan met mensen waarmee we verbonden zijn
(vriend helpen zonder beter v/ worden)
Geweldmoraal: hoe omgaan met bedreigende situaties geweld =
immoreel MAAR moord om andere moord
Reinigingsmoraal: reinheid/wit = goed, besmetting = kwade
Samenwerkingsmoraal: manier waarop mensen samen werken
beiden beter v/ worden, meer bereiken dan alleen
Instinctief: regelen op instinctieve, intuïtieve manier wat goed, slecht is +
bepalen gedrag
MAAR geven geen echte argumenten beginselenmoraal WEL: redelijke
argumenten om onderbouwen waarom handeling goed/fout
Moraal ≠ statisch cultuurgebonden (per context verschillend)
Verschillende culturen andere waarden, normen,
handelingsvoorschriften
Waarden + normen OOK veranderen over tijd
Types normen:
Morele normen: ideeën over goede, regels over hoe we ons moeten
gedragen om ‘goed’ te zijn
Niet alle omgangsnormen = morele normen
Fatsoennormen/kleine ethiek/etiquette: regels die bepalen of gedrag
gepast is grens tss morele normen ≠ scherp criteria:
- Ernst: morele normovertredingen = ernstig
- Straf: morele normovertredingen = zwaarder
- Regelcontigentie: morele normen = onafhankelijk v/ toevallig
opgeschreven regels
- Autoriteit: morele normen = minder afhankelijk v/
goedkeuring door autoriteit
Juridische normen/gestolde ethiek: normen geformaliseerd als
gedragsregel, wet
Bindend + sancties verbonden aan overtreden (vastgelegd in wet)
Morele normen die door veel mensen gedeeld
Soms: overtreden = moreel (Heinz dilemma)
Gedragingen binnen wettelijke regels MAAR door velen als immoreel
gezien in bepaalde context
1.2 Ethiek
Ethiek: systematische reflectie
op morele vragen obv rationele
argumenten
NIET instinctieve
moraalstelsels (hechtings,
geweldsmoraal)
WEL beginselenmoraal
mensen zoeken nr
redelijke argumenten om
onderbouwen wrm handeling goed/fout
2
