Hoofdstuk 4: Gehoorzaamheid
4.1 HET GEHOORZAAMHEIDSEXPERIMENT VAN STANLEY MILGRAM
Agressief gedrag door bevel (meestal intern, extern factor)
4.1.1 PROEFOPSTELLING VAN HET MILGRAM-EXPERIMENT
Pp gezocht via advertentie (krant)
‘leren’ zonder verdere uitleg
Kandidaten: heterogene groep goede representatie gehele populatie
Proefleider = leerkracht: streng + daadkrachtig
Straf op leren
Leerling in elektrische stoel met elektrodepasta (elektrode bevestigd met
elektrische generator stroomstoten)
Wnr leerling (PsPn) fout, geen antw leraar (Pp) straffen door elektrische
schok + intensiteit verhogen
Vraag: Hoe reageren Pp in zo’n situatie? Zijn er Pp die tot het uiterste (450 volt)
gaan?
Pp hebben het moeilijk stoppen? Verhoogde schok nodig?
Proefleider expliciete druk, aandringen om gehoorzamen aan bevel
(verder gaan)
1e verzoek “Please continue”
2e verzoek “The experiment requires that you continue”
3e verzoek “It is absolutely essential that you continue”
4e verzoek “You have no other choice, you must go on”
4.1.2 RESULTATEN VAN HET MILGRAM-EXPERIMENT
Moeilijk om blijven gehoorzamen uiterlijke kenmerken stress (stotteren, beven,
korte aanvallen, nerveuse lachbuien, …)
Resultaat: 65% ging tot 450 volt
Spreekt intuïtieve + wetenschappelijke voorspellingen tegen:
meeste stoppen bij 150 volt, 4% 300 volt, 0.1% 450 volt
Overeenkomst met bekende situaties uit realiteit (Holocaust)
Conclusie: bij lagere voltages schuldig pijnigen
DUS in staat onschuldig persoon martelen door gehoorzaamheid
1
, 4.1.3 GELIJKENISSEN EN VERSCHILLEN MET DE HOLOCAUST
“Zijn we allen nazi’s?”
Gelijkenissen:
1) Agressie
2) Opdrachtgevers + uitvoerders uitvoerders schoven verantwoordelijkheid
op opdrachtgevers
3) Expliciete bevelen
4) Deelnemers wisten wat ze deden
5) Slachtoffers = onschuldig + door toeval in positie verzeild
6) Slachtoffers smeekten om genade + leven
7) Daders agressie = doodgewone mensen
Verschillen:
1) Niet gedreven door haat, xenofobie
2) Jarenlang negativisme Joden, zigeuners, homo’s
3) ≠ rechtstreeks geconfronteerd met gevolgen daden (geen idee gevaar 450
volt)
Bij bewakers, soldaten wel zo onmogelijk gebeurtenis ontkennen
4) Experiment Pp stress, innerlijke verscheuring, vroegen om stoppen
5) Dwang pijnigen minder groot
Niet navelen militair bevel = gevaarlijk + strenge dictatuur
6) Geen ernst: wisten dat proefleider hun niet tot wandaden kon verplichten
noodzaak om gehoorzamen = minder dwingend
Samuel Marshall:
Amerika probeert Japans eiland (Makin) veroveren
Amerika in meerderheid maar Japan breekt bijna door de linies
Ondervraagt soldaten: Amerikanen niet geschoten op vijand
OMDAT gem individu heeft innerlijke (onbewust) weerstand tegen
vermogen medemens + meeste mensen afkeer vr agressie
Bevindingen bevestigd: meeste soldaten proberen vijand niet te doden
4.1.4 VARIANTEN OP HET BASISEXPERIMENT
1e variant experiment:
I. Wijzigde fysieke nabijheid Pp, PsPp
Basisexperiment: intercomsysteem fysieke afstand = groot
HIERDOOR makkelijk ander straffen, pijnigen, in gevaar brengen
Verkleinde fysieke afstand:
1e Aangrenzende kamer bonken op muur
proefopstelling Auditieve reactie GEEN verbale
2e Verbale feedback hoorbaar
proefopstelling
2
4.1 HET GEHOORZAAMHEIDSEXPERIMENT VAN STANLEY MILGRAM
Agressief gedrag door bevel (meestal intern, extern factor)
4.1.1 PROEFOPSTELLING VAN HET MILGRAM-EXPERIMENT
Pp gezocht via advertentie (krant)
‘leren’ zonder verdere uitleg
Kandidaten: heterogene groep goede representatie gehele populatie
Proefleider = leerkracht: streng + daadkrachtig
Straf op leren
Leerling in elektrische stoel met elektrodepasta (elektrode bevestigd met
elektrische generator stroomstoten)
Wnr leerling (PsPn) fout, geen antw leraar (Pp) straffen door elektrische
schok + intensiteit verhogen
Vraag: Hoe reageren Pp in zo’n situatie? Zijn er Pp die tot het uiterste (450 volt)
gaan?
Pp hebben het moeilijk stoppen? Verhoogde schok nodig?
Proefleider expliciete druk, aandringen om gehoorzamen aan bevel
(verder gaan)
1e verzoek “Please continue”
2e verzoek “The experiment requires that you continue”
3e verzoek “It is absolutely essential that you continue”
4e verzoek “You have no other choice, you must go on”
4.1.2 RESULTATEN VAN HET MILGRAM-EXPERIMENT
Moeilijk om blijven gehoorzamen uiterlijke kenmerken stress (stotteren, beven,
korte aanvallen, nerveuse lachbuien, …)
Resultaat: 65% ging tot 450 volt
Spreekt intuïtieve + wetenschappelijke voorspellingen tegen:
meeste stoppen bij 150 volt, 4% 300 volt, 0.1% 450 volt
Overeenkomst met bekende situaties uit realiteit (Holocaust)
Conclusie: bij lagere voltages schuldig pijnigen
DUS in staat onschuldig persoon martelen door gehoorzaamheid
1
, 4.1.3 GELIJKENISSEN EN VERSCHILLEN MET DE HOLOCAUST
“Zijn we allen nazi’s?”
Gelijkenissen:
1) Agressie
2) Opdrachtgevers + uitvoerders uitvoerders schoven verantwoordelijkheid
op opdrachtgevers
3) Expliciete bevelen
4) Deelnemers wisten wat ze deden
5) Slachtoffers = onschuldig + door toeval in positie verzeild
6) Slachtoffers smeekten om genade + leven
7) Daders agressie = doodgewone mensen
Verschillen:
1) Niet gedreven door haat, xenofobie
2) Jarenlang negativisme Joden, zigeuners, homo’s
3) ≠ rechtstreeks geconfronteerd met gevolgen daden (geen idee gevaar 450
volt)
Bij bewakers, soldaten wel zo onmogelijk gebeurtenis ontkennen
4) Experiment Pp stress, innerlijke verscheuring, vroegen om stoppen
5) Dwang pijnigen minder groot
Niet navelen militair bevel = gevaarlijk + strenge dictatuur
6) Geen ernst: wisten dat proefleider hun niet tot wandaden kon verplichten
noodzaak om gehoorzamen = minder dwingend
Samuel Marshall:
Amerika probeert Japans eiland (Makin) veroveren
Amerika in meerderheid maar Japan breekt bijna door de linies
Ondervraagt soldaten: Amerikanen niet geschoten op vijand
OMDAT gem individu heeft innerlijke (onbewust) weerstand tegen
vermogen medemens + meeste mensen afkeer vr agressie
Bevindingen bevestigd: meeste soldaten proberen vijand niet te doden
4.1.4 VARIANTEN OP HET BASISEXPERIMENT
1e variant experiment:
I. Wijzigde fysieke nabijheid Pp, PsPp
Basisexperiment: intercomsysteem fysieke afstand = groot
HIERDOOR makkelijk ander straffen, pijnigen, in gevaar brengen
Verkleinde fysieke afstand:
1e Aangrenzende kamer bonken op muur
proefopstelling Auditieve reactie GEEN verbale
2e Verbale feedback hoorbaar
proefopstelling
2
