Hoofdstuk 5: Macht en onmacht
Macht erotiseert, spreekt tot verbeelding, doet ons verlangen nr meer macht,
maakt ons machtsgeil!
Bouwt samenleving, geef individu plaats + rol, maakt com. Tss individuen
zinvol
Onderscheid dagelijks leven ‘macht’ (tov anderen, politieke macht), wet.
Psychologie ‘macht’
= hebben v/ controle (jezelf, anderen, situatie, omgeving heeft over jou)
Stimulusomgeving bepaalt vaak gedrag DUS zelf geen controle
eigen gedrag
= behavioristische visie (onder controle v/ prikkels omgeving) +
psychodynamisch (onbewust bepaalt gedrag)
Onmacht!
Macht vroeg in leven belangrijk Piaget: baby ervaart controle situatie + gedrag
herhalen door effecten
Doelgericht + bewust gedrag stellen (effecten) generaliseren nr nieuwe
situaties, objecten
= intentioneel handelen
Voor 1j: controle gaat ons mateloos boeien, macht over situatie belonend
effect + uitbreiden nr andere situaties (experimenteren met nieuwe
vormen controle + macht)
5.1 HET STANDFORD-GEVANGENISEXPERIMENT
Gevangenissen: ernstige problemen 3 scenario’s (oorzaak problemen):
I. Oorzaak Moeilijk karakter wantoestanden
gevangenen = minisamenleving met slechte karakter
(antisociale, gewelddadiger)
Als strenge optreden cipiers probleem
strenge gedrag gerechtvaardigd, noodzakelijk
om orde min/meer bewaren
II. Persoonlijkheid Graag macht over anderen + sadistisch
bewakers Assertief, niet afkering v/ agressief gedrag!
III. Gevangenissyste Straf uitzitten + rechten verliezen (terwijl
em anderen macht) frustratie +
machtsmisbruik, geweld
Strikte hiërarchie met geweld in stand
gehouden
‘wij vs zij’ gevoel
5.1.1 DE ONDERZOEKOPZET
1
, Zimbardo: welke 3 voor de hand liggende? 2 mogelijkheden uitschakelen
Persoonlijkheid bewakers + gevangenen ‘normaliseren’ DOOR experiment
met Pp zonder gewelddadige, agressieve aanleg
Geen probleem? Oorzaak = persoonlijkheid cipiers, gevangenen
Wel probleem? Oorzaak = gevangenissituatie
‘Onderzoek over leven in gevangenis’
Pp kregen vergoeding (15 dollars per dag in experiment dat 2 weken
duurt)
Meest stabiele, volwassen, minst asociale personen (student +
middenklas)
Obv toeval opgedeeld 12 gevangenen + bewakers
Ied akkoord met proefopzet OOK als vertel streng behandeld,
rechten verliezen
Kleine cellen (3 gevangenen), deuren = traliehekkens, ramen met tralies,
isoleercel, geen ramen + uurwerken desoriëntatie in tijd
Begon met 9 gevangenen + bewakers (rest in reserve)
Hiërarchische onderverdeling: gevangenisdirecteur, beroepscommissie,
commissie v/ toezicht
5.1.2 DE START VAN HET EXPERIMENT
Verdachten aan huis opgepakt met politie wagens nr politiebureau
Vingerafdrukken + persoonlijke gegevens opgenomen DAN met blinddoek
nr ‘Stanford Country Jail’
Noodzakelijke spullen (kledij, …), zware kettingen rond enkel, muts,
aangesproken met nummer
Destabiliseren, onzeker + ongemakkelijk
Bewakers: kaki uniform, zonnebril met spiegelglazen (ogen niet zien
moete emoties afleiden)
Machtsgevoel, gevoel onaantastbaarheid
Cipiers kreeg minimale aanwijzingen over rol + verbod lichamelijk geweld
Gevangenen samengebracht + 16 basisgedragsregels voorgelezen
(ongehoorzaamheid, regels niet naleven = straf)
5.1.3 HET VERLOOP VAN HET EXPERIMENT
Wou na 6 dagen al stoppen (normaal 2weken) gedrag gevangenen + cipiers uit
hand, gevaarlijk
1e dag = rustig
2e dag: gevangenen rebelleerden + daagden bewakers uit
2
Macht erotiseert, spreekt tot verbeelding, doet ons verlangen nr meer macht,
maakt ons machtsgeil!
Bouwt samenleving, geef individu plaats + rol, maakt com. Tss individuen
zinvol
Onderscheid dagelijks leven ‘macht’ (tov anderen, politieke macht), wet.
Psychologie ‘macht’
= hebben v/ controle (jezelf, anderen, situatie, omgeving heeft over jou)
Stimulusomgeving bepaalt vaak gedrag DUS zelf geen controle
eigen gedrag
= behavioristische visie (onder controle v/ prikkels omgeving) +
psychodynamisch (onbewust bepaalt gedrag)
Onmacht!
Macht vroeg in leven belangrijk Piaget: baby ervaart controle situatie + gedrag
herhalen door effecten
Doelgericht + bewust gedrag stellen (effecten) generaliseren nr nieuwe
situaties, objecten
= intentioneel handelen
Voor 1j: controle gaat ons mateloos boeien, macht over situatie belonend
effect + uitbreiden nr andere situaties (experimenteren met nieuwe
vormen controle + macht)
5.1 HET STANDFORD-GEVANGENISEXPERIMENT
Gevangenissen: ernstige problemen 3 scenario’s (oorzaak problemen):
I. Oorzaak Moeilijk karakter wantoestanden
gevangenen = minisamenleving met slechte karakter
(antisociale, gewelddadiger)
Als strenge optreden cipiers probleem
strenge gedrag gerechtvaardigd, noodzakelijk
om orde min/meer bewaren
II. Persoonlijkheid Graag macht over anderen + sadistisch
bewakers Assertief, niet afkering v/ agressief gedrag!
III. Gevangenissyste Straf uitzitten + rechten verliezen (terwijl
em anderen macht) frustratie +
machtsmisbruik, geweld
Strikte hiërarchie met geweld in stand
gehouden
‘wij vs zij’ gevoel
5.1.1 DE ONDERZOEKOPZET
1
, Zimbardo: welke 3 voor de hand liggende? 2 mogelijkheden uitschakelen
Persoonlijkheid bewakers + gevangenen ‘normaliseren’ DOOR experiment
met Pp zonder gewelddadige, agressieve aanleg
Geen probleem? Oorzaak = persoonlijkheid cipiers, gevangenen
Wel probleem? Oorzaak = gevangenissituatie
‘Onderzoek over leven in gevangenis’
Pp kregen vergoeding (15 dollars per dag in experiment dat 2 weken
duurt)
Meest stabiele, volwassen, minst asociale personen (student +
middenklas)
Obv toeval opgedeeld 12 gevangenen + bewakers
Ied akkoord met proefopzet OOK als vertel streng behandeld,
rechten verliezen
Kleine cellen (3 gevangenen), deuren = traliehekkens, ramen met tralies,
isoleercel, geen ramen + uurwerken desoriëntatie in tijd
Begon met 9 gevangenen + bewakers (rest in reserve)
Hiërarchische onderverdeling: gevangenisdirecteur, beroepscommissie,
commissie v/ toezicht
5.1.2 DE START VAN HET EXPERIMENT
Verdachten aan huis opgepakt met politie wagens nr politiebureau
Vingerafdrukken + persoonlijke gegevens opgenomen DAN met blinddoek
nr ‘Stanford Country Jail’
Noodzakelijke spullen (kledij, …), zware kettingen rond enkel, muts,
aangesproken met nummer
Destabiliseren, onzeker + ongemakkelijk
Bewakers: kaki uniform, zonnebril met spiegelglazen (ogen niet zien
moete emoties afleiden)
Machtsgevoel, gevoel onaantastbaarheid
Cipiers kreeg minimale aanwijzingen over rol + verbod lichamelijk geweld
Gevangenen samengebracht + 16 basisgedragsregels voorgelezen
(ongehoorzaamheid, regels niet naleven = straf)
5.1.3 HET VERLOOP VAN HET EXPERIMENT
Wou na 6 dagen al stoppen (normaal 2weken) gedrag gevangenen + cipiers uit
hand, gevaarlijk
1e dag = rustig
2e dag: gevangenen rebelleerden + daagden bewakers uit
2
