Leerpad 5: Het endocriene systeem, hormonen en
stress
1. HET ENDOCRIENE SYSTEEM
= 2de com. Systeem:
Onder controle zenuwstelsel
Uit klieren die hormonen afscheiden + chemische boodschappers die door
bloed nr andere lichaamsorganen gebracht
Verschil zenuwstelsel: chemische signalen (terwijl zenuwstelsel
elektrisch + chemisch)
Voornaamste: pijnappelklier, hypofyse, schildklier, zwezerik, maag,
bijnier, alvleesklier, twaalfvingerige darm, nier, eierstok, teelbal
1.1 DE HYPOFYSE
Hersenen controleren endocriene stelsel DOORDAT hypothalamus stoffen
afscheidt bereikt hypofyse (onder hypothalamus)
Stoffen hypothalamus beïnvloeden activiteit hypofyse hormonen
afscheidt in bloedbaan
Direct effect MAAR meeste indirect stimuleren, onderdrukken
aanmaak + secretie v/ hormonen in andere klieren
Sommige hormonen in hersenen = neurotransmitter (noradrenaline,
oxytocine)
1.2 DE BIJNIEREN
= reactie stress op lichaam acute (bijniermerg) + chronische (bijnierschors)
stress
Bijniermerg (binnenste deel bijnier): belangrijke structuur reactie op stress
aangestuurd door sympathisch zenuwstelsel (maakt (nor)adrenaline)
Stresserende omstandigheden scheidt hormonen nor- + adrenaline in
bloedbaan (fight or flight)
Hormonen zorgen vr energietoename ⬆ glucose in bloed,
bloeddruk + hartslag ⬆, bloed nr organen ⬆/↓, vertering ↓,
verwijderde pupillen (adrenaline door aderen voelen stromen)
Bijnierschors (buitenste deel bijnieren): produceert mannelijke + vrouwelijke
geslachtshormonen
3 verschillende hormonen gemaakt hormonen v/ cholesterol:
1) Mineralocorticoidon (aldosteron) RAAS-systeem
(bloeddrukverhoging)
1
, 2) Glucorticoidon (cortisol) steroïden: voldoende glucose
beschikbaar in alle weefsel in stresssituaties DOOR hyperglycemie
veroorzaken
Onderdrukken immuunsysteem (pijn + zwelling ↓)
Osteoclasten in botweefsel harder werken (bot afbreken om
mineralen te gebruiken in rest lichaam)
Geheugen! (in volgende stresssituatie beter weten wat
moeten doen)
3) Geslachtshormonen (androgenen) niks met stresssysteem te
maken MAAR uit cholesterol gemaakt
Aangestuurd door 2 structuren: hypothalamus (CRH) + hypofyse (ACTH)
= bijnier as
Bijnier krijgt seintje om hormonen maken (aldosteron, androgenen,
cortisol)
Cortisol gebruikt als neg. Feedback
ALS genoeg aanwezig cirkel gaat zichzelf onderbreken
- Dagritme: elke ochtend (opstaan) = piek, elke avond
(slapen) = weinig
ALS wisselende dag, nacht diensten systeem v/ slag
(ongezond)
Stoornis? Mannelijke kenmerken bij vrouw (+ omgekeerd)
onevenwichtigheden DOOR tumor
Aandoeningen afwijkingen in bijnier:
I. Syndroom v/ cushing (te veel glucocorticoiden):
Symptomen die passen bij functies cortisol: ⬆ glucosespiegel,
diabetes, onderdrukking immuunrespons, osteoporose,
vollemaansgezicht (vetafzetting in gezicht), psychische klachten
(prikkelbaarheid, psychose, depressiviteit)
II. Hyperaldosteronisme (te veel mineralocorticoiden):
⬆ bloeddruk, ↓ kalium (ontstaat hypokaliemie) hartritmestoornis,
spierzwakte, bewustzijnsverlies
III. Ziekte v/ Addison (te weinig v/ alle bijnierschorshormonen)
DOOR auto-immuunreactie: eigen afweersysteem valt bijnierschors aan
Geen mechanisme om met stress omgaan
Elke infectie, psychische stress, trauma, kou, hitte,
bloedverlies, … = levensbedreigend situatie (homeostase kan
niet meer gehandhaafd in stressvolle situaties)
= Addison crisis (dodelijk: elektrolyten, bloeddruk niet meer
binnen homeostatische waarde blijven)
IV. Feochromocytoon (goedaardige tumor bijniermerg)
Produceert te veel adrenaline drukverhogende momenten
(hoesten) komt stoot adrenaline vrij HIERDOOR heftige opvliegers
(zweten, trillen, hartkloppingen, paniek, misselijkheid, hoofdpijn,
bloeddruk ⬆, hartritmestoornis, hartinfarct, CVA, dood)
1.3 DE GESLACHTSKLIEREN
2
stress
1. HET ENDOCRIENE SYSTEEM
= 2de com. Systeem:
Onder controle zenuwstelsel
Uit klieren die hormonen afscheiden + chemische boodschappers die door
bloed nr andere lichaamsorganen gebracht
Verschil zenuwstelsel: chemische signalen (terwijl zenuwstelsel
elektrisch + chemisch)
Voornaamste: pijnappelklier, hypofyse, schildklier, zwezerik, maag,
bijnier, alvleesklier, twaalfvingerige darm, nier, eierstok, teelbal
1.1 DE HYPOFYSE
Hersenen controleren endocriene stelsel DOORDAT hypothalamus stoffen
afscheidt bereikt hypofyse (onder hypothalamus)
Stoffen hypothalamus beïnvloeden activiteit hypofyse hormonen
afscheidt in bloedbaan
Direct effect MAAR meeste indirect stimuleren, onderdrukken
aanmaak + secretie v/ hormonen in andere klieren
Sommige hormonen in hersenen = neurotransmitter (noradrenaline,
oxytocine)
1.2 DE BIJNIEREN
= reactie stress op lichaam acute (bijniermerg) + chronische (bijnierschors)
stress
Bijniermerg (binnenste deel bijnier): belangrijke structuur reactie op stress
aangestuurd door sympathisch zenuwstelsel (maakt (nor)adrenaline)
Stresserende omstandigheden scheidt hormonen nor- + adrenaline in
bloedbaan (fight or flight)
Hormonen zorgen vr energietoename ⬆ glucose in bloed,
bloeddruk + hartslag ⬆, bloed nr organen ⬆/↓, vertering ↓,
verwijderde pupillen (adrenaline door aderen voelen stromen)
Bijnierschors (buitenste deel bijnieren): produceert mannelijke + vrouwelijke
geslachtshormonen
3 verschillende hormonen gemaakt hormonen v/ cholesterol:
1) Mineralocorticoidon (aldosteron) RAAS-systeem
(bloeddrukverhoging)
1
, 2) Glucorticoidon (cortisol) steroïden: voldoende glucose
beschikbaar in alle weefsel in stresssituaties DOOR hyperglycemie
veroorzaken
Onderdrukken immuunsysteem (pijn + zwelling ↓)
Osteoclasten in botweefsel harder werken (bot afbreken om
mineralen te gebruiken in rest lichaam)
Geheugen! (in volgende stresssituatie beter weten wat
moeten doen)
3) Geslachtshormonen (androgenen) niks met stresssysteem te
maken MAAR uit cholesterol gemaakt
Aangestuurd door 2 structuren: hypothalamus (CRH) + hypofyse (ACTH)
= bijnier as
Bijnier krijgt seintje om hormonen maken (aldosteron, androgenen,
cortisol)
Cortisol gebruikt als neg. Feedback
ALS genoeg aanwezig cirkel gaat zichzelf onderbreken
- Dagritme: elke ochtend (opstaan) = piek, elke avond
(slapen) = weinig
ALS wisselende dag, nacht diensten systeem v/ slag
(ongezond)
Stoornis? Mannelijke kenmerken bij vrouw (+ omgekeerd)
onevenwichtigheden DOOR tumor
Aandoeningen afwijkingen in bijnier:
I. Syndroom v/ cushing (te veel glucocorticoiden):
Symptomen die passen bij functies cortisol: ⬆ glucosespiegel,
diabetes, onderdrukking immuunrespons, osteoporose,
vollemaansgezicht (vetafzetting in gezicht), psychische klachten
(prikkelbaarheid, psychose, depressiviteit)
II. Hyperaldosteronisme (te veel mineralocorticoiden):
⬆ bloeddruk, ↓ kalium (ontstaat hypokaliemie) hartritmestoornis,
spierzwakte, bewustzijnsverlies
III. Ziekte v/ Addison (te weinig v/ alle bijnierschorshormonen)
DOOR auto-immuunreactie: eigen afweersysteem valt bijnierschors aan
Geen mechanisme om met stress omgaan
Elke infectie, psychische stress, trauma, kou, hitte,
bloedverlies, … = levensbedreigend situatie (homeostase kan
niet meer gehandhaafd in stressvolle situaties)
= Addison crisis (dodelijk: elektrolyten, bloeddruk niet meer
binnen homeostatische waarde blijven)
IV. Feochromocytoon (goedaardige tumor bijniermerg)
Produceert te veel adrenaline drukverhogende momenten
(hoesten) komt stoot adrenaline vrij HIERDOOR heftige opvliegers
(zweten, trillen, hartkloppingen, paniek, misselijkheid, hoofdpijn,
bloeddruk ⬆, hartritmestoornis, hartinfarct, CVA, dood)
1.3 DE GESLACHTSKLIEREN
2
