Samenvatting Leerpad 2: Gedragsgenetica & Nature-Nurture | Biologische Psychologie | Arteveldehogeschool | 2025/26

Leerpad 2: Gedragsgenetica, nature-nurture

2.1 ERFELIJKHEID EN GEDRAGSGENETICA


2.1.1 DOMINANT EN RECESSIEF GEN


De bevindingen van Mendel: basismechanisme overerving DOOR planten met
elkaar kruisen + kijken nr kenmerken daaropvolgende generaties (geïntrigeerd
door kenmerken die generaties overslaan)
 Erfelijke info vader + moeder zelfde, nakomelingen kregen vaak (niet
altijd) eigenschap
ALS verschilde, meer nakomelingen met eigenschap vader OF moeder dan
eigenschap andere ouder
 Erwtplant krijgt erfelijke info v/ vader + moeder  bij tegenspraak tss info,
sommige kenmerken anderen overheersten
Gen (1909): fundamentele eenheid erfelijkheid

Dominant = altijd tot uitdrukking als aanwezig
gen
Recessief = alleen tot uitdrukking als aanwezig in erfelijke materiaal v/
gen vader + moeder
Vb. taaislijmziekte, mucoviscidose: slijm in darmen, longen te
taai  luchtweginfecties, spijsverteringsstoornissen (invloed bij
ziekten)
 Alleen als kind krijgt v/ vader + moeder



2.1.2 CHROMOSOMEN EN MITOCHONDRIAAL DNA


Chromosomen (46 chromosomen  23 paar):
 In alle cellen v/ lichaam (behalve rode bloedlichaampjes)
 Elk paar  1 v/ vader + 1 v/ moeder
 22 = autosomen  geordend (1 = grootste, 22 = kleinste) +
lichaamsbepalend
 Principe gendominantie (dominant gen krijgt voorrang + bepalen
meer)
 Laatste paar = geslachtschromosomen (vrouw = XX, man = XY)
 Y-chromosoom (man) gebruiken bij stamboomonderzoek
(mannelijke lijn traceren, verifiëren)
Karyotype: complete set chromosomen op individueel niveau (ordenen)
 Beschrijving specifieke info over chromosomen v/ persoon
 Gebruiken om abnormaalheden zoeken in chromosomale
nummering/structuur (op zoek nr afwijkingen



1

, Mitochondriën (alleen X-chromosoom dus via moeder):
 Bevatkleine hoeveelheid DNA
 ALS analyseren  kan vrouwelijke lijn persoon bepalen
 Gendominantie: gen tot uiting wnr dominant OF wnr in
tweevoud voorkomt (bij autosomen genen in tweevoud: vader
+ moeder)
OOK geslachtschromosomen vrouw (niet man)  X-
chromosoom bevat >700 genen dan Y-chromosoom 
meeste genen tot uiting wnr recessief! (hoe minder keuze uit
genen, hoe meer kans dat recessief gen ontwikkelen  meer
kans bij mannen tot uiting)
HIERDOOR sommige stoornissen (kleurenblindheid, hemofilie)
vaker bij mannen: vrouwen moet recessieve gen op X-
chromosoom 2x voorkomen, bij mannen zal optreden wnr X-
chromosoom gen bevat
 Kleine lichaampjes in cel zorgen vr energie + stofwisseling cel
 Komt altijd v/ eicel moeder (zaadcel te klein)


2.1.3 GENETISCH MATERIAAL


DNA = bevat alle codes vr bouwstenen cel (grote hoeveelheid
gecodeerde info)
 Genetische codes (chromosomen): desoxy, ribo, nucleïne,
zuur
 Tijdens verschillende fases celcyclus kan DNA
verscheidene vormen aannemen
 Basiseenheid = nucleotide (verbinding specifieke base,
suiker (desoxyribose), fosforzuur
DUS DNA = aaneenschakeling nucleotiden 
polynucleotide

Dubbele Helix (Watson, Crick, 1953):
 Tweestrengig met 4 basenparen: adenine (A), cytosine (C),
guanine (G), thymine (T)  ketens nucleotiden
 Gepaard met complementair: A  T, C  G (+
omgekeerd), waterstofbruggen (chemische
verbinden tss koppels)
 > 3 miljard basenparen  vormen menselijke genoom:
samenvatting erfelijk materiaal (groot deel DNA komt
overeen met chimpansees)

Uit genetische code DNA word eiwitten gekopieerd
(verantwoordelijk meeste functies cellen)  kleine stukjes DNA
gebruikt = genen:
 X-chromosoom: > 800 genen, Y-chromosoom: < 80 genen
(meeste komen voor op X-chromosoom)
 Junk DNA (delen DNA die geen genen vormen, zonder
specifieke functie) MAAR spelen rol bij regulatie, aan en


2