Inhoudstabel Colleges Filosofie &
wetenschap en ziekte
Colleg
Thema Kernonderwerpen
e
Filosofie en metafysica (Aristoteles, Leibniz) •
Inleiding – Filosofie Meta-farmacie • Filosofie en moderne wetenschap
Colleg
als reflectie op (Galilei, Descartes) • Filosofie als farmakon •
e1
wetenschap Dubbel lijden (Sontag, Nietzsche) • Filosofie als
geestelijk geneesmiddel
Primaire vs secundaire dimensie van lijden
(Nietzsche) • Filosofie zonder eigen domein
Colleg (nihilisme, wetenschapsfilosofie, kritisch denken)
Filosofie en ziekte
e2 • Kant’s drie ultieme vragen • Filosofie tussen
abstract en concreet • Wittgenstein, Aristoteles,
Heidegger • Kerninzichten
Historische benadering • Onttovering (Weber) •
Moderne filosofie – Mechanisering wereldbeeld • Cartesiaanse twijfel
Colleg
Descartes en • Cogito, ergo sum • Primaire vs secundaire
e3
wetenschap kwaliteiten • Pijn als voorbeeld • Unio mentis et
corporis • Schema en kerninzichten
Pijn als secundaire kwaliteit • Voorbeelden
Filosofie, Descartes (Joseph Beuys, fantoompijn) • Wetenschap en pijn
Colleg
en het probleem van • Elaine Scarry – The Body in Pain • Virginia Woolf
e4
pijn • Pijn en intersubjectiviteit • Kerninzichten en
denkvraag
Intentionaliteit en oncommuniceerbaarheid •
Objectivering van pijn • Wapen- en
Wat is ziekte? – De wondemetaforiek • Filosofische en ethische
Colleg
ervaring van pijn problemen • Conclusie Scarry • Kernbegrippen •
e5
(Elaine Scarry) Dimensies van ziekte • Realisme vs
constructivisme • Medicalisering • WHO-definitie
gezondheid
Realisme vs constructivisme • Freud –
psychopathologie van alledaagse leven •
Sociaal- Voorbeelden (CBD, Ritalin, cortisone) •
Colleg
constructivisme en Posthumanisme/enhancement • Sociaal-
e6
Susan Sontag constructivisme • Susan Sontag – Illness as a
Metaphor • Taboe, metaforische besmettelijkheid,
culpabilisering • Examengerichte leerpunten
Wat is wetenschap? • Klassificatie (Mendelejev,
DSM, ICD) • Realisme vs nominalisme •
Colleg Wetenschapsfilosofie Universalia-debat (Aquinas, Ockham) •
e 7 – Klassificatie Voorbeelden (chemische elementen, gender) •
Foucault – Les Mots et les Choses, Histoire de la
folie • Epistème en machtsstructuren
,Colleg
Thema Kernonderwerpen
e
Indifferent vs interactive kinds • Looping effect •
Autisme als voorbeeld • Dynamisch nominalisme
Colleg Ian Hacking – Sociaal • Menswetenschappen vs exacte wetenschappen
e 8 constructivisme • Making up people • Genderlabels • Foucault
over homoseksualiteit • Labeling from
above/below • Transient mental illness
Wetenschap vs pseudowetenschap •
Maatschappelijke relevantie •
Demarcatieprobleem • Wetenschappelijkheid ≠
waarheid • Afgewezen criteria (werkzaamheid,
Colleg Karl Popper en het
exactheid) • Popper’s situering • Kritisch project •
e 9 demarcatieprobleem
Conjectures and Refutations • Falsificatiecriterium
• Inductieprobleem (Hume) • Hypothetisch-
deductief model • Kritisch vs dogmatisch denken
• Voorlopigheid van kennis
, College 1: Inleiding
Filosofie als reflectie op de wetenschap
Filosofie kan beschouwd worden als een reflectie op andere domeinen,
waaronder de wetenschap. Waar een wetenschap zich richt op een
specifiek onderzoeksobject, neemt filosofie een meta-positie in: een
positie buiten of boven de discussie, die nadenkt over de voorwaarden,
grenzen en betekenis van die wetenschap.
Filosofie en metafysica
Aristoteles geldt als een van de grondleggers van de westerse
filosofie.
Voor hem betekende fysica de studie van natuurwetten, beweging
en zichtbare wetmatigheden.
Metafysica gaat een stap verder: niet enkel hoe
natuurverschijnselen plaatsvinden, maar wat begrippen zoals
oorzaak, beweging en wetmatigheid eigenlijk betekenen.
Dit leidt tot ontologische vragen: vragen naar het zijn zelf, niet
naar de materiële werkelijkheid.
o Voorbeeld fysica: “Wat veroorzaakt dat een steen valt?”
o Voorbeeld metafysica: “Wat betekent ‘oorzakelijkheid’
eigenlijk?”
De meest fundamentele metafysische vraag (Leibniz): “Waarom is
er iets en niet eerder niets?”
Van metafysica naar meta-farmacie
Filosofie kan ook reflecteren op de farmaceutische wetenschap. Dit
noemen we een meta-farmaceutische benadering.
De farmacie vertrekt van begrippen als ziekte, gezondheid en
genezing.
Filosofie stelt vragen zoals:
o Wat is precies ziekte?
o Wat is het verschil tussen ziek en gezond?
o Wat is het verschil tussen genezen en verbeteren (bijv.
geneesmiddel vs. prestatieverhogend middel)?
o Wat is pijn eigenlijk?
o Zijn classificaties van ziektes en geneesmiddelen objectief of
cultureel geconstrueerd?
Dit zijn geen strikt biomedische vragen, maar filosofische vragen die
de fundamenten en betekenis van de farmacie onderzoeken.
Filosofie en moderne wetenschap
, In de oudheid dacht men (zoals Aristoteles) dat men eerst
metafysische vragen moest oplossen om wetenschap te kunnen
bedrijven.
In de moderne wetenschap (Galilei, Descartes e.a.) werd dat idee
losgelaten: men begon wetenschap te bedrijven zonder
metafysische voorvragen. Dat bleek bijzonder succesvol.
Toch blijft filosofie relevant, niet om geneesmiddelen te maken,
maar om na te denken over de bredere context van wetenschap:
betekenis, maatschappelijke rol, ethische gevolgen.
Relevantie voor farmacie
Voor een farmaceut of apotheker gaat het niet enkel om technische
kennis, maar ook om inzicht in de bredere context:
de betekenis van ziekte en genezing,
de rol van pijn in menselijk leven,
de maatschappelijke plaats van geneesmiddelen.
Filosofie helpt kritisch na te denken over het eigen vakgebied en het te
plaatsen binnen cultuur en samenleving.
Filosofie als farmakon: genezend én giftig
Filosofie is niet hetzelfde als wetenschap. Waar wetenschap zich
bezighoudt met het verklaren en genezen van ziekten, wil filosofie
nadenken over de betekenis van ziekte, pijn en lijden. In die zin is filosofie
te vergelijken met een geneesmiddel voor de ziel.
Plato noemde filosofie een farmakon: een geneesmiddel én tegelijk
een gif.
Een beetje filosofie kan helend zijn, omdat ze ons helpt zin te geven
aan pijn en ziekte.
Te veel filosofie kan verlammend werken: wie eindeloos vraagt
“Wat is ziekte? Wat is pijn?” kan het praktische werk van de
farmacie belemmeren.
Genezing en dubbel lijden
Geneeskunde en farmacie richten zich vooral op het biologische lijden: de
pijn en de fysieke stoornis in het lichaam of de geest. Filosofie toont dat er
vaak sprake is van dubbel lijden:
1. Eerste orde lijden – de fysieke pijn of ziekte zelf.
2. Tweede orde lijden – het extra lijden dat voortkomt uit de
betekenis, context of reputatie van de ziekte.
Voorbeelden:
wetenschap en ziekte
Colleg
Thema Kernonderwerpen
e
Filosofie en metafysica (Aristoteles, Leibniz) •
Inleiding – Filosofie Meta-farmacie • Filosofie en moderne wetenschap
Colleg
als reflectie op (Galilei, Descartes) • Filosofie als farmakon •
e1
wetenschap Dubbel lijden (Sontag, Nietzsche) • Filosofie als
geestelijk geneesmiddel
Primaire vs secundaire dimensie van lijden
(Nietzsche) • Filosofie zonder eigen domein
Colleg (nihilisme, wetenschapsfilosofie, kritisch denken)
Filosofie en ziekte
e2 • Kant’s drie ultieme vragen • Filosofie tussen
abstract en concreet • Wittgenstein, Aristoteles,
Heidegger • Kerninzichten
Historische benadering • Onttovering (Weber) •
Moderne filosofie – Mechanisering wereldbeeld • Cartesiaanse twijfel
Colleg
Descartes en • Cogito, ergo sum • Primaire vs secundaire
e3
wetenschap kwaliteiten • Pijn als voorbeeld • Unio mentis et
corporis • Schema en kerninzichten
Pijn als secundaire kwaliteit • Voorbeelden
Filosofie, Descartes (Joseph Beuys, fantoompijn) • Wetenschap en pijn
Colleg
en het probleem van • Elaine Scarry – The Body in Pain • Virginia Woolf
e4
pijn • Pijn en intersubjectiviteit • Kerninzichten en
denkvraag
Intentionaliteit en oncommuniceerbaarheid •
Objectivering van pijn • Wapen- en
Wat is ziekte? – De wondemetaforiek • Filosofische en ethische
Colleg
ervaring van pijn problemen • Conclusie Scarry • Kernbegrippen •
e5
(Elaine Scarry) Dimensies van ziekte • Realisme vs
constructivisme • Medicalisering • WHO-definitie
gezondheid
Realisme vs constructivisme • Freud –
psychopathologie van alledaagse leven •
Sociaal- Voorbeelden (CBD, Ritalin, cortisone) •
Colleg
constructivisme en Posthumanisme/enhancement • Sociaal-
e6
Susan Sontag constructivisme • Susan Sontag – Illness as a
Metaphor • Taboe, metaforische besmettelijkheid,
culpabilisering • Examengerichte leerpunten
Wat is wetenschap? • Klassificatie (Mendelejev,
DSM, ICD) • Realisme vs nominalisme •
Colleg Wetenschapsfilosofie Universalia-debat (Aquinas, Ockham) •
e 7 – Klassificatie Voorbeelden (chemische elementen, gender) •
Foucault – Les Mots et les Choses, Histoire de la
folie • Epistème en machtsstructuren
,Colleg
Thema Kernonderwerpen
e
Indifferent vs interactive kinds • Looping effect •
Autisme als voorbeeld • Dynamisch nominalisme
Colleg Ian Hacking – Sociaal • Menswetenschappen vs exacte wetenschappen
e 8 constructivisme • Making up people • Genderlabels • Foucault
over homoseksualiteit • Labeling from
above/below • Transient mental illness
Wetenschap vs pseudowetenschap •
Maatschappelijke relevantie •
Demarcatieprobleem • Wetenschappelijkheid ≠
waarheid • Afgewezen criteria (werkzaamheid,
Colleg Karl Popper en het
exactheid) • Popper’s situering • Kritisch project •
e 9 demarcatieprobleem
Conjectures and Refutations • Falsificatiecriterium
• Inductieprobleem (Hume) • Hypothetisch-
deductief model • Kritisch vs dogmatisch denken
• Voorlopigheid van kennis
, College 1: Inleiding
Filosofie als reflectie op de wetenschap
Filosofie kan beschouwd worden als een reflectie op andere domeinen,
waaronder de wetenschap. Waar een wetenschap zich richt op een
specifiek onderzoeksobject, neemt filosofie een meta-positie in: een
positie buiten of boven de discussie, die nadenkt over de voorwaarden,
grenzen en betekenis van die wetenschap.
Filosofie en metafysica
Aristoteles geldt als een van de grondleggers van de westerse
filosofie.
Voor hem betekende fysica de studie van natuurwetten, beweging
en zichtbare wetmatigheden.
Metafysica gaat een stap verder: niet enkel hoe
natuurverschijnselen plaatsvinden, maar wat begrippen zoals
oorzaak, beweging en wetmatigheid eigenlijk betekenen.
Dit leidt tot ontologische vragen: vragen naar het zijn zelf, niet
naar de materiële werkelijkheid.
o Voorbeeld fysica: “Wat veroorzaakt dat een steen valt?”
o Voorbeeld metafysica: “Wat betekent ‘oorzakelijkheid’
eigenlijk?”
De meest fundamentele metafysische vraag (Leibniz): “Waarom is
er iets en niet eerder niets?”
Van metafysica naar meta-farmacie
Filosofie kan ook reflecteren op de farmaceutische wetenschap. Dit
noemen we een meta-farmaceutische benadering.
De farmacie vertrekt van begrippen als ziekte, gezondheid en
genezing.
Filosofie stelt vragen zoals:
o Wat is precies ziekte?
o Wat is het verschil tussen ziek en gezond?
o Wat is het verschil tussen genezen en verbeteren (bijv.
geneesmiddel vs. prestatieverhogend middel)?
o Wat is pijn eigenlijk?
o Zijn classificaties van ziektes en geneesmiddelen objectief of
cultureel geconstrueerd?
Dit zijn geen strikt biomedische vragen, maar filosofische vragen die
de fundamenten en betekenis van de farmacie onderzoeken.
Filosofie en moderne wetenschap
, In de oudheid dacht men (zoals Aristoteles) dat men eerst
metafysische vragen moest oplossen om wetenschap te kunnen
bedrijven.
In de moderne wetenschap (Galilei, Descartes e.a.) werd dat idee
losgelaten: men begon wetenschap te bedrijven zonder
metafysische voorvragen. Dat bleek bijzonder succesvol.
Toch blijft filosofie relevant, niet om geneesmiddelen te maken,
maar om na te denken over de bredere context van wetenschap:
betekenis, maatschappelijke rol, ethische gevolgen.
Relevantie voor farmacie
Voor een farmaceut of apotheker gaat het niet enkel om technische
kennis, maar ook om inzicht in de bredere context:
de betekenis van ziekte en genezing,
de rol van pijn in menselijk leven,
de maatschappelijke plaats van geneesmiddelen.
Filosofie helpt kritisch na te denken over het eigen vakgebied en het te
plaatsen binnen cultuur en samenleving.
Filosofie als farmakon: genezend én giftig
Filosofie is niet hetzelfde als wetenschap. Waar wetenschap zich
bezighoudt met het verklaren en genezen van ziekten, wil filosofie
nadenken over de betekenis van ziekte, pijn en lijden. In die zin is filosofie
te vergelijken met een geneesmiddel voor de ziel.
Plato noemde filosofie een farmakon: een geneesmiddel én tegelijk
een gif.
Een beetje filosofie kan helend zijn, omdat ze ons helpt zin te geven
aan pijn en ziekte.
Te veel filosofie kan verlammend werken: wie eindeloos vraagt
“Wat is ziekte? Wat is pijn?” kan het praktische werk van de
farmacie belemmeren.
Genezing en dubbel lijden
Geneeskunde en farmacie richten zich vooral op het biologische lijden: de
pijn en de fysieke stoornis in het lichaam of de geest. Filosofie toont dat er
vaak sprake is van dubbel lijden:
1. Eerste orde lijden – de fysieke pijn of ziekte zelf.
2. Tweede orde lijden – het extra lijden dat voortkomt uit de
betekenis, context of reputatie van de ziekte.
Voorbeelden:
