Inleiding tot de studie van de cultuur
van de lage landen
25-26/ UA/ Taal-en letterkunde Nederlands BA 1
Verbeelde gemeenschappen 2
Aanvangsperiode 7
Landsheerlijkheden 16
Eeuw der onzekerheden 24
De eeuw der Bourgondiërs 33
Habsburgers 44
Republiek der Zeven Verenigde Provinciën 56
Verhaal van het zuid - De Spaanse Habsburgers 73
Het verhaal van het zuiden: de Oostenrijkse Habsburgers 77
Franse overheersing en congres Wenen 83
De moderne natiestaat 88
Kolonialisme België 97
Zuid-Afrika 100
Kolonialisme Nederland 105
WOI en interbellum 109
België na WOII 120
Data 125
Mensen 129
Voc 135
1
,Verbeelde gemeenschappen
literaire gemeenschappen: homogeen of niet?
1 systeem of meerdere?
Wanneer spreken we van 1 gemeenschappelijke literatuur?
- literaire ruimte correspondeert met een staatkundige eenheid
(1 natie, 1 cultuur, 1 systeem)
Nederlanden:
1420-1585: Bourgondische/ Habsburgse Nederlanden olv Filips de Goede (eenheid)
1585: Val van Antwerpen → Vlaanderen is katholiek onder Spaans voogdij
Nederland is protestant (Protestantse Republiek der
Zeven Verenigde Nederlanden)
1815-1830: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
begin: Congres van Wenen
eind: Belgische revolutie
- er is een gemeenschappelijke culturele beleving en dito referentiekaders
Nederlanden: stemt niet overeen
Nederland Vlaanderen
Feestdagen koningsdag (27 april); Vlaamse feestdag
herdenking WO II (4 mei); (Guldensporenslag; 11 jul);
bevrijdingsviering (5mei); herdenking WOI (11 nov)
Nationale Indië Herdenking
(15 aug)
typerend windmolens; tulpen; kaas; Conscience (leeuw van
stroopwafels; kroketten uit Vlaenderen); frietjes;
muur; fietsen; beschuit met chocola; …
muizen; klompen; …
- literatuur wordt geproduceerd in een en dezelfde taal
Nederlanden: grammaticaal gesproken juist
Conclusie: ⅓ criteria beantwoord → culturele beleving is niet homogeen, want de
geschiedenis van de Noord-Nederlanden en Zuid-Nederlanden is niet dezelfde
2
,Reclame
maakt gebruik van stereotypen
bank: om samenhorigheid te creëren ( de bank is van ons allemaal) ahv bekend lied: 15
milj mensen (NED)
kaas: BEL
Nederland:
- iedereen heeft mening
- nuchter
- weinig hiërarchie
- betutteling
- laten zich geen wetten voorschrijven
- fietsen
Belgen:
- koppig, tegendraads
- je m’en fou- tisme
- bourgondiërs
- grote mond, klein hartje
- doorzetters/durvers
- wegen zijn slecht
- meertalig
- surrealisme
Reactie: charmant, herkenning, warm, gemeenschapsgevoel
veelgebruikte strategie: bier (Jupiler), pindakaas (Calvé)
Hoe werkt het?
imagined community (= verbeelde gemeenschap) - Benedict
Anderson
verbeelde gemeenschap= het gevoel dat je (een aspect van) je
identiteit deelt met mensen die je niet kent.
gevoel: gemeenschappelijke identiteit
- geografisch
- obv geloof
- fanclubs
- politieke overtuiging
- LGBTQ+
- …
spec vb.
- Frankrijk
- Fans van Taylor Swift
- UA
GEOGRAFISCH
verticaal gelaagd: klein → groot
(stad, provincie, taalgebied, land, continent, wereld)
persoonlijk: niet met alles even veel voeling
3
, Europa: vaak moeilijk niveau/ voelbaar: geen simpele dagelijks verbinding; geen fysieke,
vitalistische presentatie
hoe? veel gefocust op economische vooruitgang, minder culturele band
horizontaal gelaagd: op zelfde niveau, naast elkaar
bv: meerdere nationaliteiten, verhuizers, …
zie: toespraak Maxima
‘DE Nederlander bestaat niet’ → veel kritiek: “hoe kan een Argentijnse dat weten?”
Reclame Eneco: verandering van tijd
contrast: oud lied, nieuwe beelden
- hooverboard ipv fiets
- digitale bezigheid ipv boerenkids
- vegetarische slager
- veel diversiteit (geloof, gezinnen, huidskleur, …) bv. hoofdkarakter
→ kritiek: aanval op traditie, te woke
dus: beeld/ definitie van verbeelde gemeenschap ligt gevoelig bij mensen
Verbeelde gemeenschap en politiek
vroeger: ideologie/ pol geloof bepaald door zuil
verzuilende partijen: PvDa, CDenV, Open VLD, vooruit
nu: geen verzuiling meer, maar vaker (identitair) geografische bepaald
identitaire partijen: NVA (Volksunie), VB (Blok), PVV (Geert Wilders), FvD (Thierry baudet)
wereldwijde identitaire evolutie (VS, Argentinië, Brazilië, Hongarije, …)
belang stijgt door boeken
Constructivisme
zoals NVA
identiteit is dynamisch door de open invulling
- groepsidentiteit evolueert voortdurend: traag proces
<-> individuele identiteit evolueert snel
- je kan nooit volledig ontsnappen aan de verbeelde gemeenschap
- identiteit is onderhevig aan voortdurende verandering
4
van de lage landen
25-26/ UA/ Taal-en letterkunde Nederlands BA 1
Verbeelde gemeenschappen 2
Aanvangsperiode 7
Landsheerlijkheden 16
Eeuw der onzekerheden 24
De eeuw der Bourgondiërs 33
Habsburgers 44
Republiek der Zeven Verenigde Provinciën 56
Verhaal van het zuid - De Spaanse Habsburgers 73
Het verhaal van het zuiden: de Oostenrijkse Habsburgers 77
Franse overheersing en congres Wenen 83
De moderne natiestaat 88
Kolonialisme België 97
Zuid-Afrika 100
Kolonialisme Nederland 105
WOI en interbellum 109
België na WOII 120
Data 125
Mensen 129
Voc 135
1
,Verbeelde gemeenschappen
literaire gemeenschappen: homogeen of niet?
1 systeem of meerdere?
Wanneer spreken we van 1 gemeenschappelijke literatuur?
- literaire ruimte correspondeert met een staatkundige eenheid
(1 natie, 1 cultuur, 1 systeem)
Nederlanden:
1420-1585: Bourgondische/ Habsburgse Nederlanden olv Filips de Goede (eenheid)
1585: Val van Antwerpen → Vlaanderen is katholiek onder Spaans voogdij
Nederland is protestant (Protestantse Republiek der
Zeven Verenigde Nederlanden)
1815-1830: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
begin: Congres van Wenen
eind: Belgische revolutie
- er is een gemeenschappelijke culturele beleving en dito referentiekaders
Nederlanden: stemt niet overeen
Nederland Vlaanderen
Feestdagen koningsdag (27 april); Vlaamse feestdag
herdenking WO II (4 mei); (Guldensporenslag; 11 jul);
bevrijdingsviering (5mei); herdenking WOI (11 nov)
Nationale Indië Herdenking
(15 aug)
typerend windmolens; tulpen; kaas; Conscience (leeuw van
stroopwafels; kroketten uit Vlaenderen); frietjes;
muur; fietsen; beschuit met chocola; …
muizen; klompen; …
- literatuur wordt geproduceerd in een en dezelfde taal
Nederlanden: grammaticaal gesproken juist
Conclusie: ⅓ criteria beantwoord → culturele beleving is niet homogeen, want de
geschiedenis van de Noord-Nederlanden en Zuid-Nederlanden is niet dezelfde
2
,Reclame
maakt gebruik van stereotypen
bank: om samenhorigheid te creëren ( de bank is van ons allemaal) ahv bekend lied: 15
milj mensen (NED)
kaas: BEL
Nederland:
- iedereen heeft mening
- nuchter
- weinig hiërarchie
- betutteling
- laten zich geen wetten voorschrijven
- fietsen
Belgen:
- koppig, tegendraads
- je m’en fou- tisme
- bourgondiërs
- grote mond, klein hartje
- doorzetters/durvers
- wegen zijn slecht
- meertalig
- surrealisme
Reactie: charmant, herkenning, warm, gemeenschapsgevoel
veelgebruikte strategie: bier (Jupiler), pindakaas (Calvé)
Hoe werkt het?
imagined community (= verbeelde gemeenschap) - Benedict
Anderson
verbeelde gemeenschap= het gevoel dat je (een aspect van) je
identiteit deelt met mensen die je niet kent.
gevoel: gemeenschappelijke identiteit
- geografisch
- obv geloof
- fanclubs
- politieke overtuiging
- LGBTQ+
- …
spec vb.
- Frankrijk
- Fans van Taylor Swift
- UA
GEOGRAFISCH
verticaal gelaagd: klein → groot
(stad, provincie, taalgebied, land, continent, wereld)
persoonlijk: niet met alles even veel voeling
3
, Europa: vaak moeilijk niveau/ voelbaar: geen simpele dagelijks verbinding; geen fysieke,
vitalistische presentatie
hoe? veel gefocust op economische vooruitgang, minder culturele band
horizontaal gelaagd: op zelfde niveau, naast elkaar
bv: meerdere nationaliteiten, verhuizers, …
zie: toespraak Maxima
‘DE Nederlander bestaat niet’ → veel kritiek: “hoe kan een Argentijnse dat weten?”
Reclame Eneco: verandering van tijd
contrast: oud lied, nieuwe beelden
- hooverboard ipv fiets
- digitale bezigheid ipv boerenkids
- vegetarische slager
- veel diversiteit (geloof, gezinnen, huidskleur, …) bv. hoofdkarakter
→ kritiek: aanval op traditie, te woke
dus: beeld/ definitie van verbeelde gemeenschap ligt gevoelig bij mensen
Verbeelde gemeenschap en politiek
vroeger: ideologie/ pol geloof bepaald door zuil
verzuilende partijen: PvDa, CDenV, Open VLD, vooruit
nu: geen verzuiling meer, maar vaker (identitair) geografische bepaald
identitaire partijen: NVA (Volksunie), VB (Blok), PVV (Geert Wilders), FvD (Thierry baudet)
wereldwijde identitaire evolutie (VS, Argentinië, Brazilië, Hongarije, …)
belang stijgt door boeken
Constructivisme
zoals NVA
identiteit is dynamisch door de open invulling
- groepsidentiteit evolueert voortdurend: traag proces
<-> individuele identiteit evolueert snel
- je kan nooit volledig ontsnappen aan de verbeelde gemeenschap
- identiteit is onderhevig aan voortdurende verandering
4
