Psychologie – een inleiding 8e editie
Samenvattingen
Uitgebreid per hoofdstuk
Incl begrippen per hoofdstuk en leerplaten
Inhoudsopgave
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 1) .......................................................................................................................... 1
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 2) ......................................................................................................................................................... 2
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 3) .......................................................................................................................... 3
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 1) .......................................................................................................................... 4
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 2) ......................................................................................................................................................... 5
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 3) ............................................................................................................................. 6
1
, Hoofdstuk 1- Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Kernvraag 1.1: Wat is psychologie en wat is het niet?
Slechts een minderheid van de psychologen houdt zich bezig met het stellen van diagnoses
en het behandelen van geestelijke problemen. Ook zijn maar weinig psychologen
psychoanalyticus.
Het woord psychologie komt uit het Grieks:
• Psyche = geest
Logie = gebied van studie
Kernconcept 1.1
Psychologie is een breed vakgebied met veel verschillende specialismen. In de kern is
psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psychologie houdt zich dus niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedrag.
, Psychologie bestaat uit:
Interne geestelijke processen: Deze kunnen we alleen indirect waarnemen.
Voorbeelden: denken, voelen en verlangen.
Externe gedragingen: Deze kunnen we direct waarnemen in gedrag.
Voorbeelden: praten, glimlachen en lopen.
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve en controleerbare gebeurtenissen.
1.1.1 Psychologie: meer dan je denkt
Psychologen werken in veel verschillende sectoren in de samenleving. Zij verrichten uiteenlopende taken, zoals
onderwijs geven, onderzoek doen, testen ontwikkelen, gedrag analyseren en apparatuur beoordelen of ontwerpen.
Drie soorten psychologen
1. Experimenteel psychologen / onderzoekspsychologen
a. Deze groep voert het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische kennis oplevert.
2. Docenten psychologie
a. Zij geven les over psychologie aan hogescholen en universiteiten. Vaak doen zij daarnaast ook wetenschappelijk
onderzoek.
3. Toegepaste psychologen
a. Zij gebruiken de kennis van experimentele psychologen om praktische problemen van mensen op te lossen. Dit kan
bijvoorbeeld door trainingen, het ontwerpen van speciale hulpmiddelen of door psychologische behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie
Arbeids- en organisatiepsychologen / A&O-psychologen
Zij houden zich bezig met aanpassingen op de werkplek. Het doel is om productiviteit, motivatie en arbeidsmoraal
van werknemers te verbeteren.
Sportpsychologen
Zij helpen sporters om hun prestaties en motivatie te verbeteren. Dit kan bij topsporters, maar ook bij
amateursporters.
Schoolpsychologen
Zij houden zich bezig met onderwerpen rondom leren, gezinssituaties en persoonlijke omstandigheden die invloed
kunnen hebben op schoolprestaties.
Klinisch psychologen en counselors
Zij helpen mensen bij sociale en emotionele problemen. Ook ondersteunen zij mensen bij moeilijke keuzes in
relaties, carriere of opleiding. Dit is een van de bekendste specialisaties.
Forensisch psychologen
Zij kijken naar gedrag en psychische problemen binnen de wereld van misdaad en recht.
Omgevingspsychologen
Zij onderzoeken hoe mensen omgaan met hun omgeving en het milieu. Zij proberen de interactie tussen mens en
omgeving te verbeteren.
Gerontopsychologen
Zij helpen ouderen om hun gezondheid en welzijn te behouden. Ook ondersteunen zij ouderen bij
leeftijdsgebonden problemen. Dit is een relatief nieuwe richting binnen de psychologie.
1.1.2 Psychologie is geen psychiatrie
Psychologie en psychiatrie lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Psychologen
houden zich bezig met gedrag en geestelijke processen. Sommige psychologen behandelen psychische problemen,
maar niet allemaal.
Psychiaters
hebben eerst een medische opleiding gevolgd. Daarna hebben zij zich gespecialiseerd in psychiatrie.
3
, Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale stoornissen.
Psychiaters kijken dus vooral vanuit een medische invalshoek naar mensen met ernstige psychische stoornissen. Zij
zien mensen vaak als patienten met een psychische aandoening.
1.1.3 Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie betekent:
niet-onderbouwde psychologische aannames die worden gepresenteerd alsof ze
wetenschappelijk bewezen zijn.
Daarom is kritisch denken belangrijk.
Waar let je op bij kritisch denken?
1. Wat is de bron?
Heeft degene die de bewering doet voldoende kennis over het onderwerp? Heeft deze persoon feitelijke kennis of
advies gevraagd aan iemand met expertise? Ook is het belangrijk om te kijken of de bron ergens belang bij heeft,
bijvoorbeeld financieel gewin of het promoten van een bepaald programma.
2. Is de bewering redelijk of extreem?
Wees extra kritisch bij beweringen die in strijd zijn met bestaande kennis. Ook bij snelle oplossingen voor moeilijke
problemen moet je voorzichtig zijn.
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Kijk welk bewijs de bewering ondersteunt. Vaak wordt er gebruikgemaakt van anekdotisch bewijs. Dit zijn losse
voorbeelden of verhalen van een paar mensen. Dat is niet hetzelfde als sterk wetenschappelijk bewijs.
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
Kritische denkers proberen bias te herkennen. Bij afschrikprogramma’s kan bijvoorbeeld emotionele bias een rol
spelen. Een andere veelvoorkomende denkfout is confirmation bias, ook wel bevestigingsbias genoemd. Hierbij
zoeken mensen vooral naar informatie die hun eigen idee bevestigt.
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Een veelvoorkomende denkfout is de correlatie-causaliteit-denkfout. Dit betekent dat mensen denken dat als twee
dingen tegelijk voorkomen, het ene automatisch het andere veroorzaakt. Dat hoeft niet zo te zijn. Alleen een
zorgvuldige analyse van bewijs voor en tegen een stelling kan leiden tot een betrouwbaar antwoord.
6. Zijn er meerdere invalshoeken nodig?
Sommige problemen hebben meerdere oorzaken. Dan is vaak ook een bredere en complexere oplossing nodig. Een
simpele aanpak, zoals een afschrikprogramma, is dan meestal niet voldoende.
Kernvraag 1.2: Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?
Volkspsychologie bestaat uit ideeen van mensen over gedrag en geestelijke processen
zonder dat deze wetenschappelijk onderzocht zijn. Volkspsychologie kan soms kloppen,
maar is niet bewezen.
Kernconcept 1.2
Zes belangrijke perspectieven spelen een grote rol binnen de moderne psychologie:
• biologisch perspectief
• cognitief perspectief
• behavioristisch perspectief
• whole-person perspectief
• ontwikkelingsperspectief
• sociocultureel perspectief
Deze perspectieven zijn ontstaan uit nieuwe ideeen over geest en gedrag. Samen vormen ze de verschillende
invalshoeken van de psychologie. Ze zijn als het ware instrumenten in de psychologische gereedschapskist. Om
menselijk gedrag goed te begrijpen, is vaak meer dan een perspectief nodig.
Samenvattingen
Uitgebreid per hoofdstuk
Incl begrippen per hoofdstuk en leerplaten
Inhoudsopgave
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 1) .......................................................................................................................... 1
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 2) ......................................................................................................................................................... 2
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 3) .......................................................................................................................... 3
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 1) .......................................................................................................................... 4
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 2) ......................................................................................................................................................... 5
Geef de titel van het hoofdstuk op (niveau 3) ............................................................................................................................. 6
1
, Hoofdstuk 1- Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Kernvraag 1.1: Wat is psychologie en wat is het niet?
Slechts een minderheid van de psychologen houdt zich bezig met het stellen van diagnoses
en het behandelen van geestelijke problemen. Ook zijn maar weinig psychologen
psychoanalyticus.
Het woord psychologie komt uit het Grieks:
• Psyche = geest
Logie = gebied van studie
Kernconcept 1.1
Psychologie is een breed vakgebied met veel verschillende specialismen. In de kern is
psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psychologie houdt zich dus niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedrag.
, Psychologie bestaat uit:
Interne geestelijke processen: Deze kunnen we alleen indirect waarnemen.
Voorbeelden: denken, voelen en verlangen.
Externe gedragingen: Deze kunnen we direct waarnemen in gedrag.
Voorbeelden: praten, glimlachen en lopen.
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve en controleerbare gebeurtenissen.
1.1.1 Psychologie: meer dan je denkt
Psychologen werken in veel verschillende sectoren in de samenleving. Zij verrichten uiteenlopende taken, zoals
onderwijs geven, onderzoek doen, testen ontwikkelen, gedrag analyseren en apparatuur beoordelen of ontwerpen.
Drie soorten psychologen
1. Experimenteel psychologen / onderzoekspsychologen
a. Deze groep voert het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische kennis oplevert.
2. Docenten psychologie
a. Zij geven les over psychologie aan hogescholen en universiteiten. Vaak doen zij daarnaast ook wetenschappelijk
onderzoek.
3. Toegepaste psychologen
a. Zij gebruiken de kennis van experimentele psychologen om praktische problemen van mensen op te lossen. Dit kan
bijvoorbeeld door trainingen, het ontwerpen van speciale hulpmiddelen of door psychologische behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie
Arbeids- en organisatiepsychologen / A&O-psychologen
Zij houden zich bezig met aanpassingen op de werkplek. Het doel is om productiviteit, motivatie en arbeidsmoraal
van werknemers te verbeteren.
Sportpsychologen
Zij helpen sporters om hun prestaties en motivatie te verbeteren. Dit kan bij topsporters, maar ook bij
amateursporters.
Schoolpsychologen
Zij houden zich bezig met onderwerpen rondom leren, gezinssituaties en persoonlijke omstandigheden die invloed
kunnen hebben op schoolprestaties.
Klinisch psychologen en counselors
Zij helpen mensen bij sociale en emotionele problemen. Ook ondersteunen zij mensen bij moeilijke keuzes in
relaties, carriere of opleiding. Dit is een van de bekendste specialisaties.
Forensisch psychologen
Zij kijken naar gedrag en psychische problemen binnen de wereld van misdaad en recht.
Omgevingspsychologen
Zij onderzoeken hoe mensen omgaan met hun omgeving en het milieu. Zij proberen de interactie tussen mens en
omgeving te verbeteren.
Gerontopsychologen
Zij helpen ouderen om hun gezondheid en welzijn te behouden. Ook ondersteunen zij ouderen bij
leeftijdsgebonden problemen. Dit is een relatief nieuwe richting binnen de psychologie.
1.1.2 Psychologie is geen psychiatrie
Psychologie en psychiatrie lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Psychologen
houden zich bezig met gedrag en geestelijke processen. Sommige psychologen behandelen psychische problemen,
maar niet allemaal.
Psychiaters
hebben eerst een medische opleiding gevolgd. Daarna hebben zij zich gespecialiseerd in psychiatrie.
3
, Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale stoornissen.
Psychiaters kijken dus vooral vanuit een medische invalshoek naar mensen met ernstige psychische stoornissen. Zij
zien mensen vaak als patienten met een psychische aandoening.
1.1.3 Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie betekent:
niet-onderbouwde psychologische aannames die worden gepresenteerd alsof ze
wetenschappelijk bewezen zijn.
Daarom is kritisch denken belangrijk.
Waar let je op bij kritisch denken?
1. Wat is de bron?
Heeft degene die de bewering doet voldoende kennis over het onderwerp? Heeft deze persoon feitelijke kennis of
advies gevraagd aan iemand met expertise? Ook is het belangrijk om te kijken of de bron ergens belang bij heeft,
bijvoorbeeld financieel gewin of het promoten van een bepaald programma.
2. Is de bewering redelijk of extreem?
Wees extra kritisch bij beweringen die in strijd zijn met bestaande kennis. Ook bij snelle oplossingen voor moeilijke
problemen moet je voorzichtig zijn.
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Kijk welk bewijs de bewering ondersteunt. Vaak wordt er gebruikgemaakt van anekdotisch bewijs. Dit zijn losse
voorbeelden of verhalen van een paar mensen. Dat is niet hetzelfde als sterk wetenschappelijk bewijs.
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
Kritische denkers proberen bias te herkennen. Bij afschrikprogramma’s kan bijvoorbeeld emotionele bias een rol
spelen. Een andere veelvoorkomende denkfout is confirmation bias, ook wel bevestigingsbias genoemd. Hierbij
zoeken mensen vooral naar informatie die hun eigen idee bevestigt.
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Een veelvoorkomende denkfout is de correlatie-causaliteit-denkfout. Dit betekent dat mensen denken dat als twee
dingen tegelijk voorkomen, het ene automatisch het andere veroorzaakt. Dat hoeft niet zo te zijn. Alleen een
zorgvuldige analyse van bewijs voor en tegen een stelling kan leiden tot een betrouwbaar antwoord.
6. Zijn er meerdere invalshoeken nodig?
Sommige problemen hebben meerdere oorzaken. Dan is vaak ook een bredere en complexere oplossing nodig. Een
simpele aanpak, zoals een afschrikprogramma, is dan meestal niet voldoende.
Kernvraag 1.2: Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?
Volkspsychologie bestaat uit ideeen van mensen over gedrag en geestelijke processen
zonder dat deze wetenschappelijk onderzocht zijn. Volkspsychologie kan soms kloppen,
maar is niet bewezen.
Kernconcept 1.2
Zes belangrijke perspectieven spelen een grote rol binnen de moderne psychologie:
• biologisch perspectief
• cognitief perspectief
• behavioristisch perspectief
• whole-person perspectief
• ontwikkelingsperspectief
• sociocultureel perspectief
Deze perspectieven zijn ontstaan uit nieuwe ideeen over geest en gedrag. Samen vormen ze de verschillende
invalshoeken van de psychologie. Ze zijn als het ware instrumenten in de psychologische gereedschapskist. Om
menselijk gedrag goed te begrijpen, is vaak meer dan een perspectief nodig.
