Inleiding tot het recht
Wat is recht?
Kenmerken en definitie van het recht
1.1 kenmerken van het recht
-> Recht bepaalt wat je mag of niet mag doen -> je moet wel de regels volgen
-> je komt alle dagen in aanraking met het recht bv. Verkeersregels,
examenregels op school, de wet van de privacy
-> doel? -> de samenleving ordenen, en chaos en conflicten te vermijden, en
om chaos te vermijden moet je soms afdwingen-> bv. Verkeerslichten
-> recht wordt opgelegd door de samenleving -> ontstaat uit maatschappelijke
nood en die rechten/ wetten worden gemaakt door het parlement
-> die nieuwe wetten worden
gemaakt/ geproduceerd door strikt omschreven procedures -> worden
gepubliceerd in Belgisch Staatsblad
-> Afdwingbaarheid -> rechtsregels ≠ morele/ religieuze regels -> maar ze zijn
wel afdwingbaar -> je moet dus een sanctie kunnen opleggen om zo de orde
terug te krijgen
-> en dit word gehandhaaft door de politie, ficus en
rechtbanken
-> bv. Als huur niet word betaald dan wordt er naar de
vrederechter gegaan en die gaat dan dat overgeven aan een deurwaarder om
de orde terug te brengen.
-> deurwaarder -> gaat nooit alleen maar altijd met
politie en eventueel ook een slotenmaker voor eventuele gevaren bv.
Waakhonden
1.2 soorten regels
-> gedragsregels -> bepalen subjectieve rechten en plichten -> de
maatschappij ordenen en afdwingen
-> regels voor toepassing/ afdwinging -> bieden structuren bij schending -> bv.
Rechtbank
-> regels voor wijzigingen -> procedures om wetgeving te veranderen
1.3 definitie recht
-> recht combineert -> regels (gedrag, toepassing, wijzigingen), ordening van
de maatschappij, sancties bij overtreding en het werd opgelegd door de
samenleving
-> het recht is het geheel van afdwingbare regels die het menselijke handelen
in de samenleving ordenen
1.4 objectief vs. Subjectief recht
-> objectief recht = abstract recht -> het algemene recht -> “the law”
-> subjectief recht -> voor individuele/ specifieke situaties -> bv. Recht op
eigendom, kiesrecht, vrijheid en arbeidskeuze -> “rights”
,1.5 Rechtssubject vs. Rechtsobject
-> rechtssubject -> drager van rechten/ plichten -> hebben objectieve rechten
-> natuurlijke personen -> mensen gemaakt uit vlees en
bloed
-> rechtspersonen -> juridische identiteiten -> bv. Vzw en
een vennootschap
-> rechtsobject -> voorwerpen van rechten -> je kan het vastnemen -> bv.
Zaak, dier, geld, flesje water, handboek
-> Volgens juristen zijn dieren ook objecten
1.6 rechtsmisbruik
-> misbruik -> recht uitoefenen om een ander te schaden, maar je haalt er geen
voordeel uit voor u zelf -> bv. Valse schoorsteen om het zicht van u buur weg te
nemen of te beperken
-> kenmerken -> iemand schaden, ontbreken eigen belang ( geen voordeel
uithalen) en disproportionaliteit = onevenredigheid = gebrek aan een juiste
verhouding
-> sanctie -> herstel in natura of een schadevergoeding
-> voorbeelden -> 1. je zet een stuk muur op de eigendom naast u , en de
eigenaar van die eigendom zegt dat die afgebroken moet worden. Dan maakt
de eigenaar van die eigendom rechtsmisbruik
omdat hij een groter perceel heeft en dus eigenlijk niet daar over moet klagen.
-> 2. Je zet een reclamebord in jouw voortuin, maar jouw buurt
doet dat ook maar die zet dat schuin zodat de mensen jouw bord niet meer
kunnen zien, dan maakt jouw buur misbruik van het recht omdat hij jouw
schade aanbrengt.
-> 3. Jouw buur zet een zendmast, maar jij kweet duiven en die
vliegen daar tegen dus jij vraagt of dat daar een draad rond mag om jouw
duiven te beschermen, je wilt er zelf voor betalen, maar jouw buur doet dat niet
dan maakt hij rechtsmisbruik omdat jouw buur dus schade aan jouw
aanbrengen zonder een voordeel voor hemzelf.
Soorten subjectieve rechten
2.1 politieke rechten
-> politieke vrijheden -> bv. Persvrijheid, school en godsdienst
-> participatierechten -> bv. Stemmen, deelnemen aan een bestuur
-> sociaal-economische rechten -> bv. OCMW
2.2 burgerlijke rechten
-> persoonlijkheid- en familierechten -> bv. Gezinsleven, euthanasie, trouw,
abortus, privacy en orgaandonatie -> extra patrimoniale rechten -> de
buitenvermogelijkheidsrechten bv. Mag je trouwen?
-> zakelijke rechten -> bv. Eigendom ( meest uitgebreide recht dat er is),
vruchtgebruik en erfdienstbaarheid -> patrimoniale rechten -> daar kan je een
,geldwaarde tegenover zetten
-> vorderingsrechten -> bv. Een eis -> een koop/ verkoop en iemand levert de
afspraken niet na -> patrimoniale rechten -> daar kan je een geldwaarde
tegenover zetten
-> intellectueel rechten -> bv. Patent = octrooi (bescherming op een zelf
uitgevonden product), auteursrecht en merkenrecht -> patrimoniale rechten ->
daar kan je een geldwaarde tegenover zetten
2.3 schematisch
->
Deelgebieden van het recht
3.1 Deelgebieden recht
-> nationaal recht -> burgerlijk recht/ strafrechtboek -> bv. Straffen kunnen ≠
zijn in landen
-> privaatrecht -> verhouding tussen burgers/ particulieren
-> rechtstakken -> burgerlijk recht -> bv. Persoon, familie,
goederen, contracten, aansprakelijkheid, erfrecht…
-> economisch recht -> bv. Marktrecht,
ondernemingsrecht, vennootschapsrecht…
-> sociaal recht = arbeidsrecht -> bv.
Individueel arbeidsrecht en collectief arbeidsrecht
-> privaat-rechterlijke procesrecht -> bv.
inrichting en organisatie van rechtscollege en verloop van processen
-> publiek recht -> verhouding tussen een particulier en een overheid -> Niet
elke overheid treed op als een overheid -> bv. Als zij een huurcontract in een
ander land gaan tekenen zijn privaatrecht aan het toepassen omdat zij dan
gewoon een contract moeten tekenen dus dat is tussen 2 particulieren.
-> rechtstakken -> grondwettelijk recht -> bv. inrichting van
de staat en de fundamentele rechten van de burgers
-> administratief recht = bestuursrecht ->
organisatie van werking van de administratie -> bv. Milieu, onderwijs, ruimtelijke
ordening…
-> fiscaal recht -> bv. Heffen en innen van
belastingen en vormen van belastingen -> directe belastingen -> daar kan je
niet aan ontsnappen -> bv. Personenbelasting
-> indirecte belastingen -> kan je
wel aan ontsnappen -> bv. erfgoed
, -> socialezekerheidsrecht ->
vergoedingsrechten van de burger tegenover de overheid -> bv. Pensioen,
ziekteverzekering en werkloosheid -> -> RSZ -> rijksdienst voor sociale
zekerheid -> 13,07%
-> strafrecht -> bv. Welke handelingen zijn
strafbaar en welke straffen
-> strafrechtproces -> bv. Misdrijven,
sancties en misdrijven
3.2 grensoverschrijdend recht
-> internationaal privaatrecht -> toepasbaar recht bij een internationale situatie
-> bv. 2 nationaliteiten gaan scheiden
-> internationaal publiek recht (volkenrecht) -> betrekking tussen staten,
internationale instellingen en verdragen
-> Europees recht -> bindend EU-regels voor staten en burgers
Bronnen van het recht
4.1 internationale rechtsbronnen
-> verdragen
-> regels van internationale organisaties -> bv . Eu -> bv. EVR ->
europeesvrederecht
-> voorrang van Europees recht
4.2 Belgische wetgeving
-> Hiërarchie -> internationaal / supranationaal -> bv. EU- verordeningen en
VN-verdragen
-> grondwet -> bv. Belgische grondwet
-> bijzondere wetten -> bv. Wetgeving over staatshervorming
-> wetten/ decreten/ ordonnanties -> bv. Federale wet, Vlaams
decreet en, Brussels ordonnantie
-> uitvoeringsbesluiten -> bv. Koninklijke/ regerings-/
ministeriële besluiten
-> Provinciale/ gemeentelijke reglementen -> bv.
Gemeentereglement
-> ≠ publicatiekanalen -> staatsblad -> Belgische wetgeving
-> Bestuursmemoriaal -> Provinciale wetgeving
-> gemeentelijke website -> gemeentelijke wetgeving
-> de wet geldt meestal 10 dagen na de publicatie -> de wet kan ook later
ingaan of het word gepubliceerd op de dag dat de wet geldt
4.2 overige rechtsbronnen
-> interpretatie -> door rechters (vonnis/arrest), hof van cassatie als hoogste
instantie -> soms ook evolutie interpreteren -> bv. Vroeger paard en kar nu een
tractor
-> Gewoonterecht -> ongeschreven, minder belangrijk in Belgisch recht -> bv.
Handje klap bij boeren
Wat is recht?
Kenmerken en definitie van het recht
1.1 kenmerken van het recht
-> Recht bepaalt wat je mag of niet mag doen -> je moet wel de regels volgen
-> je komt alle dagen in aanraking met het recht bv. Verkeersregels,
examenregels op school, de wet van de privacy
-> doel? -> de samenleving ordenen, en chaos en conflicten te vermijden, en
om chaos te vermijden moet je soms afdwingen-> bv. Verkeerslichten
-> recht wordt opgelegd door de samenleving -> ontstaat uit maatschappelijke
nood en die rechten/ wetten worden gemaakt door het parlement
-> die nieuwe wetten worden
gemaakt/ geproduceerd door strikt omschreven procedures -> worden
gepubliceerd in Belgisch Staatsblad
-> Afdwingbaarheid -> rechtsregels ≠ morele/ religieuze regels -> maar ze zijn
wel afdwingbaar -> je moet dus een sanctie kunnen opleggen om zo de orde
terug te krijgen
-> en dit word gehandhaaft door de politie, ficus en
rechtbanken
-> bv. Als huur niet word betaald dan wordt er naar de
vrederechter gegaan en die gaat dan dat overgeven aan een deurwaarder om
de orde terug te brengen.
-> deurwaarder -> gaat nooit alleen maar altijd met
politie en eventueel ook een slotenmaker voor eventuele gevaren bv.
Waakhonden
1.2 soorten regels
-> gedragsregels -> bepalen subjectieve rechten en plichten -> de
maatschappij ordenen en afdwingen
-> regels voor toepassing/ afdwinging -> bieden structuren bij schending -> bv.
Rechtbank
-> regels voor wijzigingen -> procedures om wetgeving te veranderen
1.3 definitie recht
-> recht combineert -> regels (gedrag, toepassing, wijzigingen), ordening van
de maatschappij, sancties bij overtreding en het werd opgelegd door de
samenleving
-> het recht is het geheel van afdwingbare regels die het menselijke handelen
in de samenleving ordenen
1.4 objectief vs. Subjectief recht
-> objectief recht = abstract recht -> het algemene recht -> “the law”
-> subjectief recht -> voor individuele/ specifieke situaties -> bv. Recht op
eigendom, kiesrecht, vrijheid en arbeidskeuze -> “rights”
,1.5 Rechtssubject vs. Rechtsobject
-> rechtssubject -> drager van rechten/ plichten -> hebben objectieve rechten
-> natuurlijke personen -> mensen gemaakt uit vlees en
bloed
-> rechtspersonen -> juridische identiteiten -> bv. Vzw en
een vennootschap
-> rechtsobject -> voorwerpen van rechten -> je kan het vastnemen -> bv.
Zaak, dier, geld, flesje water, handboek
-> Volgens juristen zijn dieren ook objecten
1.6 rechtsmisbruik
-> misbruik -> recht uitoefenen om een ander te schaden, maar je haalt er geen
voordeel uit voor u zelf -> bv. Valse schoorsteen om het zicht van u buur weg te
nemen of te beperken
-> kenmerken -> iemand schaden, ontbreken eigen belang ( geen voordeel
uithalen) en disproportionaliteit = onevenredigheid = gebrek aan een juiste
verhouding
-> sanctie -> herstel in natura of een schadevergoeding
-> voorbeelden -> 1. je zet een stuk muur op de eigendom naast u , en de
eigenaar van die eigendom zegt dat die afgebroken moet worden. Dan maakt
de eigenaar van die eigendom rechtsmisbruik
omdat hij een groter perceel heeft en dus eigenlijk niet daar over moet klagen.
-> 2. Je zet een reclamebord in jouw voortuin, maar jouw buurt
doet dat ook maar die zet dat schuin zodat de mensen jouw bord niet meer
kunnen zien, dan maakt jouw buur misbruik van het recht omdat hij jouw
schade aanbrengt.
-> 3. Jouw buur zet een zendmast, maar jij kweet duiven en die
vliegen daar tegen dus jij vraagt of dat daar een draad rond mag om jouw
duiven te beschermen, je wilt er zelf voor betalen, maar jouw buur doet dat niet
dan maakt hij rechtsmisbruik omdat jouw buur dus schade aan jouw
aanbrengen zonder een voordeel voor hemzelf.
Soorten subjectieve rechten
2.1 politieke rechten
-> politieke vrijheden -> bv. Persvrijheid, school en godsdienst
-> participatierechten -> bv. Stemmen, deelnemen aan een bestuur
-> sociaal-economische rechten -> bv. OCMW
2.2 burgerlijke rechten
-> persoonlijkheid- en familierechten -> bv. Gezinsleven, euthanasie, trouw,
abortus, privacy en orgaandonatie -> extra patrimoniale rechten -> de
buitenvermogelijkheidsrechten bv. Mag je trouwen?
-> zakelijke rechten -> bv. Eigendom ( meest uitgebreide recht dat er is),
vruchtgebruik en erfdienstbaarheid -> patrimoniale rechten -> daar kan je een
,geldwaarde tegenover zetten
-> vorderingsrechten -> bv. Een eis -> een koop/ verkoop en iemand levert de
afspraken niet na -> patrimoniale rechten -> daar kan je een geldwaarde
tegenover zetten
-> intellectueel rechten -> bv. Patent = octrooi (bescherming op een zelf
uitgevonden product), auteursrecht en merkenrecht -> patrimoniale rechten ->
daar kan je een geldwaarde tegenover zetten
2.3 schematisch
->
Deelgebieden van het recht
3.1 Deelgebieden recht
-> nationaal recht -> burgerlijk recht/ strafrechtboek -> bv. Straffen kunnen ≠
zijn in landen
-> privaatrecht -> verhouding tussen burgers/ particulieren
-> rechtstakken -> burgerlijk recht -> bv. Persoon, familie,
goederen, contracten, aansprakelijkheid, erfrecht…
-> economisch recht -> bv. Marktrecht,
ondernemingsrecht, vennootschapsrecht…
-> sociaal recht = arbeidsrecht -> bv.
Individueel arbeidsrecht en collectief arbeidsrecht
-> privaat-rechterlijke procesrecht -> bv.
inrichting en organisatie van rechtscollege en verloop van processen
-> publiek recht -> verhouding tussen een particulier en een overheid -> Niet
elke overheid treed op als een overheid -> bv. Als zij een huurcontract in een
ander land gaan tekenen zijn privaatrecht aan het toepassen omdat zij dan
gewoon een contract moeten tekenen dus dat is tussen 2 particulieren.
-> rechtstakken -> grondwettelijk recht -> bv. inrichting van
de staat en de fundamentele rechten van de burgers
-> administratief recht = bestuursrecht ->
organisatie van werking van de administratie -> bv. Milieu, onderwijs, ruimtelijke
ordening…
-> fiscaal recht -> bv. Heffen en innen van
belastingen en vormen van belastingen -> directe belastingen -> daar kan je
niet aan ontsnappen -> bv. Personenbelasting
-> indirecte belastingen -> kan je
wel aan ontsnappen -> bv. erfgoed
, -> socialezekerheidsrecht ->
vergoedingsrechten van de burger tegenover de overheid -> bv. Pensioen,
ziekteverzekering en werkloosheid -> -> RSZ -> rijksdienst voor sociale
zekerheid -> 13,07%
-> strafrecht -> bv. Welke handelingen zijn
strafbaar en welke straffen
-> strafrechtproces -> bv. Misdrijven,
sancties en misdrijven
3.2 grensoverschrijdend recht
-> internationaal privaatrecht -> toepasbaar recht bij een internationale situatie
-> bv. 2 nationaliteiten gaan scheiden
-> internationaal publiek recht (volkenrecht) -> betrekking tussen staten,
internationale instellingen en verdragen
-> Europees recht -> bindend EU-regels voor staten en burgers
Bronnen van het recht
4.1 internationale rechtsbronnen
-> verdragen
-> regels van internationale organisaties -> bv . Eu -> bv. EVR ->
europeesvrederecht
-> voorrang van Europees recht
4.2 Belgische wetgeving
-> Hiërarchie -> internationaal / supranationaal -> bv. EU- verordeningen en
VN-verdragen
-> grondwet -> bv. Belgische grondwet
-> bijzondere wetten -> bv. Wetgeving over staatshervorming
-> wetten/ decreten/ ordonnanties -> bv. Federale wet, Vlaams
decreet en, Brussels ordonnantie
-> uitvoeringsbesluiten -> bv. Koninklijke/ regerings-/
ministeriële besluiten
-> Provinciale/ gemeentelijke reglementen -> bv.
Gemeentereglement
-> ≠ publicatiekanalen -> staatsblad -> Belgische wetgeving
-> Bestuursmemoriaal -> Provinciale wetgeving
-> gemeentelijke website -> gemeentelijke wetgeving
-> de wet geldt meestal 10 dagen na de publicatie -> de wet kan ook later
ingaan of het word gepubliceerd op de dag dat de wet geldt
4.2 overige rechtsbronnen
-> interpretatie -> door rechters (vonnis/arrest), hof van cassatie als hoogste
instantie -> soms ook evolutie interpreteren -> bv. Vroeger paard en kar nu een
tractor
-> Gewoonterecht -> ongeschreven, minder belangrijk in Belgisch recht -> bv.
Handje klap bij boeren
