Samenvatting- Hfst 6- Van gen tot populatie | PXL | 2025/26

CONTROLE VAN GENEXPRESSIE


Wat is genexpressie & waarom belangrijk?

 Definitie genexpressie: het proces waarbij informatie uit DNA wordt omgezet in een
functioneel product (RNA of eiwit)
 Belang
o Bepaalt welke genen aan/uit staan
o Zorgt voor:
 verschillen tussen celtypes
 ontwikkeling van een organisme
 reactie op omgeving

 Alle cellen hebben zelfde DNA

=> Verschillen ontstaan door differentiële genexpressie

Bv.




Genregulatie bij prokaryoten (bacteriën)

 Reageren snel op omgeving -> vanwege natuurlijke selectie

 Maken enkel eiwitten die nodig zijn en regulatie via
feedbackinhibitie of genregulatie

 Controle genexpressie via operon model

, Operon (basisconcept)

 Een operon = groep genen + controle-elementen
 Bestaat uit:
o Promotor → start transcriptie
o Operator → “schakelaar”
o Repressor voorkomt transcriptie door binding operator en blokkeer RNA-
polymerase
 Product van een afzonderlijkere regulatorgen op een afstandje
 Corepressor bv. E.coli kan tryptofaan synthestiseren wanneer te kort
o Genen → worden afgelezen

1. Represseerbaar operon (bv. trp-operon)

 Kenmerken:
o Staat normaal AAN
o Wordt UITgeschakeld door eindproduct

 Tryptofaan aanwezig → bindt trp repressor → operon UIT

 Repressor enkel actief in aanwezigheid Corepressor tryptofaan-> onderdrukt

2. Induceerbaar operon (bv. lac-operon)

 Kenmerken:
o Staat normaal UIT
o Wordt AANgezet door substraat

 Lactose aanwezig → inactiveert repressor → operon AAN

 Logica: Alleen produceren als nodig

 inducer genaamd, inactiveert de repressor en zet zo het lac operon “aan”