Psychomotoriek Samenvatting | Hogeschool Gent | 2025/26 | Liesbeth Vanwezer-Calle

Psychomotoriek


Hoofdstuk 1: het begrip psychomotoriek


1.1Eenheid geest – lichaam


Psychomotoriek
 Motorisch gedrag waarbij emotionele of cognitieve componenten de
beweging mee vormen en betekenis geven
 Bestaat uit 2 delen
o Motoriek = functioneren bewegingsapparaat
o Psyche = geestelijke inbreng, maakt de menselijke gedragingen van
de mens zinvol en typisch menselijk
 Bestaat uit 2 delen
1. Cognitief component: informatieverwerking, lichaamsbesef, oog-
handcoördinatie, plan, concentratie, auditieve en visuele perceptie,
tijdsbeleving, spatialiteit
 Doen we dagelijks onbewust
 Fietsongeval  zorgt ervoor dat je niet meer kan fietsen

2. Affectief component: emoties, gevoelens, karakter (volhouden, gevoelig
zijn voor kritiek) die onze motoriek kleuren, menselijk maken
 Stress  zorgt er vaak voor dat je output anders zal zijn)
- Tussen motoriek en de psyche bestaat een wisselwerking
 Het motorisch gedrag is altijd het resultaat van de informatie-
input, die door het individu verwerkt werd



CONTEXT

cogniti
e
input outpu
t




motorie Sociaal-




1

, Psychomotoriek


Toepassing: dans
 Motorisch = dansen
 Cognitief aspect: dans onthouden, concentratie
 Affectief-dynamisch aspect: stress  bij eerste les, blij  als het goed lukt

Output: de eerst ezal je de dans nog niet kennen, na een aantal lessen zal de
output anders zijn omdat je de dans al vaak hebt geoefend en hem nu dus wel
kent


Toepassing: jeugdbeweging, leiding zegt spring maar over de gracht
Input: het feit dat je gaat springen
 Motorisch: springen (uitvoering van plan)
 Cognitie: je weet dat je naar voor moet gaan om niet in de gracht te vallen,
concentratie  hoeveel kracht en snelheid je nodig hebt om te kunnen
springen (plan) = lichaamsbesef
 Affectief-dynamisch: adrenaline, stress  wanneer je omgeving je kan
beïnvloeden, emotie = moedig

Output = resultaat dat je gaat krijgen nadat je over een gracht bent gesprongen


Toepassing: aardappelen schillen
Input: ik wil mijn aardappelen kunnen schillen
 Motorisch: schillen, ik weet hoe ik mijn pols moet bewegen door mijn plan
(uitvoering van plan)
 Cognitie: niet snijden in vinger (plan)
 Affectief -dynamisch:

Output: aardappelen zijn gesneden


Belang van context
 Stimulerende omgeving noodzakelijk  geen stimulerende omgeving zorgt
ervoor dat je mind goed kan ontwikkelen
o Te kort aan omgevingsstimuli kan liggen:
 Motorisch vlak: gebrek aan bewegingsruimte,
bewegingservaring
- Te kleine wieg
- Niet op buik mogen liggen
- Niet kunnen kruipen
 Cognitief vlak: gebrek aan structurering, en normering
 Sociaal-affectief vlak: tekort aan affectie, genegenheid,
sociale contacten




2

, Psychomotoriek


- Wanneer kind iets goed doet, enthousiast reageren zodat
het gedrag aangemoedigd wordt. (Zo kan het positief
gestimuleerd worden)
 Psychomotoriek = het beleven van zichzelf en van de omgeving, en de
wijze waarop men daarop bewegend reageert



1.2Verschillende termen

Motoriek Bewegen waarbij accent ligt op de
inbreng van de spieren, beenderen en
gewrichten
Neuromotoriek Bewegen met accent op inbreng van
CZS
Sensomotoriek Bewegen met accent op inbreng
tastzin en proprioceptie
Perceptuomotoriek Bewegen met accent op inbreng
vertezintuigen
 Koppeling tussen waarnemen
en motoriek
o Heel belangrijk voor ons
cognitief component
Psychomotoriek De benaming voor het domein waarin
de eenheid tussen geest en lichaam
centraal staat als middel om de
persoon te beïnvloeden
Psychomotorische opvoeding Mate waarin psychomotoriek
gestimuleerd wordt in de opvoeding
 De normale ontwikkeling van de
psychomotoriek
Psychomotorische therapie De beïnvloeding van de totale
persoonlijkheid via de
psychomotorische principes bij
disfunctionerende populatie
 Geen normale psychomotoriek
 DCD




Hoofdstuk 2: normale psychomotorische ontwikkeling


2.1Inleidende begrippen


Beschrijving van bewegingen
1. Niet aangeleerde acties rond de gewrichten:
 Flexie
 Extensie
 Abductie
 Adductie

3

, Psychomotoriek


 Rotatie


2. Niet aangeleerde oorsprong
 Reflexen (om zichzelf te beschermen en verdedigen)
o Knipperreflex
o Zwemreflex
 Passieve bewegingen
 Geconditioneerde bewegingen
 Er is een prikkel en je gaat automatisch daarop gaat reageren
o De bel gaat op school, je gaat in een rij gaan staan
 Vrijwillige bewegingen


2.1.1 Rusttonus
 De lichte spanning bij een spier in rust
 Bij pasgeborene is rusttonus nog heel groot, ledematen voortdurend in
flexie
 Neemt geleidelijk af
 Rond 3 jaar wordt normaal stadium bereikt
 Bovenste en onderste ledematen hebben een verschillende evolutie

Onderste ledematen Bovenste ledematen
 0-6m: boven normale  0-1j: boven normale
 7-24m: onder normale  1-2j: onder normale
 Ca. 30m: normaal  Ca. 3j: normaal
o Boven normale = verhoogde spierspanning
o Onder normale = verlaagde spierspanning



2.1.2 Groeiprincipes
1. Wet van Coghill of cefalocaudale groeirichting
 Controle van de hersenen op de spieractiviteit
o Begint bij beheersing van de hoofd- en halsspieren
o Daarna gaat het verder in de richting van de onderste ledematen

2. Wet van Gesell of prinipe van proximodistale rijping
 De neuromotorische organisatie gaat geleidelijk vooruit vanuit de centrale
segmenten tot de periferische segmenten
 Eerst: hersenen krijgen controle over de lichaamsdelen, gewrichten en
spieren die het dichtst bij het midden van het lichaam liggen
 Daarna: hersenen krijgen controle over de lichaamsdelen, geswrichten en
spieren aan de uiteinden van het lichaam

3. Principe van de hiërarchische integratie
 Eenvoudige vaardigheden ontwikkelen zich doorgaans afzonderlijk en
onafhankelijk van elkaar
 Later worden ze geïntegreerd in complexe vaardigheden

4. Principe van de onafhankelijkheid van systemen

4