Samenvatting Geschiedenis H9 en H10| Wereldoorlogen | VWO | 2025/26

​H9​​-​​tijd​​van​​de​​wereldoorlogen​
​ aragraaf​​9.1​​-​​oorlog​​en​​crisis​
P
​1871:​​duitse​​eenheidsstaat:​​Snelle​​economische​​groei,​​traditie,​​militarisme​

​2​​sterke​​machtsblokken:​
​1.​ ​vanaf​​1882:​​Duitsland,​​oostenrijk-hongarije,​​Italië:​​driebond​
​2.​ ​1893:​​frankrijk​​en​​rusland,​​1907:​​engeland​​sloot​​zich​​erbij​​aan​

​ 9​​juni​​1914:​​Franz​​Ferdinand​​vermoord​​in​​Bosnië,​​door​​servische​​nationalisten​​→​
2
​Oostenrijk-Hongarije​​verklaart​​oorlog​​aan​​Servië.​
​-​ ​door​​bondgenootschappen​​heel​​europa​​ook​​in​​oorlog​
​4​​augustus​​1914:​​duitsland​​van​​belgië​​aan,​​gaan​​richting​​frankrijk​
​eerste​​wereldoorlog:​
​-​ ​twee​​fronten​​oorlog​
​-​ ​loopgraven​​in​​frankrijk​
​-​ ​bommen​​en​​granaten,​​gifgas,​​vlammenwerpers​​en​​tanks,​​als​​eerst​​het​​vliegtuig.​
​1918:​​rusland​​trekt​​zich​​terug​
​-​ ​alle​​aandacht​​naar​​frankrijk​
​-​ ​duitse​​leger​​moe​
​-​ ​steeds​​meer​​Amerikaanse​​soldaten​​(VS​​sinds​​1917​​mee​​aan​​oorlog,​​‘make​​the​​world​​safe​​for​
​democracy.’​​Nixon)​
​11​​november​​1918:​​duitser​​tekenen​​in​​een​​treinwagon​​in​​Compiègne​​de​​capitulatie​

​Verdrag​​van​​Versailles:​​vredesbepalingen​​voor​​Duitsland​​(verliezer​​van​​de​​oorlog)​
​-​ ​Duitsland​​niet​​mee​​bepalen​
​-​ ​oorlogsschade​​betalen​
​-​ ​een​​deel​​van​​het​​grondgebied​​afstaan​
​-​ ​klein​​leger​
​oprichting​​volkenbond:​​Amerikaanse​​president​​Wilson​​pleit​​voor​​oprichting​​van​​de​​volkenbond.​
​-​ ​voor​​vrede,​​veiligheid​​en​​democratie.​
​-​ ​Duitsland​​en​​Rusland​​geen​​lid.​
​VS:​​op​​economisch​​gebied​​geprofiteerd​​van​​de​​Eerste​​Wereldoorlog.​​→​​Oorlogseconomie​
​-​ ​BNP​​(Bruto​​Nationaal​​Product)​​steeg​​tussen​​1920​​en​​1929​​met​​40%​
​5​​zwakke​​punten​​economie:​
​1.​ ​Overproductie​​in​​de​​landbouw​
​2.​ ​protectionistische​​politiek​​(economisch​​beleid​​waarbij​​de​​overheid​​door​​het​​heffen​
​van​​in-en​​uitvoerrechten​​de​​economie​​van​​het​​eigen​​land​​bevoordeelt)​
​3.​ ​Ongelijke​​inkomensverdeling.​
​-​ ​arme​​groep​​kochten​​consumptie​​goederen​​op​​afbetaling.​​‘live​​now​​pay​​later’​
​4.​ ​De​​prijs​​van​​de​​aandelen​​steeg​​snel.​​aandelen​​kopen​​met​​geleend​​geld.​
​5.​ ​bank​​werd​​slecht​​gecontroleerd​​→​​bedrijven​​en​​particulieren​​konden​​meer​​geld​​lenen​
​dan​​goed​​was​

​ 4​​oktober​​1929​​stortte​​de​​aandelenhandel​​op​​de​​beurs:​​Beurskrach​​→​​kettingreactie​​→​​economische​
2
​crisis​​→​​productie​​nam​​steeds​​verder​​af,​​werkloosheid​​van​​verder​​toe.​
​Amerikaans​​congres​​geloofde​​in​​economisch​​liberalisme​
​-​ ​geen​​maatregelen​​om​​te​​helpen​

, -​ ​ ​alleen​​maar​​bezuinigen​
​Econoom​​John​​Maynard​​Keynes:​​ander​​beleid:​
​-​ ​Hogere​​belasting​​→​​meer​​geld​​voor​​uitkeringen​
​-​ ​scheppen​​van​​banen​​→​​meer​​geld​​verdienen​​→​​meer​​geld​​uitgeven​
​-​ ​Meer​​verkocht​​→​​meer​​geproduceerd​​→​​meer​​banen​
​-​ ​koopkracht​​(=​​hoeveel​​je​​met​​een​​euro​​kan​​kopen)​​stijgt​​=​​geld​​meer​​waard​
​Presidentskandidaat:​​Franklin​​D.​​Roosevelt​​mee​​eens​
​-​ ​won​​verkiezing​
​-​ ​New​​Deal​
​-​ ​bestrijden​​werkloosheid​​door​​grote​​projecten​
​-​ ​instellen​​maximale​​werktijden​​en​​minimumloon​

​ aragraaf​​9.2​​-​​De​​sovjet-unie,​​een​​communistische​​heilstaat​
P
​vanaf​​1613:​​rusland​​olv​​Romanov-dynastie​
​1905:​​Bloedige​​zondag​​:​​vreedzame​​demonstratie​​neergeslagen​​→​​protesteren​​niet​​toegestaan​
​Tijdens​​wo1​​nam​​kritiek​​op​​tsaar​​en​​leger​​toe​
​-​ ​rusland​​grote​​militaire​​nederlaag​
​-​ ​1917:​​sint-petersburg​​vriest​​30​​graden​​→​​hongersnoden​
​-​ ​grote​​protesten,​​waar​​de​​soldaten​​zich​​bij​​aansloten​
​-​ ​februari​​revolutie:​​leidde​​tot​​afzetten​​tsaar​
​Er​​ontstonden​​2​​machtscentra​
​1.​ ​Voorlopige​​regering​
​-​ ​gematigd​​liberalisme​​en​​gematigd​​socialisme​
​2.​ ​Sovjet​
​-​ ​arbeiders,​​soldaten​​matrozen,​​intellectuelen​
​-​ ​Radicaal​​socialisten​

​ einig​​steun​​voorlopige​​regering,​​bolsjewieken​​(radicale​​socialisten)​​lieten​​onvrede​​horen​
W
​Bolsjewieken:​
​-​ ​leider​​Vladimir​​Lenin​
​-​ ​eerst​​nog​​in​​ballingschap​​in​​zwitserland​
​-​ ​‘Brood,​​grond​​en​​vrede’​
​-​ ​Oktoberrevolutie:​
​-​ ​Bolsjewieken​​plegen​​staatsgreep​​en​​zetten​​de​​Voorlopige​​Regering​​af.​
​-​ ​Afzetten​​van​​politieke​​tegenstanders,​​met​​geweld.​
​Bij​​nieuwe​​verkiezingen​​hadden​​de​​bolsjewieken​​heel​​weinig​​stemmen​​→​​Lenin​​stuurt​
​volksvertegenwoordiging​​naar​​huis​​→​​macht​​blijft​​bij​​sovjet​

​Bolsjewieken​​→​​communisten​
​-​ ​veel​​terreur​​(​=​​door​​de​​overheid​​georganiseerd​​geweld​​tegen​​willekeurige​​mensen)​
​-​ ​geen​​vrijheid​​van​​meningsuiting​
​-​ ​geheime​​politie​
​-​ ​geen​​kritiek​
​-​ ​Indoctrinatie​​(=​​het​​systematisch​​en​​eenzijdig​​onderwijzen​​van​​politieke​​of​​religieuze​​ideeën,​
​met​​de​​bedoeling​​dat​​deze​​kritiekloos​​worden​​aanvaard)​
​-​ ​massaorganisaties​​(=​​een​​grote​​vereniging​​waarbinnen​​individueel​​belang​​ondergeschikt​​is​
​aan​​het​​groepsbelang)​