Taal tussen natuur en cultuur
Een inleiding in de algemene taalwetenschap
Taal- en letterkunde, UA, 3 studiepunten
Menselijke natuurlijke taal 2
Dierlijke communicatie 5
Taalvariatie, -verandering en evolutie 8
Linguïstische relativiteit en taaluniversalia 15
Fonetiek en fonologie 19
Morfologie 23
Syntaxis 26
Semantiek 29
Pragmatiek 32
Voc 34
1
,Menselijke natuurlijke taal
wat is menselijke natuurlijke taal?1
kenmerken:
- bepaalde gemeenschap
- algemene communicatiedoeleinden
- lange traditie: exacte ontstaansmoment moeilijk te achterhalen
- vaak arbitraire beslissing bv Serment de Strasbourgh (842) → Frans
- spontaan aangeleerd/verworven
Wat onderscheidt menselijke natuurlijke taal van kunstmatige talen?
kunstmatige talen kunsttalen, wetenschappelijke talen en computer- en
programmeertalen, …
• kunsttalen, die op een bepaald moment bewust door mensen zijn ontworpen
om natuurlijke talen te vervangen.
bv Esperanto
Esperanto is gebaseerd op Spaans, Engels, Duits, Frans en Slavische talen.
Sprekers: wereldwijd 10 000 tot 2 miljoen, vooral online
Moeilijkheidsgraad: gemakkelijk
- fonetisch,
- naamvallen → vrije woordvolgorde (grammatica moet dus wel beheerst
worden),
- werkwoorden: alleen voorzetsel verandert, vervoeging blijft gelijk
vroeger enorm veel gesproken
afzwakking: niet nodig (engels/ kan in beperkte gemeenschap blijven)
Doel: door een universele taal, universele communicatie creëren en zo grote
projecten kunnen waarmaken. Het heeft ook een pacifistisch kantje (vrede door
communicatie en begrip). Ze willen de wereld verenigen. (eeuwenoude droom: zie
bijbelverhaal van Toren)
Ze willen een taal vervangen of een tweede creëren zodat er communicatie buiten
de bepaalde gemeenschap mogelijk is.
Is het een goede zaak?:
neg:
2
, - Westerse cultuur opdringen, eigen taal → eigen cultuur
- ontstaan dialecten → ontstaan nieuwe talen uit bron
- verschillende accenten en klemtonen
- 1 op 1 vertaling is moeilijk
pos:
- brengt mensen samen
- universele communicatie
- kan bestaan naast talen, waardoor we knusse gemeenschappen hebben
maar ook mogelijkheid tot wereldwijde samenwerking zonder te moeten
focussen op een ‘voorgetrokken’ taal
conclusie: mooi idee met veel valkuilen
vgl Lingua Ignota
Niet alle kunsttalen worden echter met die bedoeling ontworpen (bv Klingon,
Dothraki) → fantasietalen
• wetenschappelijke talen
bv: logica, algebra, …
- bewust ontworpen
- specifieke communicatie
- geen spontane verwerving
doel: vergemakkelijken behandeling wetenschappelijke vraagstukken en
onvolkomenheden van de natuurlijke talen weg werken
• computer- en programmeertalen
- bewust ontworpen
- specifieke communicatie
- geen spontane verwerving
Is geschreven taal een vorm van natuurlijke taal?
Neen:
- geen spontane ontwikkeling
- geen spontane verwerving
Schriftsystemen:
bestudeerd in graphemics/graphematics (! niet hetzelfde als orthografie: studie van
spelling)
Opdeling:
3
, - syllabisch schrift: teken correspondeert met lettergreep
- logografisch schrift: teken correspondeert met woord of begrip
- alfabetisch schrift: teken correspondeert met klank (niet eenduidig)
geschreven taal is geen trouwe weergave van gesproken taal door evolutie (sneller
in gesproken dan in geschreven)
Nederlands: gebruikt Latijns alfabet (vanuit Fenicische alfabet)
Spijkerschrift: 1ste schriftstysteem
- ieder teken woord (logografisch), gebruikt voor handelstransacties
leestekens behoren ook tot schriftsysteem
functie: het leesproces sturen
Letters evolueerden van woordtekens naar klanktekens door te vereenvoudigen en
bewerken. We draaiden, bewerkten en versimpelden tekens om zo sneller te kunnen
communiceren..
1) hiëroglyfen: lage geletterdheid (adel en clerus), in steen → weinig mobiliteit
2) papyrus: door Egypte vruchtbaar → lichter → mobiliteit stijgt
3) hejic
4) demotic: eas of rapif writing: fonetisch + aantal symbolen neemt af → taal
verspreidt
5) seina: klanktekens (22 symbolen afgestammeld van woorden), verspreid zich
WW
Info en woorden zijn een verzameling van random gekozen tekens. Het maakt niet
uit welke letters je achter elkaar zet. (woord en referent is op ander niveau)
gesproken taal geschreven taal
onmiddelijke reactie denktijd
fysieke nabijheid niet nodig
context geen context (explicatie nodig)
Waarde: cultuurafhankelijk
Westers: geschreven heeft meer prestige (door hogere scholingsgraad)
→ spellingsveranderingen zorgen voor boel
1.1.3. Zijn gebarentalen natuurlijke talen?
4
Een inleiding in de algemene taalwetenschap
Taal- en letterkunde, UA, 3 studiepunten
Menselijke natuurlijke taal 2
Dierlijke communicatie 5
Taalvariatie, -verandering en evolutie 8
Linguïstische relativiteit en taaluniversalia 15
Fonetiek en fonologie 19
Morfologie 23
Syntaxis 26
Semantiek 29
Pragmatiek 32
Voc 34
1
,Menselijke natuurlijke taal
wat is menselijke natuurlijke taal?1
kenmerken:
- bepaalde gemeenschap
- algemene communicatiedoeleinden
- lange traditie: exacte ontstaansmoment moeilijk te achterhalen
- vaak arbitraire beslissing bv Serment de Strasbourgh (842) → Frans
- spontaan aangeleerd/verworven
Wat onderscheidt menselijke natuurlijke taal van kunstmatige talen?
kunstmatige talen kunsttalen, wetenschappelijke talen en computer- en
programmeertalen, …
• kunsttalen, die op een bepaald moment bewust door mensen zijn ontworpen
om natuurlijke talen te vervangen.
bv Esperanto
Esperanto is gebaseerd op Spaans, Engels, Duits, Frans en Slavische talen.
Sprekers: wereldwijd 10 000 tot 2 miljoen, vooral online
Moeilijkheidsgraad: gemakkelijk
- fonetisch,
- naamvallen → vrije woordvolgorde (grammatica moet dus wel beheerst
worden),
- werkwoorden: alleen voorzetsel verandert, vervoeging blijft gelijk
vroeger enorm veel gesproken
afzwakking: niet nodig (engels/ kan in beperkte gemeenschap blijven)
Doel: door een universele taal, universele communicatie creëren en zo grote
projecten kunnen waarmaken. Het heeft ook een pacifistisch kantje (vrede door
communicatie en begrip). Ze willen de wereld verenigen. (eeuwenoude droom: zie
bijbelverhaal van Toren)
Ze willen een taal vervangen of een tweede creëren zodat er communicatie buiten
de bepaalde gemeenschap mogelijk is.
Is het een goede zaak?:
neg:
2
, - Westerse cultuur opdringen, eigen taal → eigen cultuur
- ontstaan dialecten → ontstaan nieuwe talen uit bron
- verschillende accenten en klemtonen
- 1 op 1 vertaling is moeilijk
pos:
- brengt mensen samen
- universele communicatie
- kan bestaan naast talen, waardoor we knusse gemeenschappen hebben
maar ook mogelijkheid tot wereldwijde samenwerking zonder te moeten
focussen op een ‘voorgetrokken’ taal
conclusie: mooi idee met veel valkuilen
vgl Lingua Ignota
Niet alle kunsttalen worden echter met die bedoeling ontworpen (bv Klingon,
Dothraki) → fantasietalen
• wetenschappelijke talen
bv: logica, algebra, …
- bewust ontworpen
- specifieke communicatie
- geen spontane verwerving
doel: vergemakkelijken behandeling wetenschappelijke vraagstukken en
onvolkomenheden van de natuurlijke talen weg werken
• computer- en programmeertalen
- bewust ontworpen
- specifieke communicatie
- geen spontane verwerving
Is geschreven taal een vorm van natuurlijke taal?
Neen:
- geen spontane ontwikkeling
- geen spontane verwerving
Schriftsystemen:
bestudeerd in graphemics/graphematics (! niet hetzelfde als orthografie: studie van
spelling)
Opdeling:
3
, - syllabisch schrift: teken correspondeert met lettergreep
- logografisch schrift: teken correspondeert met woord of begrip
- alfabetisch schrift: teken correspondeert met klank (niet eenduidig)
geschreven taal is geen trouwe weergave van gesproken taal door evolutie (sneller
in gesproken dan in geschreven)
Nederlands: gebruikt Latijns alfabet (vanuit Fenicische alfabet)
Spijkerschrift: 1ste schriftstysteem
- ieder teken woord (logografisch), gebruikt voor handelstransacties
leestekens behoren ook tot schriftsysteem
functie: het leesproces sturen
Letters evolueerden van woordtekens naar klanktekens door te vereenvoudigen en
bewerken. We draaiden, bewerkten en versimpelden tekens om zo sneller te kunnen
communiceren..
1) hiëroglyfen: lage geletterdheid (adel en clerus), in steen → weinig mobiliteit
2) papyrus: door Egypte vruchtbaar → lichter → mobiliteit stijgt
3) hejic
4) demotic: eas of rapif writing: fonetisch + aantal symbolen neemt af → taal
verspreidt
5) seina: klanktekens (22 symbolen afgestammeld van woorden), verspreid zich
WW
Info en woorden zijn een verzameling van random gekozen tekens. Het maakt niet
uit welke letters je achter elkaar zet. (woord en referent is op ander niveau)
gesproken taal geschreven taal
onmiddelijke reactie denktijd
fysieke nabijheid niet nodig
context geen context (explicatie nodig)
Waarde: cultuurafhankelijk
Westers: geschreven heeft meer prestige (door hogere scholingsgraad)
→ spellingsveranderingen zorgen voor boel
1.1.3. Zijn gebarentalen natuurlijke talen?
4
