Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
Kwalitatieve Data-Analyse
Samenvatting Theoriedeel
Schakelprogramma Opleidings- en Onderwijswetenschappen
Universiteit Antwerpen (Faculteit Sociale Wetenschappen)
Academiejaar 2025-2026
Pagina 1 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
Inleiding op de samenvatting
Deze samenvatting bundelt het theoretische luik van het opleidingsonderdeel Kwalitatieve
Data-Analyse. De samenvatting integreert de verplichte basisliteratuur (het openleerpakket
Het semi-gestructureerde interview, hoofdstukken 4 en 16 uit Cohen et al., hoofdstukken 8,
9 en 10 uit Strauss en Corbin, en het artikel van Braun en Clarke), de inhoud van de
hoorcolleges (4 maart en 18 maart 2026) en de overzichtskaders die in het studiemateriaal
centraal staan. Het NVivo-luik wordt bewust afzonderlijk behandeld in een tweede
samenvatting.
De opbouw volgt de logische onderzoekscyclus van het kwalitatieve interviewonderzoek.
Hoofdstuk 1 situeert het kwalitatieve interview als wetenschappelijk instrument en bespreekt
de grondhouding van de onderzoeker, de typologieën van interviews en de drie posities die
theorie kan innemen. Hoofdstuk 2 behandelt de stappen voorafgaand aan en tijdens de
dataverzameling: de constructie van een interviewleidraad, de samplingtechnieken, het
feitelijke interviewproces, de transcriptie en de ethische randvoorwaarden. Hoofdstuk 3
werkt de coderingstheorieën van Strauss en Corbin uit (open, axiaal en selectief coderen) en
plaatst die naast de thematische analyse van Braun en Clarke. Hoofdstuk 4 bespreekt de
rapportage en de kwaliteitsbewaking (geloofwaardigheid, betrouwbaarheid, transferabiliteit).
Het document sluit af met een set examenvragen die de leerdoelen uit de studiewijzer
opvolgen.
Pagina 2 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
Hoofdstuk 1. Het kwalitatieve interview als
wetenschappelijk instrument
1.1 Definitie en wetenschappelijk karakter
Het kwalitatieve interview is een gespreksvorm waarin de onderzoeker informatie wint over
een afgebakend onderzoeksdoel door rechtstreeks in dialoog te gaan met een respondent of
een groep respondenten. Het verschilt van een alledaagse conversatie omdat het
stelselmatig is voorbereid, gestuurd wordt door onderzoeksvragen en wordt gevoerd met
aandacht voor de subjectieve belevingswereld van de respondent. In tegenstelling tot een
gestandaardiseerde survey, waarbij de vragen vaststaan en het antwoordkader gesloten is,
hanteert het kwalitatieve interview een open en flexibele logica die toelaat om door te
vragen, om verbanden bloot te leggen en om betekenis te reconstrueren in samenspraak
met de respondent.
Het wetenschappelijk karakter van een kwalitatief interview rust op drie pijlers. Ten eerste is
er een concreet onderzoeksdoel dat de afbakening van de vragen stuurt. Ten tweede wordt
informatie op een rijke en gelaagde manier verzameld; de onderzoeker is niet enkel uit op
feitelijke uitspraken, maar ook op opvattingen, ervaringen, gevoelens en gedragingen. Ten
derde is er een principiële openheid van de interviewer ten opzichte van de respondent en
een ingebouwde gevoeligheid voor de subjectiviteit van de respondent. Kvale (1996) vat
deze houding kernachtig samen in zijn onderscheid tussen de mijnwerker en de reiziger: de
mijnwerker veronderstelt dat de waarheid in de respondent zit en moet worden uitgegraven
door directe vragen; de reiziger gaat op pad samen met de respondent en laat betekenis
ontstaan tijdens de tocht. De kwalitatieve onderzoekstraditie omarmt expliciet de tweede
metafoor.
Cicourel (1964) wijst op vijf inherent problematische eigenschappen van het interview die de
onderzoeker zich permanent moet realiseren: (1) elementen zoals wederzijds vertrouwen,
sociale afstand en controle maken interviewsituaties moeilijk vergelijkbaar; (2) respondenten
zetten vermijdingstactieken in wanneer vragen te diep graven; (3) zowel interviewer als
respondent zijn gebonden aan hun vermogen om zich uit te drukken; (4) wat voor de
interviewer evident is, is dat niet noodzakelijk voor de respondent en omgekeerd; (5) het is
principieel onmogelijk om elk aspect van de interactie onder rationele controle te krijgen.
Deze inzichten zijn niet bedoeld om het interview te ondermijnen, maar om het belang van
reflexiviteit en zorgvuldige rapportage te onderstrepen.
1.2 Doelstellingen en functies van het interview
Een kwalitatief interview kan zowel beschrijvend als verklarend van aard zijn. Beschrijvend
onderzoek peilt naar het wat en het hoe van een fenomeen, eventueel aangevuld met
waarom-vragen, en is gericht op een rijke documentatie van een ervaringswereld.
Verklarend onderzoek brengt verbanden of relaties in kaart, bijvoorbeeld tussen opvattingen
Pagina 3 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
en effectief gedrag. De aard van de onderzoeksvraag bepaalt vervolgens de keuze van de
interviewstijl en de mate van structurering, alsook de positie van theorie in het ontwerp.
1.3 Soorten interviews
Interviews kunnen op verschillende manieren worden ingedeeld. Twee criteria komen
frequent terug: het aantal en het type respondent, en de mate van structurering.
1.3.1 Indeling naar inhoud en respondent
Naargelang het type respondent en de inhoudelijke insteek onderscheidt men onder andere
het individuele interview, het focusgroepinterview, het focusinterview, het biografische
interview, het narratieve interview en het expertinterview. Bij het focusgroepinterview ligt de
nadruk op de interactie tussen deelnemers; biografische interviews polsen naar
levensverhalen en loopbaantrajecten; expertinterviews mikken op informanten met een
bevoorrechte kennispositie. Cohen en collegas voegen daar onder andere aan toe:
standardized interviews, in-depth interviews, ethnographic interviews, elite interviews, life
history interviews en focus groups.
1.3.2 Indeling naar structurering
Op het continuum van structurering onderscheiden we drie types. Een open of
ongestructureerd interview is op een topiclijst gebaseerd en bevat weinig of geen sturing in
de vraagstelling; het is geschikt voor exploratie en eerste kennismaking met een fenomeen.
Een gestructureerd interview hanteert een beperkte set veelal gesloten vragen of
herhalende vragen, met een sterke sturing van de interviewer (denk aan het hardop
denkprotocol of stimulated recall). Het semigestructureerde interview is veruit de meest
voorkomende vorm in onderwijs- en sociale wetenschappen: het werkt met een leidraad
waarin op basis van een zoeklichttheorie gerichte vraagstellingen zijn opgenomen, maar met
voldoende ruimte voor doorvragen en flexibiliteit (matige sturing).
1.4 De zes facetten van de kwalitatieve interviewer
De competenties van een kwalitatieve interviewer kunnen worden gevat in zes facetten die
in de hoorcollegeslides worden gevisualiseerd. Het organisatorische facet betreft de
praktische voorbereiding (afspraken, locatie, opnameapparatuur, tijdsbeheer). Het
inhoudelijke facet verwijst naar inhoudelijke voorbereiding op basis van de literatuur en het
beheersen van de leidraad. Het interviewtechnische facet omvat het stellen van goede
vragen, doorvragen, samenvatten en gespreksregie. Het sociaal-emotionele facet duidt op
het scheppen van een sfeer van vertrouwen, het tonen van empathie en het reguleren van
eigen emoties. De observator richt zich op het registreren van non-verbale signalen,
contextuele cues en spanningen tijdens het gesprek. Assertiviteit ten slotte betekent dat de
interviewer in staat is om bij te sturen, ruimte op te eisen voor de onderzoeksvragen en
grenzen te bewaken.
Pagina 4 van 34
Kwalitatieve Data-Analyse
Samenvatting Theoriedeel
Schakelprogramma Opleidings- en Onderwijswetenschappen
Universiteit Antwerpen (Faculteit Sociale Wetenschappen)
Academiejaar 2025-2026
Pagina 1 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
Inleiding op de samenvatting
Deze samenvatting bundelt het theoretische luik van het opleidingsonderdeel Kwalitatieve
Data-Analyse. De samenvatting integreert de verplichte basisliteratuur (het openleerpakket
Het semi-gestructureerde interview, hoofdstukken 4 en 16 uit Cohen et al., hoofdstukken 8,
9 en 10 uit Strauss en Corbin, en het artikel van Braun en Clarke), de inhoud van de
hoorcolleges (4 maart en 18 maart 2026) en de overzichtskaders die in het studiemateriaal
centraal staan. Het NVivo-luik wordt bewust afzonderlijk behandeld in een tweede
samenvatting.
De opbouw volgt de logische onderzoekscyclus van het kwalitatieve interviewonderzoek.
Hoofdstuk 1 situeert het kwalitatieve interview als wetenschappelijk instrument en bespreekt
de grondhouding van de onderzoeker, de typologieën van interviews en de drie posities die
theorie kan innemen. Hoofdstuk 2 behandelt de stappen voorafgaand aan en tijdens de
dataverzameling: de constructie van een interviewleidraad, de samplingtechnieken, het
feitelijke interviewproces, de transcriptie en de ethische randvoorwaarden. Hoofdstuk 3
werkt de coderingstheorieën van Strauss en Corbin uit (open, axiaal en selectief coderen) en
plaatst die naast de thematische analyse van Braun en Clarke. Hoofdstuk 4 bespreekt de
rapportage en de kwaliteitsbewaking (geloofwaardigheid, betrouwbaarheid, transferabiliteit).
Het document sluit af met een set examenvragen die de leerdoelen uit de studiewijzer
opvolgen.
Pagina 2 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
Hoofdstuk 1. Het kwalitatieve interview als
wetenschappelijk instrument
1.1 Definitie en wetenschappelijk karakter
Het kwalitatieve interview is een gespreksvorm waarin de onderzoeker informatie wint over
een afgebakend onderzoeksdoel door rechtstreeks in dialoog te gaan met een respondent of
een groep respondenten. Het verschilt van een alledaagse conversatie omdat het
stelselmatig is voorbereid, gestuurd wordt door onderzoeksvragen en wordt gevoerd met
aandacht voor de subjectieve belevingswereld van de respondent. In tegenstelling tot een
gestandaardiseerde survey, waarbij de vragen vaststaan en het antwoordkader gesloten is,
hanteert het kwalitatieve interview een open en flexibele logica die toelaat om door te
vragen, om verbanden bloot te leggen en om betekenis te reconstrueren in samenspraak
met de respondent.
Het wetenschappelijk karakter van een kwalitatief interview rust op drie pijlers. Ten eerste is
er een concreet onderzoeksdoel dat de afbakening van de vragen stuurt. Ten tweede wordt
informatie op een rijke en gelaagde manier verzameld; de onderzoeker is niet enkel uit op
feitelijke uitspraken, maar ook op opvattingen, ervaringen, gevoelens en gedragingen. Ten
derde is er een principiële openheid van de interviewer ten opzichte van de respondent en
een ingebouwde gevoeligheid voor de subjectiviteit van de respondent. Kvale (1996) vat
deze houding kernachtig samen in zijn onderscheid tussen de mijnwerker en de reiziger: de
mijnwerker veronderstelt dat de waarheid in de respondent zit en moet worden uitgegraven
door directe vragen; de reiziger gaat op pad samen met de respondent en laat betekenis
ontstaan tijdens de tocht. De kwalitatieve onderzoekstraditie omarmt expliciet de tweede
metafoor.
Cicourel (1964) wijst op vijf inherent problematische eigenschappen van het interview die de
onderzoeker zich permanent moet realiseren: (1) elementen zoals wederzijds vertrouwen,
sociale afstand en controle maken interviewsituaties moeilijk vergelijkbaar; (2) respondenten
zetten vermijdingstactieken in wanneer vragen te diep graven; (3) zowel interviewer als
respondent zijn gebonden aan hun vermogen om zich uit te drukken; (4) wat voor de
interviewer evident is, is dat niet noodzakelijk voor de respondent en omgekeerd; (5) het is
principieel onmogelijk om elk aspect van de interactie onder rationele controle te krijgen.
Deze inzichten zijn niet bedoeld om het interview te ondermijnen, maar om het belang van
reflexiviteit en zorgvuldige rapportage te onderstrepen.
1.2 Doelstellingen en functies van het interview
Een kwalitatief interview kan zowel beschrijvend als verklarend van aard zijn. Beschrijvend
onderzoek peilt naar het wat en het hoe van een fenomeen, eventueel aangevuld met
waarom-vragen, en is gericht op een rijke documentatie van een ervaringswereld.
Verklarend onderzoek brengt verbanden of relaties in kaart, bijvoorbeeld tussen opvattingen
Pagina 3 van 34
, Kwalitatieve Data-Analyse — Theoriedeel
en effectief gedrag. De aard van de onderzoeksvraag bepaalt vervolgens de keuze van de
interviewstijl en de mate van structurering, alsook de positie van theorie in het ontwerp.
1.3 Soorten interviews
Interviews kunnen op verschillende manieren worden ingedeeld. Twee criteria komen
frequent terug: het aantal en het type respondent, en de mate van structurering.
1.3.1 Indeling naar inhoud en respondent
Naargelang het type respondent en de inhoudelijke insteek onderscheidt men onder andere
het individuele interview, het focusgroepinterview, het focusinterview, het biografische
interview, het narratieve interview en het expertinterview. Bij het focusgroepinterview ligt de
nadruk op de interactie tussen deelnemers; biografische interviews polsen naar
levensverhalen en loopbaantrajecten; expertinterviews mikken op informanten met een
bevoorrechte kennispositie. Cohen en collegas voegen daar onder andere aan toe:
standardized interviews, in-depth interviews, ethnographic interviews, elite interviews, life
history interviews en focus groups.
1.3.2 Indeling naar structurering
Op het continuum van structurering onderscheiden we drie types. Een open of
ongestructureerd interview is op een topiclijst gebaseerd en bevat weinig of geen sturing in
de vraagstelling; het is geschikt voor exploratie en eerste kennismaking met een fenomeen.
Een gestructureerd interview hanteert een beperkte set veelal gesloten vragen of
herhalende vragen, met een sterke sturing van de interviewer (denk aan het hardop
denkprotocol of stimulated recall). Het semigestructureerde interview is veruit de meest
voorkomende vorm in onderwijs- en sociale wetenschappen: het werkt met een leidraad
waarin op basis van een zoeklichttheorie gerichte vraagstellingen zijn opgenomen, maar met
voldoende ruimte voor doorvragen en flexibiliteit (matige sturing).
1.4 De zes facetten van de kwalitatieve interviewer
De competenties van een kwalitatieve interviewer kunnen worden gevat in zes facetten die
in de hoorcollegeslides worden gevisualiseerd. Het organisatorische facet betreft de
praktische voorbereiding (afspraken, locatie, opnameapparatuur, tijdsbeheer). Het
inhoudelijke facet verwijst naar inhoudelijke voorbereiding op basis van de literatuur en het
beheersen van de leidraad. Het interviewtechnische facet omvat het stellen van goede
vragen, doorvragen, samenvatten en gespreksregie. Het sociaal-emotionele facet duidt op
het scheppen van een sfeer van vertrouwen, het tonen van empathie en het reguleren van
eigen emoties. De observator richt zich op het registreren van non-verbale signalen,
contextuele cues en spanningen tijdens het gesprek. Assertiviteit ten slotte betekent dat de
interviewer in staat is om bij te sturen, ruimte op te eisen voor de onderzoeksvragen en
grenzen te bewaken.
Pagina 4 van 34
