Samenvatting Oncologie | Eerstelijnszorg | Arteveldehogeschool | 2025/26

Wat is oncologie
- Kanker
o Verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende ziekten met 1
gemeenschappelijk kenmerk: ongeremde deling van lichaamscellen
Inleidende begrippen en fundamentele aspecten
- Kanker in cijfers
o Aantal nieuwe diagnosen in België in 2022
 77.000 = 210 mensen/dag
 Mannen: 41.774
 Vrouwen: 34.446
 Kinderen: <1%
o Kanker als doodsoorzaak
 1ste doodsoorzaak
o Aantal gevallen stijgt wereldwijd
o Tumoren als doodsoorzaak
 24.2% tumoren
 23.6% hart- en vaatziekten
 8.9% covid
o Trends
 Risico om te sterven aan kanker daalt elk jaar
 Overlevingscijfers stijgen elk jaar
 Verwachte stijging
 Vergrijzing
 Stijgend rookgedrag van vrouwen
- Ontstaan van kanker
o Waarom krijg je kanker
 Risicofactoren
 Onvermijdelijke
o Leeftijd
o Biologische factoren
 Gerelateerd aan omgeving
o Passief roken
o UV-straling
 Gerelateerd aan individuele keuzes in levensstijl
o Roken
o Voeding
 Beschermend effect
o Groenten en fruit
o lichaamsbeweging
o Carcinogenese
 = ontstaan van kanker
 Meerstappenproces
 Cellen ontsnappen geleidelijk aan de
controlemechanismen
 Initiatie
 Promotie
 Ontwikkeling van kankercel tot detecteerbare tumor duurt 5-
10j of langer

, o Preventie
 Primaire
 Screening
o Borstkanker 2 jaarlijkse mammografie
o Baarmoederhalskanker 3-5 jaarlijks uitstrijkje
o Darmkanker 2 jaarlijkse stoelgangstaal
 Secundaire
 Tertiaire
- Cel en tumorbiologie
o Algemeen
 Menselijk lichaam = miljarden cellen die zich voortdurend
vernieuwen door celdeling (=mitose)
 Nut?
 Beschadigde/verouderde cellen worden vervangen
 Normale weefsels: mitose en apoptose (=celdood) zijn
evenwichtig gereguleerd
 Reguleringsmechanismen liggen vast in genen (DNA)
 Tumoren:
 Balans tussen celaanmaak en celverlies is ontregeld
 Deze schade (=mutaties) in de genen ontstaan door:
 Toeval
 Externe factoren
o Celcyclus
 Proces van celgroei/celherstel door celdeling
 Fasen
 Interfase
 Mitose
o Profase  metafase  anafase  telofase
 Regeling celcyclus door cyclines (eiwitten)
 = behandeling
o Apoptose
 = celdood
 Verlies van vermogen tot apoptose kan leiden tot tumorgroei
 = behandeling
o Betrokkenheid van genen
 Oncogenen: spelen rol bij celgroei, kunnen groei van
kankercel stimuleren
 Tumorsuppressorgenen: remmen groei van tumoren
 DNA-herstelgenen: herstellen fouten door mutaties of
celdeling
 Telomerase: enzym, staat in voor delend vermogen van cellen
 Angiogenese: vorming bloedvat
 Tumor kan enkel groeien als hij in staat is zelf
bloedvaten aan te maken

, - Goedaardige versus kwaadaardige tumoren
o Opmerkingen
 Niet alle vormen van kanker zijn tastbaar
 Bloedkankers zoals leukemie en lymfomen
 Niet alle tastbare gezwellen zijn kwaadaardig
o Goedaardige tumoren
 = benigne
 Scherm en afgerond begrensd
 Expansief
 Lage groeisnelheid
 Hoog gedifferentieerd
 Dringen omliggend weefsel niet binnen
 Nuances
 Borderline tumoren
 Carcinoma in situ
o Kwaadaardige tumoren
 = maligne
 Onscherp en onregelmatig begrensd
 Infiltrerend
 Hoge groeisnelheid
 Matig tot slecht gedifferentieerd
 Dringen omliggend weefsel wel binnen
o Differentiatiegraad
 Bepaalt in hoeverre de tumor qua structuur nog lijkt op het
weefsel waaruit de tumor ontstaan is
 1 = goed, 2 = matig, 3 = slecht, 4 = geen
o Metastasering
 Kenmerkend is infiltrerende groei
 Via lymfebanen naar lymfeklieren
 Via bloedvaten naar andere organen
 Essentieel voor behandeling
 Curatief – palliatief
- Classificatie van tumoren
o Doel
 Juiste behandeling kiezen
 Correcte prognose bepalen
 Vergelijkend wetenschappelijk onderzoek
 Epidemiologische studies
o Onderverdeling in stadia
 Stadium I: geen doorgroei in omliggende weefsels
 Stadium II: doorgroei in omliggende weefsels, dicht bij
primaire tumor, lymfeklieren vrij
 Stadium III: verspreiding naar lymfeklieren uit omgeving
 Stadium IV: verspreiding in rest lichaam