Cyclisch werken
Inhoudsopgave
Methodisch denken en handelen.....................................................................3
Dichterbij: visie en basishouding....................................................................................3
Contact........................................................................................................................... 4
Taken als sociaal werker................................................................................................. 4
Methodisch werken......................................................................................................... 4
Theoretische onderbouwing empowerment....................................................................5
Micro: versterken op individueel niveau.........................................................................6
Meso: versterken op collectief/organisatorisch/ buurtniveau..........................................6
Theoretische onderbouwing hulpbronnen.......................................................................7
BASISHOUDING 1 MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID.................................................8
BASISHOUDING 2 BREED KIJKEN.....................................................................................9
BASISHOUDING 3 LEEFWERELDPERSPECTIEF CENTRAAL................................................9
BASISHOUDING 4 GELIJKWAARDIGHEID..........................................................................9
BASISHOUDING 5 BESEF VAN NORMATIVITEIT................................................................9
krachtgericht................................................................................................................ 10
Werken met belanghebbenden.....................................................................................10
werkprincipe 5........................................................................................................... 13
Cyclisch werkproces.................................................................................................. 14
Methodisch handelen.................................................................................................... 15
DOELGERICHT........................................................................................................... 15
Systematisch handelen.................................................................................................16
Waarom is systematisch handelen belangrijk?..........................................................17
Hoe werkt systematisch handelen?...........................................................................17
Planmatig & gefaseerd................................................................................................. 17
Het cyclisch werkproces...............................................................................................21
Wat is het cyclisch werkproces?................................................................................21
Doel: Mensen beter tot hun recht laten komen.........................................................21
Wanneer zelfregie niet lukt........................................................................................ 22
Casus: van individueel naar breder niveau................................................................22
Waarom cyclisch werken?.......................................................................................... 22
Belangrijkste kenmerken........................................................................................... 22
Hoe werkt het cyclisch proces?.....................................................................................23
Wie behoort tot het cliëntensysteem?..........................................................................23
KENMERKENDE INTERACTIE IN HET SOCIAAL WERK......................................................23
RAPPORTEREN / UITSPREKEN VAN HET CYCLISCH WERKPROCES..................................24
,Contact tot stand brengen............................................................................................ 25
Taak 1: Contact tot stand brengen (Handboek blz: 63-70).........................................25
Taak 2: Situatie verkennen........................................................................................29
soorten techniecken:................................................................................................. 29
Verkennen door gesprek met meerdere personen:....................................................32
Onderlinge interactie bevorderen..............................................................................33
Geef feedback........................................................................................................... 33
Leefgebieden................................................................................................................ 33
Hanteren leefgebiedenlijst........................................................................................34
Thema’s per leefgebied............................................................................................. 34
Waarom Leefgebieden lijst?.......................................................................................40
Aandachtspunten voor het werken met leefgebiedenlijst..........................................40
“HOOFD” GESPREKSTHEMA ’S......................................................................................41
Toelichting op het gebruik gesprekthema’s...............................................................41
Aandachtspunten voor het werken met de lijst gesprekthema’s...............................42
Hulpmiddelen in kaart brengen van sociale verbanden.............................................42
Participatielijst........................................................................................................... 43
Hulpmiddelen om te signaliseren en specifieke problemen te onderzoeken..............43
Taak 3: Situatie afwegen............................................................................................... 43
Soort balansverstoringen.......................................................................................... 44
Aandachtspunten bij situatie afwegen: ........................................................................45
Verschil in inzicht en bewustzijn................................................................................45
Zelfpresentatie en attributie......................................................................................45
Grote sociale kwetsbaarheid.....................................................................................45
TAAK 4: Wensen en oplossingen verkennen .............................................................45
Overzicht van mogelijke oplossingen........................................................................46
TIPS BIJ HET ZOEKEN NAAR OPLOSSINGEN................................................................46
VAARDIGHEDEN BIJ ZOEKEN NAAR OPLOSSINGEN:...................................................46
Taak 5: Plannen en acties uitvoeren en bijstellen.........................................................48
Focus op de regie bij de belanghebbende:................................................................48
Hoe kunnen we bevorderen dat deze acties van de belanghebbenden slagen?........48
SMART Doelstellingen................................................................................................ 48
Acties van de belanghebbende.................................................................................49
Taak 6: Evalueren en/of afwerken.................................................................................49
Hoe & waarom evalueren?........................................................................................49
Wanneer sluiten we het traject af?............................................................................50
Opvolging?................................................................................................................ 50
“Leren leven met”..................................................................................................... 50
, Methodisch denken en handelen
Dichterbij: visie en basishouding
Mensen kunnen soms vastlopen in de samenleving en hierdoor kunnen ze
geïsoleerd raken, zij verliezen dan de greep op hun leven en beschikken
niet meer over voldoende hulpbronnen om de moeilijkheden op eigen
krachten te overwinnen. De factoren die hierbij een rol spelen zijn heel
divers:
- Persoonlijke beperking: bv mensen met een (lichte)
verstandelijke beperking of mensen die psychisch kwetscbaar zijn.
- Persoonlijke omstandigheden: bv ziekte van de persoon zelf of
van zijn naasten (bv de intensieve zorg als mantelzorger)
- Levensomstandigheden: slechte huisvesting, een onveilige buurt
met veel vandalisme en criminaliteit.
- Afkomst: iemand die opgroeit in een gezin dat in armoede leeft,
waar verwaarlozing speelt of talenten niet erkend of gestimuleerd
worden, zal later eerder in een kwetsbare positie terecht komen dan
iemand die opgevoed wordt in een gezin met ruimere financiële
middelen. (denk bv aan een vluchtelingengezin dat kampt met
ontworteling en traumaverwerking.
Of iemand in staat is moeilijkheden te overwinnen, is dus een samenspel
van persoonlijke factoren en mogelijkheden en maatschappelijke,
economische en politieke factoren.
Sociaal werk heeft de opdracht mensen te ondersteuenen in het (weer)
opbouwen van zelfredzaamheid, maar ook in het leren omgaan met
onvermogen en kwetsbaarheid en het gebruik maken van formele en
informele netwerken en voorzieningen en van de kansen die de
samenleving biedt.
Doel è Het uiteindelijke doel is dat iedereen zo goed mogelijk tot zijn recht
komt, waar de omstandigheden systematisch ongunstig zijn en de sociale
rechtvaardigheid in zijn gedrang is dan is het de taak van de sociaal
werker om dit te signaliseren en aan de orde te stellen bij andere
organisaties en de (lokale) overheid.
, Contact
De manier waarop je met mensen in contact kunt komen is heel
verschillend:
- Mensen melden zichzelf
- Je zoekt zelf mensen op die zich niet uit zichzelf komen aanmelden,
of je spreekt ze aan na een groepsactiviteit
- Je legt contact naar aanleiding van meldingen van maatschappelijke
organisaties (thuiszorg, politie, …)
- Je legt contact naar aanleiding van signalen van derden (familie,
vrienden, buurtgenoten, … die zicht bv zorgen maken)
Taken als sociaal werker
- Financiële en administratieve problemen ontrafelen en oplossen.
- Mensen doorverwijzen naar organisaties als ze vastlopen in de
complexe samenleving.
- Ontmoeten en onderlinge steun organiseren, zodat mensen bv terug
gaan deelnemen aan het sociale leven.
- Bemiddelen bij conflicten.
- Afstemmen en samenwerken met iedereen die een rol kan spelen bij
het oplossen van individuele en gezamelijke problemen.
- De effecten van beleid, wet- en regelgeving signaliseren. Jij en jouw
organisatie zijn een goede gesprekspartner voor bv de gemeente,
soms zul je ook bijdragen aan het ontwikkelen van een effectieve
aanpak om structurele problemen op te lossen.
Methodisch werken
Methodisch werken è is de kern van waar het in sociaal werk om gaat:
mensen in hun sociale omgeving sterker maken door hun toegang te laten
krijgen tot persoonlijke, sociale en maatschappelijke hulpbronnen.
Door methodisch te werken, voorziet sociaal werk:
- Enerzijds handvatten en ondersteuning aan personen of groepen om
aan en tot hun recht te komen
- Anderzijds kennis om omstandigheden waarin mensen leven te
benoemen, in kaart te brengen en aan verantwoordelijke instanties
Inhoudsopgave
Methodisch denken en handelen.....................................................................3
Dichterbij: visie en basishouding....................................................................................3
Contact........................................................................................................................... 4
Taken als sociaal werker................................................................................................. 4
Methodisch werken......................................................................................................... 4
Theoretische onderbouwing empowerment....................................................................5
Micro: versterken op individueel niveau.........................................................................6
Meso: versterken op collectief/organisatorisch/ buurtniveau..........................................6
Theoretische onderbouwing hulpbronnen.......................................................................7
BASISHOUDING 1 MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID.................................................8
BASISHOUDING 2 BREED KIJKEN.....................................................................................9
BASISHOUDING 3 LEEFWERELDPERSPECTIEF CENTRAAL................................................9
BASISHOUDING 4 GELIJKWAARDIGHEID..........................................................................9
BASISHOUDING 5 BESEF VAN NORMATIVITEIT................................................................9
krachtgericht................................................................................................................ 10
Werken met belanghebbenden.....................................................................................10
werkprincipe 5........................................................................................................... 13
Cyclisch werkproces.................................................................................................. 14
Methodisch handelen.................................................................................................... 15
DOELGERICHT........................................................................................................... 15
Systematisch handelen.................................................................................................16
Waarom is systematisch handelen belangrijk?..........................................................17
Hoe werkt systematisch handelen?...........................................................................17
Planmatig & gefaseerd................................................................................................. 17
Het cyclisch werkproces...............................................................................................21
Wat is het cyclisch werkproces?................................................................................21
Doel: Mensen beter tot hun recht laten komen.........................................................21
Wanneer zelfregie niet lukt........................................................................................ 22
Casus: van individueel naar breder niveau................................................................22
Waarom cyclisch werken?.......................................................................................... 22
Belangrijkste kenmerken........................................................................................... 22
Hoe werkt het cyclisch proces?.....................................................................................23
Wie behoort tot het cliëntensysteem?..........................................................................23
KENMERKENDE INTERACTIE IN HET SOCIAAL WERK......................................................23
RAPPORTEREN / UITSPREKEN VAN HET CYCLISCH WERKPROCES..................................24
,Contact tot stand brengen............................................................................................ 25
Taak 1: Contact tot stand brengen (Handboek blz: 63-70).........................................25
Taak 2: Situatie verkennen........................................................................................29
soorten techniecken:................................................................................................. 29
Verkennen door gesprek met meerdere personen:....................................................32
Onderlinge interactie bevorderen..............................................................................33
Geef feedback........................................................................................................... 33
Leefgebieden................................................................................................................ 33
Hanteren leefgebiedenlijst........................................................................................34
Thema’s per leefgebied............................................................................................. 34
Waarom Leefgebieden lijst?.......................................................................................40
Aandachtspunten voor het werken met leefgebiedenlijst..........................................40
“HOOFD” GESPREKSTHEMA ’S......................................................................................41
Toelichting op het gebruik gesprekthema’s...............................................................41
Aandachtspunten voor het werken met de lijst gesprekthema’s...............................42
Hulpmiddelen in kaart brengen van sociale verbanden.............................................42
Participatielijst........................................................................................................... 43
Hulpmiddelen om te signaliseren en specifieke problemen te onderzoeken..............43
Taak 3: Situatie afwegen............................................................................................... 43
Soort balansverstoringen.......................................................................................... 44
Aandachtspunten bij situatie afwegen: ........................................................................45
Verschil in inzicht en bewustzijn................................................................................45
Zelfpresentatie en attributie......................................................................................45
Grote sociale kwetsbaarheid.....................................................................................45
TAAK 4: Wensen en oplossingen verkennen .............................................................45
Overzicht van mogelijke oplossingen........................................................................46
TIPS BIJ HET ZOEKEN NAAR OPLOSSINGEN................................................................46
VAARDIGHEDEN BIJ ZOEKEN NAAR OPLOSSINGEN:...................................................46
Taak 5: Plannen en acties uitvoeren en bijstellen.........................................................48
Focus op de regie bij de belanghebbende:................................................................48
Hoe kunnen we bevorderen dat deze acties van de belanghebbenden slagen?........48
SMART Doelstellingen................................................................................................ 48
Acties van de belanghebbende.................................................................................49
Taak 6: Evalueren en/of afwerken.................................................................................49
Hoe & waarom evalueren?........................................................................................49
Wanneer sluiten we het traject af?............................................................................50
Opvolging?................................................................................................................ 50
“Leren leven met”..................................................................................................... 50
, Methodisch denken en handelen
Dichterbij: visie en basishouding
Mensen kunnen soms vastlopen in de samenleving en hierdoor kunnen ze
geïsoleerd raken, zij verliezen dan de greep op hun leven en beschikken
niet meer over voldoende hulpbronnen om de moeilijkheden op eigen
krachten te overwinnen. De factoren die hierbij een rol spelen zijn heel
divers:
- Persoonlijke beperking: bv mensen met een (lichte)
verstandelijke beperking of mensen die psychisch kwetscbaar zijn.
- Persoonlijke omstandigheden: bv ziekte van de persoon zelf of
van zijn naasten (bv de intensieve zorg als mantelzorger)
- Levensomstandigheden: slechte huisvesting, een onveilige buurt
met veel vandalisme en criminaliteit.
- Afkomst: iemand die opgroeit in een gezin dat in armoede leeft,
waar verwaarlozing speelt of talenten niet erkend of gestimuleerd
worden, zal later eerder in een kwetsbare positie terecht komen dan
iemand die opgevoed wordt in een gezin met ruimere financiële
middelen. (denk bv aan een vluchtelingengezin dat kampt met
ontworteling en traumaverwerking.
Of iemand in staat is moeilijkheden te overwinnen, is dus een samenspel
van persoonlijke factoren en mogelijkheden en maatschappelijke,
economische en politieke factoren.
Sociaal werk heeft de opdracht mensen te ondersteuenen in het (weer)
opbouwen van zelfredzaamheid, maar ook in het leren omgaan met
onvermogen en kwetsbaarheid en het gebruik maken van formele en
informele netwerken en voorzieningen en van de kansen die de
samenleving biedt.
Doel è Het uiteindelijke doel is dat iedereen zo goed mogelijk tot zijn recht
komt, waar de omstandigheden systematisch ongunstig zijn en de sociale
rechtvaardigheid in zijn gedrang is dan is het de taak van de sociaal
werker om dit te signaliseren en aan de orde te stellen bij andere
organisaties en de (lokale) overheid.
, Contact
De manier waarop je met mensen in contact kunt komen is heel
verschillend:
- Mensen melden zichzelf
- Je zoekt zelf mensen op die zich niet uit zichzelf komen aanmelden,
of je spreekt ze aan na een groepsactiviteit
- Je legt contact naar aanleiding van meldingen van maatschappelijke
organisaties (thuiszorg, politie, …)
- Je legt contact naar aanleiding van signalen van derden (familie,
vrienden, buurtgenoten, … die zicht bv zorgen maken)
Taken als sociaal werker
- Financiële en administratieve problemen ontrafelen en oplossen.
- Mensen doorverwijzen naar organisaties als ze vastlopen in de
complexe samenleving.
- Ontmoeten en onderlinge steun organiseren, zodat mensen bv terug
gaan deelnemen aan het sociale leven.
- Bemiddelen bij conflicten.
- Afstemmen en samenwerken met iedereen die een rol kan spelen bij
het oplossen van individuele en gezamelijke problemen.
- De effecten van beleid, wet- en regelgeving signaliseren. Jij en jouw
organisatie zijn een goede gesprekspartner voor bv de gemeente,
soms zul je ook bijdragen aan het ontwikkelen van een effectieve
aanpak om structurele problemen op te lossen.
Methodisch werken
Methodisch werken è is de kern van waar het in sociaal werk om gaat:
mensen in hun sociale omgeving sterker maken door hun toegang te laten
krijgen tot persoonlijke, sociale en maatschappelijke hulpbronnen.
Door methodisch te werken, voorziet sociaal werk:
- Enerzijds handvatten en ondersteuning aan personen of groepen om
aan en tot hun recht te komen
- Anderzijds kennis om omstandigheden waarin mensen leven te
benoemen, in kaart te brengen en aan verantwoordelijke instanties
