Inhoudsopgave
Bijeenkomst 1 ............................................................................................................................................ 2
Wat is orthopedagogiek? ..................................................................................................................................... 2
Wat als opvoeden niet vanzelf gaat? ................................................................................................................... 2
Opvoeden ............................................................................................................................................................. 2
Gedrag lezen ........................................................................................................................................................ 3
Problematische Opvoedings Situatie (POS) ......................................................................................................... 3
Drie componenten:............................................................................................................................................... 3
Wanneer is iets een probleem? ...................................................................................................................... 3
Diagnostiek .......................................................................................................................................................... 4
Diagnostisch proces ........................................................................................................................................ 4
Classificatie .......................................................................................................................................................... 4
Voordelen ........................................................................................................................................................ 4
Categorale classificatie .................................................................................................................................... 4
Dimensionele classificatie ............................................................................................................................... 4
Orthopedagogische classificatie ..................................................................................................................... 4
Orthopedagogische theorie van Kok.................................................................................................................... 5
Opvoedingsproces ........................................................................................................................................... 5
Drie ontwikkelingsaspecten ............................................................................................................................ 5
Zes vraagstellingstypen ................................................................................................................................... 5
Bijeenkomst 2 ....................................................................................................................................................... 5
Vijf theoretische brillen ........................................................................................................................................ 5
1. Ontwikkelingsopgaven en opvoedingsopgaven .................................................................................... 5
2. Systeemtheorie ...................................................................................................................................... 6
3. Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................ 7
4. Positieve ontwikkeling ........................................................................................................................... 8
5. Orthopedagogische theorie van Kok ..................................................................................................... 8
Bijeenkomst 3 ............................................................................................................................................ 8
Systeemtheorie..................................................................................................................................................... 8
Systemische ..................................................................................................................................................... 9
Gezinstypen ..................................................................................................................................................... 9
Gezinstaken ..................................................................................................................................................... 9
De opvoedingstaak van het gezin ................................................................................................................... 9
Ouderschap ........................................................................................................................................................ 10
Illusies ............................................................................................................................................................ 10
Pedagogisch besef ......................................................................................................................................... 10
Wat speelt mee? ........................................................................................................................................... 10
Samenwerken met en begeleiden van ouders ................................................................................................... 10
Doen wat werkt! ........................................................................................................................................... 10
Bijeenkomst 4 .......................................................................................................................................... 10
Ontwikkelingsopgaven baby .............................................................................................................................. 10
Ontwikkelingsopgaven peuter ........................................................................................................................... 11
Opvoedingsopgaven baby- en peutertijd ........................................................................................................... 11
, Goodness of fit .............................................................................................................................................. 11
Trauma ............................................................................................................................................................... 11
Traumasensitief opvoeden ............................................................................................................................ 11
Hechting ............................................................................................................................................................. 11
Onveilige gehechtheid................................................................................................................................... 11
Twee soorten:................................................................................................................................................ 12
Autismespectrumstoornissen (DSM-5) .............................................................................................................. 13
Sociale communicatie en interactie .............................................................................................................. 13
4 typen .......................................................................................................................................................... 13
Patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten ..................................................................................... 13
Andere kenmerken ........................................................................................................................................ 13
Achtergronden autisme ................................................................................................................................ 14
Cognitieve verklaringstheorieën ................................................................................................................... 14
Moeilijkheden bij diagnostiek van autisme .................................................................................................. 14
Bijeenkomst 1
Wat is orthopedagogiek?
‘De wetenschap die zich richt op de beschrijving van de aard en de achtergronden van het
ontstaan van opvoedings-, ontwikkelings- en schoolproblemen bij kinderen en jeugdigen,
met het oog op onderkenning, behandeling en preventie.’
Wat als opvoeden niet vanzelf gaat?
Opvoedingsimpasse = vastlopen in de opvoedsituatie
Gaat gepaard met pijnlijke emoties
Voordat er aan de bel wordt getrokken zijn er vaak al veel stappen aan vooraf gegaan.
Opvoeden
Wat verstaat Kok onder opvoeden?
- Het in relatie staan van de opvoeder en het kind, waarbij…
- De opvoeder een klimaat creëert dat persoonlijkheidsgroei bevordert
- En leefsituaties hanteert dat deze optimale kansen beiden voor zelfontplooiing.
Opvoeder → kind
, Gedrag lezen
Door observeren → zien wat het kind nodig heeft
Opvoeders leren als het ware het gedrag van het kind te ‘lezen’ en de opvoeding daarop af te
stemmen. Dat klinkt gemakkelijker dan dat het soms is.
Problematische Opvoedings Situatie (POS)
Een situatie tussen opvoeders en kind, die als nagenoeg perspectiefloos ervaren wordt en
waarbij me er niet meer in slaagt om die situatie perspectief biedend te maken zonder hulp
van buitenaf.
Drie componenten:
- ‘Vraag’ van het kind
- Opvoeder zoekt een pedagogisch antwoord
- Handelingsverlegenheid t.o.v. de situatie
→ Het kan dus ook gaan over kinderen zonder stoornis, beperking of handicap!
Wanneer is iets een probleem?
Dit is subjectief. Objectivering door gestandaardiseerde instrumenten. Bijvoorbeeld: wijkt
iemand af van de norm?
Criteria van Rutter
1. Leeftijdsadequaat
2. Duur probleemgedrag
3. Omstandigheden
4. Sociaal-culturele setting
5. Hoeveelheid en frequentie
6. Intensiteit
7. Type probleem en mate van aanwezigheid
8. Soorten en hoeveelheid problemen
9. Situatiegebondenheid
Bijeenkomst 1 ............................................................................................................................................ 2
Wat is orthopedagogiek? ..................................................................................................................................... 2
Wat als opvoeden niet vanzelf gaat? ................................................................................................................... 2
Opvoeden ............................................................................................................................................................. 2
Gedrag lezen ........................................................................................................................................................ 3
Problematische Opvoedings Situatie (POS) ......................................................................................................... 3
Drie componenten:............................................................................................................................................... 3
Wanneer is iets een probleem? ...................................................................................................................... 3
Diagnostiek .......................................................................................................................................................... 4
Diagnostisch proces ........................................................................................................................................ 4
Classificatie .......................................................................................................................................................... 4
Voordelen ........................................................................................................................................................ 4
Categorale classificatie .................................................................................................................................... 4
Dimensionele classificatie ............................................................................................................................... 4
Orthopedagogische classificatie ..................................................................................................................... 4
Orthopedagogische theorie van Kok.................................................................................................................... 5
Opvoedingsproces ........................................................................................................................................... 5
Drie ontwikkelingsaspecten ............................................................................................................................ 5
Zes vraagstellingstypen ................................................................................................................................... 5
Bijeenkomst 2 ....................................................................................................................................................... 5
Vijf theoretische brillen ........................................................................................................................................ 5
1. Ontwikkelingsopgaven en opvoedingsopgaven .................................................................................... 5
2. Systeemtheorie ...................................................................................................................................... 6
3. Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................ 7
4. Positieve ontwikkeling ........................................................................................................................... 8
5. Orthopedagogische theorie van Kok ..................................................................................................... 8
Bijeenkomst 3 ............................................................................................................................................ 8
Systeemtheorie..................................................................................................................................................... 8
Systemische ..................................................................................................................................................... 9
Gezinstypen ..................................................................................................................................................... 9
Gezinstaken ..................................................................................................................................................... 9
De opvoedingstaak van het gezin ................................................................................................................... 9
Ouderschap ........................................................................................................................................................ 10
Illusies ............................................................................................................................................................ 10
Pedagogisch besef ......................................................................................................................................... 10
Wat speelt mee? ........................................................................................................................................... 10
Samenwerken met en begeleiden van ouders ................................................................................................... 10
Doen wat werkt! ........................................................................................................................................... 10
Bijeenkomst 4 .......................................................................................................................................... 10
Ontwikkelingsopgaven baby .............................................................................................................................. 10
Ontwikkelingsopgaven peuter ........................................................................................................................... 11
Opvoedingsopgaven baby- en peutertijd ........................................................................................................... 11
, Goodness of fit .............................................................................................................................................. 11
Trauma ............................................................................................................................................................... 11
Traumasensitief opvoeden ............................................................................................................................ 11
Hechting ............................................................................................................................................................. 11
Onveilige gehechtheid................................................................................................................................... 11
Twee soorten:................................................................................................................................................ 12
Autismespectrumstoornissen (DSM-5) .............................................................................................................. 13
Sociale communicatie en interactie .............................................................................................................. 13
4 typen .......................................................................................................................................................... 13
Patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten ..................................................................................... 13
Andere kenmerken ........................................................................................................................................ 13
Achtergronden autisme ................................................................................................................................ 14
Cognitieve verklaringstheorieën ................................................................................................................... 14
Moeilijkheden bij diagnostiek van autisme .................................................................................................. 14
Bijeenkomst 1
Wat is orthopedagogiek?
‘De wetenschap die zich richt op de beschrijving van de aard en de achtergronden van het
ontstaan van opvoedings-, ontwikkelings- en schoolproblemen bij kinderen en jeugdigen,
met het oog op onderkenning, behandeling en preventie.’
Wat als opvoeden niet vanzelf gaat?
Opvoedingsimpasse = vastlopen in de opvoedsituatie
Gaat gepaard met pijnlijke emoties
Voordat er aan de bel wordt getrokken zijn er vaak al veel stappen aan vooraf gegaan.
Opvoeden
Wat verstaat Kok onder opvoeden?
- Het in relatie staan van de opvoeder en het kind, waarbij…
- De opvoeder een klimaat creëert dat persoonlijkheidsgroei bevordert
- En leefsituaties hanteert dat deze optimale kansen beiden voor zelfontplooiing.
Opvoeder → kind
, Gedrag lezen
Door observeren → zien wat het kind nodig heeft
Opvoeders leren als het ware het gedrag van het kind te ‘lezen’ en de opvoeding daarop af te
stemmen. Dat klinkt gemakkelijker dan dat het soms is.
Problematische Opvoedings Situatie (POS)
Een situatie tussen opvoeders en kind, die als nagenoeg perspectiefloos ervaren wordt en
waarbij me er niet meer in slaagt om die situatie perspectief biedend te maken zonder hulp
van buitenaf.
Drie componenten:
- ‘Vraag’ van het kind
- Opvoeder zoekt een pedagogisch antwoord
- Handelingsverlegenheid t.o.v. de situatie
→ Het kan dus ook gaan over kinderen zonder stoornis, beperking of handicap!
Wanneer is iets een probleem?
Dit is subjectief. Objectivering door gestandaardiseerde instrumenten. Bijvoorbeeld: wijkt
iemand af van de norm?
Criteria van Rutter
1. Leeftijdsadequaat
2. Duur probleemgedrag
3. Omstandigheden
4. Sociaal-culturele setting
5. Hoeveelheid en frequentie
6. Intensiteit
7. Type probleem en mate van aanwezigheid
8. Soorten en hoeveelheid problemen
9. Situatiegebondenheid
