Inhoudsopgave – Het strafproces
Inleiding tot het strafprocesrecht anno 2026
Wraking
DEEL 1. Een toekomstig vernieuwd strafprocesrecht?
I. De organisatie van het vooronderzoek
A. Tweedeling opsporingsonderzoek – gerechtelijk onderzoek
B. Mini-instructie (art. 28septies Sv.)
C. Kenmerken
D. Toezicht en actie van kamer van inbeschuldigingstelling
E. Rol van het Grondwettelijk Hof
1. Arrest nr. 6/2017 van 25 januari 2017
2. Arrest nr. 97/2020 van 25 juni 2020
3. Arrest nr. 15/2022 van 3 februari 2022
4. Arrest nr. 6/2024 van 18 januari 2024
F. Wet van 6 december 2022 (BS 1 december 2022)
G. Wetsvoorstel houdende het Wetboek van Strafprocesrecht (Parl.St. Kamer nr. 55-
1239/1)
1. Uitgangspunt: eengemaakt vooronderzoek gevoerd door OM met controle door
de rechter van het onderzoek
2. Eenduidige rechtspositie voor verdachten en slachtoffers
3. Geheim van het onderzoek
4. Aanvullend onderzoek
5. Controlerechten
H. Profiel van de onderzoeksrechter / rechter van het onderzoek
1. Huidige regeling
2. Argumenten voor eenmaking vooronderzoek
3. Argumenten tegen eenmaking onderzoek
II. De positie van het slachtoffer in het strafproces
A. Basis
B. Rechtsvergelijking
1. Nederland
2. Frankrijk
C. Voorstel ontwerp nieuw wetboek strafprocesrecht
III. Vereenvoudigde vorm van afsluiting
IV. Bevoegdheden van de strafrechtsmachten
A. Gewone bevoegdheidsregels
1. Klassieke driedeling van de misdrijven
2. Correctionalisatie
3. Bevoegdheidscontrole
4. Bijzondere regels voor minderjarigen
, B. Politieke misdrijven
C. Drukpersmisdrijven
D. Materiële bevoegdheid hof van assisen (college prof. Sem Careel)
V. Inrichting hof van assisen
VI. Voorlopige hechtenis
A. Basiskennis procedures politierechtbank en correctionele rechtbank
B. Assisenprocedure
C. Voorstel Commissie tot hervorming strafprocesrecht
DEEL 2. Nietigheden
VII. Behandeling van onregelmatigheden en nietigheden in het strafproces
voorafgaand aan de berechting ten gronde
A. Behandeling in de loop van het gerechtelijk onderzoek: “zuivering van nietigheden”
door de KI (art. 235bis Sv.)
B. Behandeling bij de afsluiting van het gerechtelijk onderzoek: de RK en KI
C. Cassatieberoep
D. Gevolgen van de beslissing de loop of bij afsluiting van het gerechtelijk onderzoek
waarbij ingeroepen onregelmatigheid, verzuim of nietigheid of grond van
onontvankelijkheid of verval werd verworpen
E. Gevolgen van de beslissing de loop of bij afsluiting van het gerechtelijk onderzoek
waarbij ingeroepen onregelmatigheid, verzuim of nietigheid werd aanvaard
F. Wetsvoorstel nr. 55-1239/1 (nieuw) Wetboek van Strafprocesrecht
VIII. Hof van assisen: fase vonnisgerecht
A. Preliminaire zitting
B. Samenstelling van de jury
C. Beginselen inzake de terechtzitting
D. Rol van de jury en beroepsrechters
E. Verloop van de zitting ten gronde
F. Systeem van vragen aan de jury
G. Procedure na beantwoording van de vragen
DEEL 3. Rechtsmiddelen
IX. Rechtsmiddelen
A. Hoger beroep
B. Verzet
C. Cassatieberoep
, Het strafproces: Hoorcollege 1 – Inleiding & wraking
Inhoud vak
Mastervak is om basiskennis van basisvak te verdiepen; bij bepaalde onderdelen kan
complexiteit stuk verder gaan dan basisvak; hoeveelheid leerstof is qua omvang
beduidend kleiner dan basisvak (niet alle stof van basisvak hernemen en bepaalde
onderdelen van basisvak gaan niet behandeld worden)
o Soms gaat prof ervanuit dat je leerstof onder de knie hebt, maar vaak gaat prof
leerstof van in basisvak kort opfrissen (wel aan sneller tempo dus als het te snel
gaat, kan je dit zelf opfrissen)
Onderwerpen die behandeld gaan worden
o Problematiek met omgaan met nietigheden
o Rol van raadkamer (RK) en kamer van inbeschuldigingstelling (KI)
o Hof van Assisen
Assisenzaken zijn maar een heel kleine minderheid van alle strafzaken (80
à 100 per jaar in België) maar heel interessant + vergelijking met
correctionele procedures (in welk opzicht is een assisenprocedure beter en
biedt dit meer waarborgen dan een correctionele zaak?)
Vergelijking oude en nieuwe systeem & relatie tussen oud wetboek
strafprocesrecht en nieuw strafwetboek
Nieuw strafwetboek geeft nieuwe draai aan bevoegdheidsvraag van
Hof van Assisen door verdwijning van complexiteit en vermalen
correctionalisatie-procedure (correctionalisatie verdwijnt in nieuw
strafwetboek)
Bevoegdheid, onderzoek en beoordeling jury
o Cassatieprocedure in strafzaken
o Invalshoek van het beleidsmatig denken van hoe een goede strafprocedure in
elkaar zit
o Beleidsmatige hervormingen & hervormingsdiscussie
3 grote, fundamentele ingrepen
(1)Figuur vd onderzoeksrechter (is het nodig om het profiel vd
onderzoeksrechter te herzien?)
(2)Burgerlijke partijstelling (is het nodig om de burgerlijke partijstelling
te herzien?)
(3)Systeem vd afsluiting vh GO (RK en KI) (is dit een wezenlijk
onderdeel voor een eerlijke procedure?)
o Wrakingsprocedure
o Verjaring (extra)
Studiemateriaal
Leidraad MAAR soms worden ook andere onderwerpen behandeld tijdens les (en dus
ook te kennen)
Examen: 5 à 6 open-vragen, casus- en theorievragen
Inleiding
Zaak Julie Van Espen
o De zaak werd niet tijdig behandeld om organisatorische redenen; een lid van de
bevoegde kamer was ziek, waardoor het dossier normaal gezien naar een andere
kamer had moeten worden doorverwezen; dit gebeurde echter niet; er vond
binnen het HvB in Antwerpen geen screening plaats van dringende dossiers die
, prioritair en snel behandeld moesten worden; hierdoor bleef de zaak van Julie
Van Espen liggen, kon de dader vrij rondlopen en pleegde hij uiteindelijk de
moord; dit wijst op een ernstig gebrek aan verantwoordelijkheidszin en opvolging
binnen de organisatie
Communicatie-uitdaging
o Het correct en begrijpelijk communiceren van complexe strafrechtelijke
uitspraken naar de buitenwereld vormt een grote uitdaging; dit besef groeide in
belangrijke mate naar aanleiding van de zaak-Dutroux; in die zaak werd een
rechter gewraakt omdat hij aanwezig was op een spaghettifeest ten voordele
van de slachtoffers; zijn onpartijdigheid werd in vraag gesteld
o Bij strafzaken die de publieke opinie sterk raken, wordt daarom steeds meer
aandacht besteed aan communicatie; zowel het parket (wat al langer gebruikelijk
is) als de zetel (een relatief recente evolutie) werken met woordvoerders die
toelichting geven bij uitspraken en complexe dossiers verduidelijken voor het
brede publiek
Beleidsmatige hervormingen en ontwikkelingen
o Nieuw Strafwetboek, géén nieuw wetboek strafprocesrecht
Wel aanpassingswet (verwacht binnen dit en 2m) die bepaalde
strafprocesrechtelijke bepalingen zal wijzigen (inwerkingtreding nieuw
Strafwetboek op 8 april 2026)
(!) Belangrijk om alert te zijn op de mate waarin het strafprocesrecht
wordt aangepast in functie van het nieuwe algemeen strafrecht
o Overbevolking gevangenissen
Structureel probleem binnen Belgische detentiesysteem
Voorstel minister: mogelijkheid tot collectieve genade
Inleiding tot het strafprocesrecht anno 2026 (cursus)
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
o afschaffing inquisitoir systeem
o invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
o inquisitoir vooronderzoek
o accusatoire fase voor vonnisgerecht
1878: Voorafgaande Titel van het Wetboek van strafvordering
Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” ’80 en ‘90
o “Bende van Nijvel” en “CCC”
o eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990)
o tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
o parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
o “Octopusoverleg”
Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium van
het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont”)
Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer, nr. 51-
2138/001, 2/12/2005)
Wet 5 februari 2016 (“Pot-pourri II”)
Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
Regeerakkoord 31 januari 2025
Wraking
Inleiding tot het strafprocesrecht anno 2026
Wraking
DEEL 1. Een toekomstig vernieuwd strafprocesrecht?
I. De organisatie van het vooronderzoek
A. Tweedeling opsporingsonderzoek – gerechtelijk onderzoek
B. Mini-instructie (art. 28septies Sv.)
C. Kenmerken
D. Toezicht en actie van kamer van inbeschuldigingstelling
E. Rol van het Grondwettelijk Hof
1. Arrest nr. 6/2017 van 25 januari 2017
2. Arrest nr. 97/2020 van 25 juni 2020
3. Arrest nr. 15/2022 van 3 februari 2022
4. Arrest nr. 6/2024 van 18 januari 2024
F. Wet van 6 december 2022 (BS 1 december 2022)
G. Wetsvoorstel houdende het Wetboek van Strafprocesrecht (Parl.St. Kamer nr. 55-
1239/1)
1. Uitgangspunt: eengemaakt vooronderzoek gevoerd door OM met controle door
de rechter van het onderzoek
2. Eenduidige rechtspositie voor verdachten en slachtoffers
3. Geheim van het onderzoek
4. Aanvullend onderzoek
5. Controlerechten
H. Profiel van de onderzoeksrechter / rechter van het onderzoek
1. Huidige regeling
2. Argumenten voor eenmaking vooronderzoek
3. Argumenten tegen eenmaking onderzoek
II. De positie van het slachtoffer in het strafproces
A. Basis
B. Rechtsvergelijking
1. Nederland
2. Frankrijk
C. Voorstel ontwerp nieuw wetboek strafprocesrecht
III. Vereenvoudigde vorm van afsluiting
IV. Bevoegdheden van de strafrechtsmachten
A. Gewone bevoegdheidsregels
1. Klassieke driedeling van de misdrijven
2. Correctionalisatie
3. Bevoegdheidscontrole
4. Bijzondere regels voor minderjarigen
, B. Politieke misdrijven
C. Drukpersmisdrijven
D. Materiële bevoegdheid hof van assisen (college prof. Sem Careel)
V. Inrichting hof van assisen
VI. Voorlopige hechtenis
A. Basiskennis procedures politierechtbank en correctionele rechtbank
B. Assisenprocedure
C. Voorstel Commissie tot hervorming strafprocesrecht
DEEL 2. Nietigheden
VII. Behandeling van onregelmatigheden en nietigheden in het strafproces
voorafgaand aan de berechting ten gronde
A. Behandeling in de loop van het gerechtelijk onderzoek: “zuivering van nietigheden”
door de KI (art. 235bis Sv.)
B. Behandeling bij de afsluiting van het gerechtelijk onderzoek: de RK en KI
C. Cassatieberoep
D. Gevolgen van de beslissing de loop of bij afsluiting van het gerechtelijk onderzoek
waarbij ingeroepen onregelmatigheid, verzuim of nietigheid of grond van
onontvankelijkheid of verval werd verworpen
E. Gevolgen van de beslissing de loop of bij afsluiting van het gerechtelijk onderzoek
waarbij ingeroepen onregelmatigheid, verzuim of nietigheid werd aanvaard
F. Wetsvoorstel nr. 55-1239/1 (nieuw) Wetboek van Strafprocesrecht
VIII. Hof van assisen: fase vonnisgerecht
A. Preliminaire zitting
B. Samenstelling van de jury
C. Beginselen inzake de terechtzitting
D. Rol van de jury en beroepsrechters
E. Verloop van de zitting ten gronde
F. Systeem van vragen aan de jury
G. Procedure na beantwoording van de vragen
DEEL 3. Rechtsmiddelen
IX. Rechtsmiddelen
A. Hoger beroep
B. Verzet
C. Cassatieberoep
, Het strafproces: Hoorcollege 1 – Inleiding & wraking
Inhoud vak
Mastervak is om basiskennis van basisvak te verdiepen; bij bepaalde onderdelen kan
complexiteit stuk verder gaan dan basisvak; hoeveelheid leerstof is qua omvang
beduidend kleiner dan basisvak (niet alle stof van basisvak hernemen en bepaalde
onderdelen van basisvak gaan niet behandeld worden)
o Soms gaat prof ervanuit dat je leerstof onder de knie hebt, maar vaak gaat prof
leerstof van in basisvak kort opfrissen (wel aan sneller tempo dus als het te snel
gaat, kan je dit zelf opfrissen)
Onderwerpen die behandeld gaan worden
o Problematiek met omgaan met nietigheden
o Rol van raadkamer (RK) en kamer van inbeschuldigingstelling (KI)
o Hof van Assisen
Assisenzaken zijn maar een heel kleine minderheid van alle strafzaken (80
à 100 per jaar in België) maar heel interessant + vergelijking met
correctionele procedures (in welk opzicht is een assisenprocedure beter en
biedt dit meer waarborgen dan een correctionele zaak?)
Vergelijking oude en nieuwe systeem & relatie tussen oud wetboek
strafprocesrecht en nieuw strafwetboek
Nieuw strafwetboek geeft nieuwe draai aan bevoegdheidsvraag van
Hof van Assisen door verdwijning van complexiteit en vermalen
correctionalisatie-procedure (correctionalisatie verdwijnt in nieuw
strafwetboek)
Bevoegdheid, onderzoek en beoordeling jury
o Cassatieprocedure in strafzaken
o Invalshoek van het beleidsmatig denken van hoe een goede strafprocedure in
elkaar zit
o Beleidsmatige hervormingen & hervormingsdiscussie
3 grote, fundamentele ingrepen
(1)Figuur vd onderzoeksrechter (is het nodig om het profiel vd
onderzoeksrechter te herzien?)
(2)Burgerlijke partijstelling (is het nodig om de burgerlijke partijstelling
te herzien?)
(3)Systeem vd afsluiting vh GO (RK en KI) (is dit een wezenlijk
onderdeel voor een eerlijke procedure?)
o Wrakingsprocedure
o Verjaring (extra)
Studiemateriaal
Leidraad MAAR soms worden ook andere onderwerpen behandeld tijdens les (en dus
ook te kennen)
Examen: 5 à 6 open-vragen, casus- en theorievragen
Inleiding
Zaak Julie Van Espen
o De zaak werd niet tijdig behandeld om organisatorische redenen; een lid van de
bevoegde kamer was ziek, waardoor het dossier normaal gezien naar een andere
kamer had moeten worden doorverwezen; dit gebeurde echter niet; er vond
binnen het HvB in Antwerpen geen screening plaats van dringende dossiers die
, prioritair en snel behandeld moesten worden; hierdoor bleef de zaak van Julie
Van Espen liggen, kon de dader vrij rondlopen en pleegde hij uiteindelijk de
moord; dit wijst op een ernstig gebrek aan verantwoordelijkheidszin en opvolging
binnen de organisatie
Communicatie-uitdaging
o Het correct en begrijpelijk communiceren van complexe strafrechtelijke
uitspraken naar de buitenwereld vormt een grote uitdaging; dit besef groeide in
belangrijke mate naar aanleiding van de zaak-Dutroux; in die zaak werd een
rechter gewraakt omdat hij aanwezig was op een spaghettifeest ten voordele
van de slachtoffers; zijn onpartijdigheid werd in vraag gesteld
o Bij strafzaken die de publieke opinie sterk raken, wordt daarom steeds meer
aandacht besteed aan communicatie; zowel het parket (wat al langer gebruikelijk
is) als de zetel (een relatief recente evolutie) werken met woordvoerders die
toelichting geven bij uitspraken en complexe dossiers verduidelijken voor het
brede publiek
Beleidsmatige hervormingen en ontwikkelingen
o Nieuw Strafwetboek, géén nieuw wetboek strafprocesrecht
Wel aanpassingswet (verwacht binnen dit en 2m) die bepaalde
strafprocesrechtelijke bepalingen zal wijzigen (inwerkingtreding nieuw
Strafwetboek op 8 april 2026)
(!) Belangrijk om alert te zijn op de mate waarin het strafprocesrecht
wordt aangepast in functie van het nieuwe algemeen strafrecht
o Overbevolking gevangenissen
Structureel probleem binnen Belgische detentiesysteem
Voorstel minister: mogelijkheid tot collectieve genade
Inleiding tot het strafprocesrecht anno 2026 (cursus)
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
o afschaffing inquisitoir systeem
o invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
o inquisitoir vooronderzoek
o accusatoire fase voor vonnisgerecht
1878: Voorafgaande Titel van het Wetboek van strafvordering
Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” ’80 en ‘90
o “Bende van Nijvel” en “CCC”
o eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990)
o tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
o parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
o “Octopusoverleg”
Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium van
het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont”)
Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer, nr. 51-
2138/001, 2/12/2005)
Wet 5 februari 2016 (“Pot-pourri II”)
Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
Regeerakkoord 31 januari 2025
Wraking
