Inleiding tot het bestuursrecht
Les 1
Thema 1: Kenmerken van het bestuursrecht
A. Privaat vs. publiekrecht
Privaat- en publiekrecht zijn de 2 grote
takken in het recht. Bestuursrecht is
onderdeel van het publiekrecht.
Privaatrecht is het recht tussen 2
privépersonen. Denk aan huwen, erven,
een broodje kopen,…
Publiekrecht is enerzijds de relatie tussen
2 overheden (ene overheid oefent toezicht
uit op de andere overheid) bv: Vlaamse
Regering oefent toezicht uit op een
gemeente. En anderzijds de relatie tussen de overheid en privépersonen (dit is het geval wanneer de
overheid een belasting heft ten laste van de burger, dat is niet tussen 2 privépersonen). Het betreft
ook alles betreffende de werking en de organisatie van de overheid. indeling van de staat,
gemeenschappen, gewesten, dan gaat dat over publiekrecht. Denk ook aan het continuiteitsbeginsel.
Als je als overheid iets aanbiedt, en daar is vraag naar, dan kan je dat product/dienst niet zomaar
afschaffen. Denk bv aan een woonzorgcentrum. Dat kost veel geld en de gemeente zegt “we sluiten
de boel”. Zij gaan dat echter niet kunnen doen als er op dat moment, in die gemeente, geen ander
woonzorgcentrum is. Je moet als overheid de dienstverlening waar vraag naar is, blijven aanbieden.
Het valt moeilijk af te bakenen. Hiernaast zie
je enkele voorbeelden van wat bij wat hoort.
Bij privaatrecht hoort alles wat in het
burgerlijk wetboek staat. (bekijk
voorbeelden).
Er zitten aantal dingen tussen die 2 takken.
SZ-recht is soms tussen private personen (Bv.
uitkering voor invaliditeit. Die komt enerzijds
van de overheid en anderzijds van de CM, die
privaat is).
Daarboven zit ook het Inter- en Supranationaal recht die invloed heeft op alles. Het internationaal
recht is recht tussen staten. Dit gaat over verdragen die staten onder elkaar afsluiten. Supranationaal
recht is recht waar een orgaan boven de nationale staten staat (EU, Europese Commissie, Europees
Parlement,…).
1
, B. Indeling van het publiekrecht
Dit is hoe publiekrecht is ingedeeld.
In deze cursus hebben we het over
het nationale bestuursrecht.
Grondwettelijk recht gaat in de
ruime betekenis van het woord
over de regelgeving over, de staat,
samenleving, nationaal en internationaal rechtssysteem. Het gaat dus meer over structuur. In de enge
betekenis gaat het over de studie van de Grondwet, dat de hoogste nationale rechtsbron is. In dit vak
gaat het niet over de Grondwet.
Bestuursrecht is het optreden van en rechtsbescherming tegen het bestuur. Als een bestuursoverheid
een beslissing neemt, is alles wat daarmee te maken heeft, het bestuursrecht. De rechtsbescherming
gaat over het verzetten tegen een de bestuurlijke rechtshandeling die is genomen.
Men kijkt naar bestuur als entiteit, dat gaat over de organen en de werking, maar ook naar bestuur
als werkwoord. Dat gaat over het handelen van het bestuur, wat neerkomt op beleidsvoering en
besluitvorming.
C. Bestuursrecht
Er bestaat geen algemene wet bestuursrecht, omdat ons bestuursrecht zeer fragmentair is. Er is wel
een bestuursdecreet die heel wat bestuurlijke regels bevat voor Vlaanderen.
D. Eenheid van de rechtsorde
Als je als overheid een handeling
stelt, is het niet altijd het publiek
recht (bestuursrecht) die van
toepassing is, maar kan het ook het
privaatrecht zijn die erover handelt.
Vb; Een overheid heeft een woning
en verhuurt die aan een particulier,
maar er treedt discussie op over
het verbreken van het
huurcontract. Dan ben je als overheid zoals elke andere burger in het land aan het handelen. Daarop
zal privaatrecht van toepassing zijn.
Het kan ook zijn dat beide takken van toepassing zijn. Als we een huurcontract afsluiten, dan
gebeuren er een paar dingen. De stad Gent bv. zegt “we gaan studentenkoten verhuren”, maar
vooraleer men beslist moet er binnen het college van burgemeester en schepenen een beslissing
worden genomen dat ze aan u kunnen en mogen verhuren. Dat is een specifieke procedure en anders
dan dat ik bv. met mijn vrouw een huis ga verhuren aan iemand. Maar op het moment dat je het
contract gaat afsluiten, dan zit je in het privaatrecht.
2
, In stad Brugge was er een boom die
niet goed onderhouden was, die
boom krakt af en valt neer op een
veld van het bedrijf Flandria. Het
bedrijf heeft schade. Stel dat het
een private aangelegenheid was,
dan kon er sprake zijn van een fout
tot schade had geleid (oorzakelijk
verband tussen beiden), en dat er
dus schadevergoeding zou moeten
betaald worden (zoals het rechts op
de slide staan).
Maar in 1920 heeft het Hof v Cassatie gezegd dat er een eenheid van rechtsorde is en dat betekent
dat er op een situatie zowel het privaat als het publiekrecht van toepassing kan zijn en dat een
overheid zich ook moet houden aan dat privaatrecht.
Een voorbeeld ter verduidelijking:
In een overheidsbestuur heb je ambtenaren in de strikte zin, de statutairen, bv. de vastbenoemde
leerkrachten. Dat betekent dat zij specifieke zaken hebben die voor hen van toepassing zijn. Heel het
bestuursrecht is op hen van toepassing en zij tekenen geen contract maar worden gewoon benoemd
als leerkracht (bv.)
Daarnaast heb je ook contractuele personeelsleden die zoals in een privaat bedrijf, gewoon een
arbeidscontract tekenen. De meeste personeelsleden binnen de overheid worden aangesteld als
contractuelen. Dus in deze zin geldt het meer in het arbeidsrecht.
Stel dat je een personeelslid ontslaat. Bij de statutair is het bestuursrecht van toepassing, dan zijn er
2 toepassingen van ABBB van toepassing. 1. we moeten die persoon horen, hij moet kunnen
wederwoord geven (hoorplicht). 2. je moet uw beslissing ook gaan motiveren (motiveringsplicht). Stel
dat het een contractueel is (arbeidsrecht). Dan zijn er andere regels. Dan moet je die mensen niet
horen en moet je ook niet motiveren.
Stel dat je 5 statutairen hebt en 5 contractuelen, en je ontslaat ze allemaal, dan ga je ze niet gelijk
behandelen en dat zorgt voor een spanningsveld. Er is daarvoor iemand naar het GH gestapt
aangezien dat geen gelijke behandeling is. Het GH doet een uitspraak en zij vindt dat die hoorplicht
ook van toepassing moet zijn op contractuelen, want 2 personen bevinden zich in dezelfde
omstandigheid en moeten ook gelijk behandeld worden. Dus daar dringt het bestuursrecht door op
de contractuele situatie (eenheid van rechtsorde). Wat betreft de motiveringsplicht, heeft het GH
gezegd dat het een andere situatie is. Dit is omdat een statutair, na ontslag, 60 dagen de tijd om op
de motieven die hij krijgt, in beroep te gaan de het RvS. Een contractueel heeft bij ontslag (volgens
het arbeidsrecht) een jaar de tijd om dat te doen en hij kan het ook vragen aan de overheid wat de
reden is voor ontslag. Daar dringt de motiveringsplicht dus niet door.
Bij statutaire ambtenaren: Bij ontslag van die ambtenaar moet je motiveren en ambtenaar horen
(bestuursrecht) (60 dagen tijd voor beroep aan te tekenen bij RvS)
3
, Bij contractuele werknemer: Bij ontslag van die werknemer moet je niet motiveren en is het verplicht
om die persoon te horen (arbeidersrecht) (1 jaar tijd om beroep aan te tekenen).
Een ander belangrijk iets is het belang van het onderscheid. Dit gaat meer over terminologie en
verticale en horizontale relaties:
Verticale relaties: De RvS en zijn specifieke afdelingen zijn bevoegd om specifieke relaties van
overheid – particulieren te gaan handhaven.
Horizontale relaties: Als er een verschil is tussen 2 mensen dan sta je in een horizontale relatie.
Niemand staat boven iemand anders dus heb je de burgerlijke rechter nodig.
Concessie: Bv; ik mag de naam van Delhaize gebruiken om mijn winkel uit te baten onder bepaalde
voorwaarden.
Concessie in het bestuursrecht: Publiek goed/openbaar domein wordt toevertrouwd aan iemand die
daar winstgevende activiteiten mee gaat doen. Bv de cafetaria van een zwembad van stad Gent. Stad
Gent geeft de concessie aan een persoon, maar dat wil niet zeggen dat die persoon, zoals met
Delhaize, de naam Stad Gent moet gebruiken om de cafetaria uit te baten. Dat wil gewoon zeggen dat
ze de cafetaria mogen gebruiken en in ruil moeten ze daarvoor iets betalen aan stad gent, maar
krijgen ze ook deeltje van de producten die ze verkopen (bv. commissie op drankjes).
Ter goeder trouw: Bv. als je huurt bij iemand, dan moet je zorgen dat je geen vernieling aanbrengt.
Behoorlijk bestuur: Dan moet je met gezond verstand besturen, geen zotte dingen doen ook al
bestaan er geen specifieke regels voor.
Deze 2 begrippen lijken op elkaar alleen is het verschil privaat en publiek (bestuurs)recht.
Tijd voor een eerste eenvoudige casus:
De burgerlijke rechter is daarvoor
bevoegd in deze case. Het
privaatrecht is het van toepassing
vanwege dat contract.
Als het gaat over de gunning (men
gunt een raamcontract) op dat
moment zit men in bestuursrecht.
“Dat is eenzijdig en wij gunnen dat aan u”, dat is een eenzijdige rechtshandeling. Nadien volgt er een
contract en dat zit je in het verbintenissenrecht (privaatrecht). De aantekeningen staan ook in de
tekst.
Thema 2: Het begrip ‘Bestuursoverheid’
A. Criteria
Dit zijn criteria waaraan je moet toetsen om te kunnen spreken van
een ‘bestuursoverheid’.
4
Les 1
Thema 1: Kenmerken van het bestuursrecht
A. Privaat vs. publiekrecht
Privaat- en publiekrecht zijn de 2 grote
takken in het recht. Bestuursrecht is
onderdeel van het publiekrecht.
Privaatrecht is het recht tussen 2
privépersonen. Denk aan huwen, erven,
een broodje kopen,…
Publiekrecht is enerzijds de relatie tussen
2 overheden (ene overheid oefent toezicht
uit op de andere overheid) bv: Vlaamse
Regering oefent toezicht uit op een
gemeente. En anderzijds de relatie tussen de overheid en privépersonen (dit is het geval wanneer de
overheid een belasting heft ten laste van de burger, dat is niet tussen 2 privépersonen). Het betreft
ook alles betreffende de werking en de organisatie van de overheid. indeling van de staat,
gemeenschappen, gewesten, dan gaat dat over publiekrecht. Denk ook aan het continuiteitsbeginsel.
Als je als overheid iets aanbiedt, en daar is vraag naar, dan kan je dat product/dienst niet zomaar
afschaffen. Denk bv aan een woonzorgcentrum. Dat kost veel geld en de gemeente zegt “we sluiten
de boel”. Zij gaan dat echter niet kunnen doen als er op dat moment, in die gemeente, geen ander
woonzorgcentrum is. Je moet als overheid de dienstverlening waar vraag naar is, blijven aanbieden.
Het valt moeilijk af te bakenen. Hiernaast zie
je enkele voorbeelden van wat bij wat hoort.
Bij privaatrecht hoort alles wat in het
burgerlijk wetboek staat. (bekijk
voorbeelden).
Er zitten aantal dingen tussen die 2 takken.
SZ-recht is soms tussen private personen (Bv.
uitkering voor invaliditeit. Die komt enerzijds
van de overheid en anderzijds van de CM, die
privaat is).
Daarboven zit ook het Inter- en Supranationaal recht die invloed heeft op alles. Het internationaal
recht is recht tussen staten. Dit gaat over verdragen die staten onder elkaar afsluiten. Supranationaal
recht is recht waar een orgaan boven de nationale staten staat (EU, Europese Commissie, Europees
Parlement,…).
1
, B. Indeling van het publiekrecht
Dit is hoe publiekrecht is ingedeeld.
In deze cursus hebben we het over
het nationale bestuursrecht.
Grondwettelijk recht gaat in de
ruime betekenis van het woord
over de regelgeving over, de staat,
samenleving, nationaal en internationaal rechtssysteem. Het gaat dus meer over structuur. In de enge
betekenis gaat het over de studie van de Grondwet, dat de hoogste nationale rechtsbron is. In dit vak
gaat het niet over de Grondwet.
Bestuursrecht is het optreden van en rechtsbescherming tegen het bestuur. Als een bestuursoverheid
een beslissing neemt, is alles wat daarmee te maken heeft, het bestuursrecht. De rechtsbescherming
gaat over het verzetten tegen een de bestuurlijke rechtshandeling die is genomen.
Men kijkt naar bestuur als entiteit, dat gaat over de organen en de werking, maar ook naar bestuur
als werkwoord. Dat gaat over het handelen van het bestuur, wat neerkomt op beleidsvoering en
besluitvorming.
C. Bestuursrecht
Er bestaat geen algemene wet bestuursrecht, omdat ons bestuursrecht zeer fragmentair is. Er is wel
een bestuursdecreet die heel wat bestuurlijke regels bevat voor Vlaanderen.
D. Eenheid van de rechtsorde
Als je als overheid een handeling
stelt, is het niet altijd het publiek
recht (bestuursrecht) die van
toepassing is, maar kan het ook het
privaatrecht zijn die erover handelt.
Vb; Een overheid heeft een woning
en verhuurt die aan een particulier,
maar er treedt discussie op over
het verbreken van het
huurcontract. Dan ben je als overheid zoals elke andere burger in het land aan het handelen. Daarop
zal privaatrecht van toepassing zijn.
Het kan ook zijn dat beide takken van toepassing zijn. Als we een huurcontract afsluiten, dan
gebeuren er een paar dingen. De stad Gent bv. zegt “we gaan studentenkoten verhuren”, maar
vooraleer men beslist moet er binnen het college van burgemeester en schepenen een beslissing
worden genomen dat ze aan u kunnen en mogen verhuren. Dat is een specifieke procedure en anders
dan dat ik bv. met mijn vrouw een huis ga verhuren aan iemand. Maar op het moment dat je het
contract gaat afsluiten, dan zit je in het privaatrecht.
2
, In stad Brugge was er een boom die
niet goed onderhouden was, die
boom krakt af en valt neer op een
veld van het bedrijf Flandria. Het
bedrijf heeft schade. Stel dat het
een private aangelegenheid was,
dan kon er sprake zijn van een fout
tot schade had geleid (oorzakelijk
verband tussen beiden), en dat er
dus schadevergoeding zou moeten
betaald worden (zoals het rechts op
de slide staan).
Maar in 1920 heeft het Hof v Cassatie gezegd dat er een eenheid van rechtsorde is en dat betekent
dat er op een situatie zowel het privaat als het publiekrecht van toepassing kan zijn en dat een
overheid zich ook moet houden aan dat privaatrecht.
Een voorbeeld ter verduidelijking:
In een overheidsbestuur heb je ambtenaren in de strikte zin, de statutairen, bv. de vastbenoemde
leerkrachten. Dat betekent dat zij specifieke zaken hebben die voor hen van toepassing zijn. Heel het
bestuursrecht is op hen van toepassing en zij tekenen geen contract maar worden gewoon benoemd
als leerkracht (bv.)
Daarnaast heb je ook contractuele personeelsleden die zoals in een privaat bedrijf, gewoon een
arbeidscontract tekenen. De meeste personeelsleden binnen de overheid worden aangesteld als
contractuelen. Dus in deze zin geldt het meer in het arbeidsrecht.
Stel dat je een personeelslid ontslaat. Bij de statutair is het bestuursrecht van toepassing, dan zijn er
2 toepassingen van ABBB van toepassing. 1. we moeten die persoon horen, hij moet kunnen
wederwoord geven (hoorplicht). 2. je moet uw beslissing ook gaan motiveren (motiveringsplicht). Stel
dat het een contractueel is (arbeidsrecht). Dan zijn er andere regels. Dan moet je die mensen niet
horen en moet je ook niet motiveren.
Stel dat je 5 statutairen hebt en 5 contractuelen, en je ontslaat ze allemaal, dan ga je ze niet gelijk
behandelen en dat zorgt voor een spanningsveld. Er is daarvoor iemand naar het GH gestapt
aangezien dat geen gelijke behandeling is. Het GH doet een uitspraak en zij vindt dat die hoorplicht
ook van toepassing moet zijn op contractuelen, want 2 personen bevinden zich in dezelfde
omstandigheid en moeten ook gelijk behandeld worden. Dus daar dringt het bestuursrecht door op
de contractuele situatie (eenheid van rechtsorde). Wat betreft de motiveringsplicht, heeft het GH
gezegd dat het een andere situatie is. Dit is omdat een statutair, na ontslag, 60 dagen de tijd om op
de motieven die hij krijgt, in beroep te gaan de het RvS. Een contractueel heeft bij ontslag (volgens
het arbeidsrecht) een jaar de tijd om dat te doen en hij kan het ook vragen aan de overheid wat de
reden is voor ontslag. Daar dringt de motiveringsplicht dus niet door.
Bij statutaire ambtenaren: Bij ontslag van die ambtenaar moet je motiveren en ambtenaar horen
(bestuursrecht) (60 dagen tijd voor beroep aan te tekenen bij RvS)
3
, Bij contractuele werknemer: Bij ontslag van die werknemer moet je niet motiveren en is het verplicht
om die persoon te horen (arbeidersrecht) (1 jaar tijd om beroep aan te tekenen).
Een ander belangrijk iets is het belang van het onderscheid. Dit gaat meer over terminologie en
verticale en horizontale relaties:
Verticale relaties: De RvS en zijn specifieke afdelingen zijn bevoegd om specifieke relaties van
overheid – particulieren te gaan handhaven.
Horizontale relaties: Als er een verschil is tussen 2 mensen dan sta je in een horizontale relatie.
Niemand staat boven iemand anders dus heb je de burgerlijke rechter nodig.
Concessie: Bv; ik mag de naam van Delhaize gebruiken om mijn winkel uit te baten onder bepaalde
voorwaarden.
Concessie in het bestuursrecht: Publiek goed/openbaar domein wordt toevertrouwd aan iemand die
daar winstgevende activiteiten mee gaat doen. Bv de cafetaria van een zwembad van stad Gent. Stad
Gent geeft de concessie aan een persoon, maar dat wil niet zeggen dat die persoon, zoals met
Delhaize, de naam Stad Gent moet gebruiken om de cafetaria uit te baten. Dat wil gewoon zeggen dat
ze de cafetaria mogen gebruiken en in ruil moeten ze daarvoor iets betalen aan stad gent, maar
krijgen ze ook deeltje van de producten die ze verkopen (bv. commissie op drankjes).
Ter goeder trouw: Bv. als je huurt bij iemand, dan moet je zorgen dat je geen vernieling aanbrengt.
Behoorlijk bestuur: Dan moet je met gezond verstand besturen, geen zotte dingen doen ook al
bestaan er geen specifieke regels voor.
Deze 2 begrippen lijken op elkaar alleen is het verschil privaat en publiek (bestuurs)recht.
Tijd voor een eerste eenvoudige casus:
De burgerlijke rechter is daarvoor
bevoegd in deze case. Het
privaatrecht is het van toepassing
vanwege dat contract.
Als het gaat over de gunning (men
gunt een raamcontract) op dat
moment zit men in bestuursrecht.
“Dat is eenzijdig en wij gunnen dat aan u”, dat is een eenzijdige rechtshandeling. Nadien volgt er een
contract en dat zit je in het verbintenissenrecht (privaatrecht). De aantekeningen staan ook in de
tekst.
Thema 2: Het begrip ‘Bestuursoverheid’
A. Criteria
Dit zijn criteria waaraan je moet toetsen om te kunnen spreken van
een ‘bestuursoverheid’.
4
