Samenvatting Inleiding Sociaal Werk
DEEL 1
Hoofdstuk 1: sociaal werk definiëren
1. Inleiding
2. de sociaalwerkboom
De sociaalwerkboom toont dat alle sociaalwerkpraktijken een gemeenschappelijke basis
hebben.
• Wortels: historische basis voor alle vormen van sociaal werk
• Stam: gemeenschappelijke vaardigheden, kennis en attitudes
• Kruin: verschillende specialismen in sociaal werk
afstudeerrichtingen, afsplitsingen, nieuwe noden,…
• Het bos: samenwerken met andere disciplines.
Wat veroorzaakt sociaal werk?
• Verandering bij individu/ groepen
• Verandering in de samenleving
3. sociaal werk is een sociaal constructie
• Ontstaan in de 19e eeuw.
Sociale constructie = een activiteit die het product is van hoe we in een bepaalde tijd in onze
samenleving kijken naar sociale problemen en hoe ze aan te pakken.
• Payne
Sociaal werk evolueert:
→ Doorheen de tijd:
• Vb. Behandeling van kwetsbare groepen verandert sterk: leefloon, mensen zonder
papieren, werklozen…
• Vb. Echtscheiding was vroeger uitzonderlijk, nu maatschappelijk normaal.
,→ Geografisch:
• Vb. Verenigd Koninkrijk — sterke aanwezigheid van vrijwilligers in organisaties; sociaal
werkers werken vaak binnen grote structuren zoals de NHS.
• Vb. Nederland — nadruk op wijkteams en generalistisch werken: één hulpverlener die
meerdere levensdomeinen mee opneemt.
• Vb. België — sociaal werk is nauw verweven met de verzorgingsstaat en sterk
geïnstitutionaliseerd.
Dominante discoursen en maatschappelijke visies worden bepaald door tijd en plaats.
• Deze discoursen beïnvloeden het beleid, en sociaal werkers zijn de uitvoerders van dat
beleid — hun handelen wordt dus mee gevormd door de historische en geografische
context.
Sociaal werk: visie → beleid → praktijk
Vb. 2 verschillende visies:
• Drugsproblematiek: verantwoordelijkheid justitie (criminaliteit)
Drugs = criminaliteit → repressief beleid → bestraffen en opsporen
= WAR On Drugs
• Drugsproblematiek: verantwoordelijkheid gezondheidszorg (ziekte)
Drugs = gezondheidsprobleem → zorgbeleid → begeleiden, behandelen en
preventie
Vb. Portugal
4. de huidige globale definitie van sociaal werk uitgelicht
Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen
bevordert . Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen en
inheemse en lokale vormen van kennis , engageert sociaal werk mensen en structuren om
levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen
, • Sterkere theoretische onderbouwing, meer collectieve benadering, sterkere nadruk op
macroconcepten
• kritiek: voldoet niet aan alle vormen van sociaal werk over de hele wereld
4.1 sociaal werk is een praktijkgebasseerd beroep
Sociaal werk is een praktijkgepasseerd beroep.
→ Dit uit zich in…
• diverse praktijk: aanwezig in vele verschillende organisaties
• verschillende diploma’s: niet alleen houders van sociaalwerkdiploma's
• samenwerking: kruisbestuiving tussen professionals en burgerinitiatieven
!! GEEN praktijkgebasseerde professie zoals; advocaten, artsen, …
• Geen exclusieve ‘body of knowledge’
→ Kenmerken professie:
• uniforme basiskennis
• hoge mate van autonomie in beroepsuitoefening
• ethische beroepscode
• door gemeenschap gesanctioneerd prestige
• gedeelde beroepscultuur
sociaal construct: een open domein dat vorm krijgt in de praktijk:
• Sociaal werk werkt met ‘sociale problemen’/ ‘sociale kwesties’.
• Sociale problemen = sociaal construct in relatie tot context en in dialoog met actoren
nieuwe’ risico's in de samenleving: toenemende diversiteit &
samenlevingsvormen, dualiteit SL, opwarming planeet en milieuvraagstukken,
prestatiedruk en invloed in GGZ, digitalisering/digitale kloof/risico privacy…
Jaren 70’: Kleinschalige initiatieven van vrijwilligers en beroepskrachten als kritiek op de
klassieke welzijnsinstellingen.
• Vb. Vluchthuizen: ontstaan vanuit de feministische beweging; bieden een veilige plek
voor vrouwen die partnergeweld ervaren.
• Vb. Jeugdadviescentra (JAC): ontstaan vanuit de veranderende positie van jongeren en de
jeugdcontestatie; voorlopers van de huidige Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW's).
, Nu:
• Burgerinitiatieven spelen in op niet-ingevulde maatschappelijke noden.
Vb. Burgerinitiatief Maximiliaanpark.
• Geïnstitutionaliseerde organisaties ondersteunen steeds vaker kleinschalige initiatieven.
Vb. Samenhuizen vzw (cohousing).
3.2 Sociaal werk als een wetenschappelijke discipline
Academische discipline benadrukt het belang van een sterk theoretisch en wetenschappelijk
raamwerk.
Tijdslijn:
1. Na WOII : praktijkgerichte opleidingen vanuit arbeidsbewegingen & overheid
financieerde sociaalwerkopleidingen
2. Bolognaverklaring: onderscheid bachelor-master
3. Start master sociaal werk
4. Oprichting ESWRA (European Social Work Research Association)
Vlaams Perspectief: In Vlaanderen zijn sociaalwerkopleidingen zeer praktijkgericht. Pas sinds
2005 bestaan er masters in het sociaal werk aan drie Vlaamse universiteiten.
Internationale groei: Sinds 2014 bestaat de European Social Work Research Association met
ongeveer 600 leden uit meer dan 33 verschillende landen.
4.3 sociaal werk bevordert sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment
en bevrijding van mensen
De 4 doelen van sociaal werk
• Sociale verandering
• Sociale cohesie
• Empowerment
• Bevrijding
Sociale veranderingen:
= aanpakken van structurele oorzaken van sociale problemen.
• De sociaal werker ziet sociaal onrecht van dichtbij en heeft een structurele opdracht
om dit te signaleren.
• Daarnaast begeleidt hij/zij veranderingsprocessen bij individuen en groepen om mensen
in beweging te brengen en hun situatie te verbeteren.
Sociale cohesie:
= verbeteren van het sociaal weefsel in de samenleving.
• Verbindingen tussen mensen versterken.
DEEL 1
Hoofdstuk 1: sociaal werk definiëren
1. Inleiding
2. de sociaalwerkboom
De sociaalwerkboom toont dat alle sociaalwerkpraktijken een gemeenschappelijke basis
hebben.
• Wortels: historische basis voor alle vormen van sociaal werk
• Stam: gemeenschappelijke vaardigheden, kennis en attitudes
• Kruin: verschillende specialismen in sociaal werk
afstudeerrichtingen, afsplitsingen, nieuwe noden,…
• Het bos: samenwerken met andere disciplines.
Wat veroorzaakt sociaal werk?
• Verandering bij individu/ groepen
• Verandering in de samenleving
3. sociaal werk is een sociaal constructie
• Ontstaan in de 19e eeuw.
Sociale constructie = een activiteit die het product is van hoe we in een bepaalde tijd in onze
samenleving kijken naar sociale problemen en hoe ze aan te pakken.
• Payne
Sociaal werk evolueert:
→ Doorheen de tijd:
• Vb. Behandeling van kwetsbare groepen verandert sterk: leefloon, mensen zonder
papieren, werklozen…
• Vb. Echtscheiding was vroeger uitzonderlijk, nu maatschappelijk normaal.
,→ Geografisch:
• Vb. Verenigd Koninkrijk — sterke aanwezigheid van vrijwilligers in organisaties; sociaal
werkers werken vaak binnen grote structuren zoals de NHS.
• Vb. Nederland — nadruk op wijkteams en generalistisch werken: één hulpverlener die
meerdere levensdomeinen mee opneemt.
• Vb. België — sociaal werk is nauw verweven met de verzorgingsstaat en sterk
geïnstitutionaliseerd.
Dominante discoursen en maatschappelijke visies worden bepaald door tijd en plaats.
• Deze discoursen beïnvloeden het beleid, en sociaal werkers zijn de uitvoerders van dat
beleid — hun handelen wordt dus mee gevormd door de historische en geografische
context.
Sociaal werk: visie → beleid → praktijk
Vb. 2 verschillende visies:
• Drugsproblematiek: verantwoordelijkheid justitie (criminaliteit)
Drugs = criminaliteit → repressief beleid → bestraffen en opsporen
= WAR On Drugs
• Drugsproblematiek: verantwoordelijkheid gezondheidszorg (ziekte)
Drugs = gezondheidsprobleem → zorgbeleid → begeleiden, behandelen en
preventie
Vb. Portugal
4. de huidige globale definitie van sociaal werk uitgelicht
Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen
bevordert . Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen en
inheemse en lokale vormen van kennis , engageert sociaal werk mensen en structuren om
levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen
, • Sterkere theoretische onderbouwing, meer collectieve benadering, sterkere nadruk op
macroconcepten
• kritiek: voldoet niet aan alle vormen van sociaal werk over de hele wereld
4.1 sociaal werk is een praktijkgebasseerd beroep
Sociaal werk is een praktijkgepasseerd beroep.
→ Dit uit zich in…
• diverse praktijk: aanwezig in vele verschillende organisaties
• verschillende diploma’s: niet alleen houders van sociaalwerkdiploma's
• samenwerking: kruisbestuiving tussen professionals en burgerinitiatieven
!! GEEN praktijkgebasseerde professie zoals; advocaten, artsen, …
• Geen exclusieve ‘body of knowledge’
→ Kenmerken professie:
• uniforme basiskennis
• hoge mate van autonomie in beroepsuitoefening
• ethische beroepscode
• door gemeenschap gesanctioneerd prestige
• gedeelde beroepscultuur
sociaal construct: een open domein dat vorm krijgt in de praktijk:
• Sociaal werk werkt met ‘sociale problemen’/ ‘sociale kwesties’.
• Sociale problemen = sociaal construct in relatie tot context en in dialoog met actoren
nieuwe’ risico's in de samenleving: toenemende diversiteit &
samenlevingsvormen, dualiteit SL, opwarming planeet en milieuvraagstukken,
prestatiedruk en invloed in GGZ, digitalisering/digitale kloof/risico privacy…
Jaren 70’: Kleinschalige initiatieven van vrijwilligers en beroepskrachten als kritiek op de
klassieke welzijnsinstellingen.
• Vb. Vluchthuizen: ontstaan vanuit de feministische beweging; bieden een veilige plek
voor vrouwen die partnergeweld ervaren.
• Vb. Jeugdadviescentra (JAC): ontstaan vanuit de veranderende positie van jongeren en de
jeugdcontestatie; voorlopers van de huidige Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW's).
, Nu:
• Burgerinitiatieven spelen in op niet-ingevulde maatschappelijke noden.
Vb. Burgerinitiatief Maximiliaanpark.
• Geïnstitutionaliseerde organisaties ondersteunen steeds vaker kleinschalige initiatieven.
Vb. Samenhuizen vzw (cohousing).
3.2 Sociaal werk als een wetenschappelijke discipline
Academische discipline benadrukt het belang van een sterk theoretisch en wetenschappelijk
raamwerk.
Tijdslijn:
1. Na WOII : praktijkgerichte opleidingen vanuit arbeidsbewegingen & overheid
financieerde sociaalwerkopleidingen
2. Bolognaverklaring: onderscheid bachelor-master
3. Start master sociaal werk
4. Oprichting ESWRA (European Social Work Research Association)
Vlaams Perspectief: In Vlaanderen zijn sociaalwerkopleidingen zeer praktijkgericht. Pas sinds
2005 bestaan er masters in het sociaal werk aan drie Vlaamse universiteiten.
Internationale groei: Sinds 2014 bestaat de European Social Work Research Association met
ongeveer 600 leden uit meer dan 33 verschillende landen.
4.3 sociaal werk bevordert sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment
en bevrijding van mensen
De 4 doelen van sociaal werk
• Sociale verandering
• Sociale cohesie
• Empowerment
• Bevrijding
Sociale veranderingen:
= aanpakken van structurele oorzaken van sociale problemen.
• De sociaal werker ziet sociaal onrecht van dichtbij en heeft een structurele opdracht
om dit te signaleren.
• Daarnaast begeleidt hij/zij veranderingsprocessen bij individuen en groepen om mensen
in beweging te brengen en hun situatie te verbeteren.
Sociale cohesie:
= verbeteren van het sociaal weefsel in de samenleving.
• Verbindingen tussen mensen versterken.
