02_STRAFTOEMETING
INHOUD
1. Herhaling: instellen strafvordering
2. Inleidende begrippen
_Straftoemeting
_Misdrijf
_Strafrechtelijke sanctie
3. Actoren
4. De kunst van het straftoemeten
5. Nieuw strafwetboek
6. Soorten straffen: hoofdstraffen
7. Soorten straffen: bijkomende straffen
Nieuw SWB verandert nog
De situatie zoals op de slides staat, is geldig voor het examen
→ Benadrukt dat je voor het examen moet vertrekken van de situatie zoals die op
de slides staat.
→ Ook als het nieuwe Strafwetboek nog verandert, is de leerstof op de slides het
uitgangspunt voor het examen.
HERHALING
Herhaling over vervolging => nodig om te begrijpen hoe een zaak uiteindelijk bij de
strafrechter terechtkomt.
→ Belangrijk: de strafrechtsbedeling volgt in theorie een logische keten: opsporing
→ vervolging → straftoemeting → strafuitvoering.
→ In de praktijk wordt die keten niet altijd volledig doorlopen, omdat veel zaken al
uitstromen op het niveau van de vervolging.
1
,INSTELLEN STRAFVORDERING
HOE KOMT EEN ZAAK BIJ DE STRAFRECHTER?
De strafrechtsketen begint meestal bij de politie. De politie stelt een proces-
verbaal op en stuurt dit door naar het parket, ook wel het Openbaar Ministerie
genoemd.
Het Openbaar Ministerie heeft een scharnierfunctie: het beslist wat er met een
zaak gebeurt.
Het OM kan de zaak voor de rechter brengen, zonder gevolg stellen of
buitenrechtelijk afhandelen.
Volgens de professor komt slechts een beperkt deel van alle zaken effectief voor
de rechter; veel zaken stromen al uit op het niveau van de vervolging.
Hoe komt een zaak bij de strafrechter?
1) OM kan de dader rechtstreeks dagvaarden en dus niet kiezen voor een
zondergevolgstelling/sepot of een buitenrechtelijke afhandeling
Dit is de gewone manier waarop het OM een strafvordering instelt.
Het OM beslist dan dat de zaak ernstig genoeg is om voor de rechter te brengen.
Alleen een rechter kan uiteindelijk een straf opleggen.
• Rechtstreekse dagvaarding
o Dit moet je kennen: het OM dagvaardt de verdachte rechtstreeks voor de
vonnisrechter.
• Oproeping bij PV (snelrecht)
o De professor zei expliciet dat oproeping per PV niet gekend moet zijn
voor het examen.
2) OM kan de onderzoeksrechter vorderen (gerechtelijk onderzoek) Raadkamer
Het OM kan ook beslissen dat een gerechtelijk onderzoek nodig is.
Dan wordt de onderzoeksrechter gevorderd.
Een onderzoeksrechter kan niet zelfstandig een onderzoek starten; hij moet
gevorderd worden.
Het OM vordert de onderzoeksrechter vooral wanneer er ingrijpende
onderzoeksdaden nodig zijn die sterk raken aan de privacy of vrijheid van de
verdachte.
Voorbeelden: een huiszoeking, telefoontap, inkijkoperatie of aanhoudingsbevel.
• Raadkamer beslist tot onder andere 1) Buitenvervolging of 2) de zaak
naar de vonnisrechter
o De onderzoeksrechter onderzoekt alleen. Hij beslist niet over de grond van
de zaak.
o Na het gerechtelijk onderzoek volgt de regeling der rechtspleging.
o Dan beslist de raadkamer wat er met de zaak gebeurt.
o De raadkamer kan beslissen tot buitenvervolgingstelling of de zaak
doorverwijzen naar de vonnisrechter.
o Tegen een beslissing van de raadkamer kan beroep worden ingesteld bij de
Kamer van Inbeschuldigingstelling (KI).
2
,3) Klacht slachtoffer met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter
OZR Raadkamer
Een slachtoffer kan rechtstreeks naar de onderzoeksrechter stappen via een
klacht met burgerlijke partijstelling.
Daardoor wordt een gerechtelijk onderzoek opgestart.
De professor zei dat dit het OM eigenlijk “buitenspel zet”, omdat de
onderzoeksrechter niet kan seponeren.
Er moet meestal een borgsom betaald worden.
Dit wordt vaak gebruikt wanneer een slachtoffer wil vermijden dat de zaak zomaar
zonder gevolg wordt gesteld.
4) Rechtstreekse dagvaarding door slachtoffer voor de vonnisrechter
Dit is een uitzondering op het vervolgingsmonopolie van het OM.
Het slachtoffer brengt de zaak dan zelf rechtstreeks voor de vonnisrechter.
Dit gebeurt minder vaak, omdat het slachtoffer zelf initiatief moet nemen, vaak
een borgsom moet betalen en de zaak zelf moet ondersteunen.
Uitzonderingen vervolgingsmonopolie OM
Normaal heeft het OM het vervolgingsmonopolie.
Dat betekent dat het OM beslist of een zaak al dan niet voor de strafrechter
komt.
Er zijn uitzonderingen:
Klacht met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter.
Rechtstreekse dagvaarding door het slachtoffer voor de vonnisrechter.
INLEIDENDE BEGRIPPEN
MISDRIJF
Gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
• Gedraging: handeling of verzuim
o Een misdrijf begint altijd bij gedrag dat strafbaar wordt gesteld.
o Dat gedrag kan bestaan uit een actieve handeling, maar ook uit een niet-
handelen of verzuim.
o De lector benadrukt dat ook “geen gedrag stellen” strafbaar kan zijn,
bijvoorbeeld wanneer iemand wettelijk verplicht is om te handelen maar
dat niet doet.
• Wet: enkel de wet kan gedragingen strafbaar stellen (hoe heet het
beginsel dat de hoeksteen vormt van onze democratische rechtsstaat?)
o Dit verwijst naar het legaliteitsbeginsel.
o Alleen de wetgever kan bepalen welk gedrag strafbaar is.
o Het strafrecht start dus bij wetgeving: pas wanneer een gedraging door de
wet strafbaar wordt gesteld, kan er sprake zijn van een misdrijf.
o De lector koppelt dit aan de strafrechtsketen: eerst moet gedrag strafbaar
zijn gesteld, daarna kan opsporing, vervolging, straftoemeting en
eventueel strafuitvoering volgen.
• Straf: in de wet omschreven gedragingen worden strafbaar gesteld met
een strafrechtelijke straf
o Een gedraging is pas een misdrijf als er ook een straf aan gekoppeld is.
3
, o Niet elke afhandeling binnen justitie is dus een straf.
o Een straf kan enkel door een rechter worden opgelegd.
Casus 11/2017 DS
De Brugse priester die niet ingreep nadat een man hem verteld had over zijn
zelfmoordplannen moet voor de rechter verschijnen. Dat heeft de raadkamer van
Brugge beslist. Volgens de priester ging het om biechtgeheim ‘dat hij niet kon
schenden’.
Het bewuste telefoontje dateert van oktober 2015, nadien volgden ook nog
meerdere sms’en. ‘Die man belde mij in volle vertrouwen en gaf te kennen dat
zijn plannen serieus waren. Ik heb alles gedaan wat ik kon om hem te overtuigen
om geen overhaaste beslissingen te nemen.’
Het was de weduwe van de man die een klacht indiende en het parket wil de
priester nu vervolgen wegens schuldig verzuim. Zij vonden dat hij meteen naar
de hulpdiensten had moeten bellen.
De raadkamer volgde woensdagvoormiddag die redenering. Toch wil de weduwe
geen zware straf. ‘Ik wil gewoon vermijden dat dit nog gebeurt.’ De zaak van de
Brugse priester Alexander Stroobandt (57) werd doorverwezen naar de
correctionele rechtbank. Al blijft Stroobandt achter zijn beslissing staan. ‘Ik heb
er geen moment aan gedacht om de politie te bellen’, verklaarde hij. ‘Door het
biechtgeheim was ik aan handen en voeten gebonden.’
Schuldig verzuim
Deze casus toont goed aan dat een misdrijf niet alleen kan bestaan uit iets
doen, maar ook uit iets niet doen.
Schuldig verzuim betekent dat iemand nalaat hulp te bieden terwijl hij daartoe
verplicht kan zijn.
De discussie in deze zaak draait rond de vraag of de priester had moeten
ingrijpen, ondanks het biechtgeheim.
Onderzoeksrechter wordt gevorderd
Wanneer een onderzoeksrechter betrokken is, gaat het om een gerechtelijk
onderzoek.
Een onderzoeksrechter kan niet zelf autonoom een gerechtelijk onderzoek
starten: hij moet gevorderd worden.
Dat kan door het Openbaar Ministerie of via een klacht met burgerlijke
partijstelling.
Voldoende bewijzen/bezwaren
De onderzoeksrechter onderzoekt à charge en à décharge.
Dat betekent dat hij zowel elementen onderzoekt die tegen de verdachte pleiten
als elementen die in het voordeel van de verdachte spreken.
Raadkamer beslist doorverwijzing naar de correctionele rechtbank
De onderzoeksrechter beslist niet zelf of iemand schuldig is of welke straf moet
worden opgelegd.
Na het gerechtelijk onderzoek komt de zaak bij de raadkamer.
De raadkamer beslist of de zaak buiten vervolging wordt gesteld of wordt
doorgestuurd naar de vonnisrechter.
Tegen beslissing Raadkamer kan beroep bij KI
KI = Kamer van Inbeschuldigingstelling.
Als je KI ziet, weet je dat je in de context van een gerechtelijk onderzoek zit.
De KI behandelt het beroep tegen beslissingen van de raadkamer.
4
INHOUD
1. Herhaling: instellen strafvordering
2. Inleidende begrippen
_Straftoemeting
_Misdrijf
_Strafrechtelijke sanctie
3. Actoren
4. De kunst van het straftoemeten
5. Nieuw strafwetboek
6. Soorten straffen: hoofdstraffen
7. Soorten straffen: bijkomende straffen
Nieuw SWB verandert nog
De situatie zoals op de slides staat, is geldig voor het examen
→ Benadrukt dat je voor het examen moet vertrekken van de situatie zoals die op
de slides staat.
→ Ook als het nieuwe Strafwetboek nog verandert, is de leerstof op de slides het
uitgangspunt voor het examen.
HERHALING
Herhaling over vervolging => nodig om te begrijpen hoe een zaak uiteindelijk bij de
strafrechter terechtkomt.
→ Belangrijk: de strafrechtsbedeling volgt in theorie een logische keten: opsporing
→ vervolging → straftoemeting → strafuitvoering.
→ In de praktijk wordt die keten niet altijd volledig doorlopen, omdat veel zaken al
uitstromen op het niveau van de vervolging.
1
,INSTELLEN STRAFVORDERING
HOE KOMT EEN ZAAK BIJ DE STRAFRECHTER?
De strafrechtsketen begint meestal bij de politie. De politie stelt een proces-
verbaal op en stuurt dit door naar het parket, ook wel het Openbaar Ministerie
genoemd.
Het Openbaar Ministerie heeft een scharnierfunctie: het beslist wat er met een
zaak gebeurt.
Het OM kan de zaak voor de rechter brengen, zonder gevolg stellen of
buitenrechtelijk afhandelen.
Volgens de professor komt slechts een beperkt deel van alle zaken effectief voor
de rechter; veel zaken stromen al uit op het niveau van de vervolging.
Hoe komt een zaak bij de strafrechter?
1) OM kan de dader rechtstreeks dagvaarden en dus niet kiezen voor een
zondergevolgstelling/sepot of een buitenrechtelijke afhandeling
Dit is de gewone manier waarop het OM een strafvordering instelt.
Het OM beslist dan dat de zaak ernstig genoeg is om voor de rechter te brengen.
Alleen een rechter kan uiteindelijk een straf opleggen.
• Rechtstreekse dagvaarding
o Dit moet je kennen: het OM dagvaardt de verdachte rechtstreeks voor de
vonnisrechter.
• Oproeping bij PV (snelrecht)
o De professor zei expliciet dat oproeping per PV niet gekend moet zijn
voor het examen.
2) OM kan de onderzoeksrechter vorderen (gerechtelijk onderzoek) Raadkamer
Het OM kan ook beslissen dat een gerechtelijk onderzoek nodig is.
Dan wordt de onderzoeksrechter gevorderd.
Een onderzoeksrechter kan niet zelfstandig een onderzoek starten; hij moet
gevorderd worden.
Het OM vordert de onderzoeksrechter vooral wanneer er ingrijpende
onderzoeksdaden nodig zijn die sterk raken aan de privacy of vrijheid van de
verdachte.
Voorbeelden: een huiszoeking, telefoontap, inkijkoperatie of aanhoudingsbevel.
• Raadkamer beslist tot onder andere 1) Buitenvervolging of 2) de zaak
naar de vonnisrechter
o De onderzoeksrechter onderzoekt alleen. Hij beslist niet over de grond van
de zaak.
o Na het gerechtelijk onderzoek volgt de regeling der rechtspleging.
o Dan beslist de raadkamer wat er met de zaak gebeurt.
o De raadkamer kan beslissen tot buitenvervolgingstelling of de zaak
doorverwijzen naar de vonnisrechter.
o Tegen een beslissing van de raadkamer kan beroep worden ingesteld bij de
Kamer van Inbeschuldigingstelling (KI).
2
,3) Klacht slachtoffer met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter
OZR Raadkamer
Een slachtoffer kan rechtstreeks naar de onderzoeksrechter stappen via een
klacht met burgerlijke partijstelling.
Daardoor wordt een gerechtelijk onderzoek opgestart.
De professor zei dat dit het OM eigenlijk “buitenspel zet”, omdat de
onderzoeksrechter niet kan seponeren.
Er moet meestal een borgsom betaald worden.
Dit wordt vaak gebruikt wanneer een slachtoffer wil vermijden dat de zaak zomaar
zonder gevolg wordt gesteld.
4) Rechtstreekse dagvaarding door slachtoffer voor de vonnisrechter
Dit is een uitzondering op het vervolgingsmonopolie van het OM.
Het slachtoffer brengt de zaak dan zelf rechtstreeks voor de vonnisrechter.
Dit gebeurt minder vaak, omdat het slachtoffer zelf initiatief moet nemen, vaak
een borgsom moet betalen en de zaak zelf moet ondersteunen.
Uitzonderingen vervolgingsmonopolie OM
Normaal heeft het OM het vervolgingsmonopolie.
Dat betekent dat het OM beslist of een zaak al dan niet voor de strafrechter
komt.
Er zijn uitzonderingen:
Klacht met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter.
Rechtstreekse dagvaarding door het slachtoffer voor de vonnisrechter.
INLEIDENDE BEGRIPPEN
MISDRIJF
Gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
• Gedraging: handeling of verzuim
o Een misdrijf begint altijd bij gedrag dat strafbaar wordt gesteld.
o Dat gedrag kan bestaan uit een actieve handeling, maar ook uit een niet-
handelen of verzuim.
o De lector benadrukt dat ook “geen gedrag stellen” strafbaar kan zijn,
bijvoorbeeld wanneer iemand wettelijk verplicht is om te handelen maar
dat niet doet.
• Wet: enkel de wet kan gedragingen strafbaar stellen (hoe heet het
beginsel dat de hoeksteen vormt van onze democratische rechtsstaat?)
o Dit verwijst naar het legaliteitsbeginsel.
o Alleen de wetgever kan bepalen welk gedrag strafbaar is.
o Het strafrecht start dus bij wetgeving: pas wanneer een gedraging door de
wet strafbaar wordt gesteld, kan er sprake zijn van een misdrijf.
o De lector koppelt dit aan de strafrechtsketen: eerst moet gedrag strafbaar
zijn gesteld, daarna kan opsporing, vervolging, straftoemeting en
eventueel strafuitvoering volgen.
• Straf: in de wet omschreven gedragingen worden strafbaar gesteld met
een strafrechtelijke straf
o Een gedraging is pas een misdrijf als er ook een straf aan gekoppeld is.
3
, o Niet elke afhandeling binnen justitie is dus een straf.
o Een straf kan enkel door een rechter worden opgelegd.
Casus 11/2017 DS
De Brugse priester die niet ingreep nadat een man hem verteld had over zijn
zelfmoordplannen moet voor de rechter verschijnen. Dat heeft de raadkamer van
Brugge beslist. Volgens de priester ging het om biechtgeheim ‘dat hij niet kon
schenden’.
Het bewuste telefoontje dateert van oktober 2015, nadien volgden ook nog
meerdere sms’en. ‘Die man belde mij in volle vertrouwen en gaf te kennen dat
zijn plannen serieus waren. Ik heb alles gedaan wat ik kon om hem te overtuigen
om geen overhaaste beslissingen te nemen.’
Het was de weduwe van de man die een klacht indiende en het parket wil de
priester nu vervolgen wegens schuldig verzuim. Zij vonden dat hij meteen naar
de hulpdiensten had moeten bellen.
De raadkamer volgde woensdagvoormiddag die redenering. Toch wil de weduwe
geen zware straf. ‘Ik wil gewoon vermijden dat dit nog gebeurt.’ De zaak van de
Brugse priester Alexander Stroobandt (57) werd doorverwezen naar de
correctionele rechtbank. Al blijft Stroobandt achter zijn beslissing staan. ‘Ik heb
er geen moment aan gedacht om de politie te bellen’, verklaarde hij. ‘Door het
biechtgeheim was ik aan handen en voeten gebonden.’
Schuldig verzuim
Deze casus toont goed aan dat een misdrijf niet alleen kan bestaan uit iets
doen, maar ook uit iets niet doen.
Schuldig verzuim betekent dat iemand nalaat hulp te bieden terwijl hij daartoe
verplicht kan zijn.
De discussie in deze zaak draait rond de vraag of de priester had moeten
ingrijpen, ondanks het biechtgeheim.
Onderzoeksrechter wordt gevorderd
Wanneer een onderzoeksrechter betrokken is, gaat het om een gerechtelijk
onderzoek.
Een onderzoeksrechter kan niet zelf autonoom een gerechtelijk onderzoek
starten: hij moet gevorderd worden.
Dat kan door het Openbaar Ministerie of via een klacht met burgerlijke
partijstelling.
Voldoende bewijzen/bezwaren
De onderzoeksrechter onderzoekt à charge en à décharge.
Dat betekent dat hij zowel elementen onderzoekt die tegen de verdachte pleiten
als elementen die in het voordeel van de verdachte spreken.
Raadkamer beslist doorverwijzing naar de correctionele rechtbank
De onderzoeksrechter beslist niet zelf of iemand schuldig is of welke straf moet
worden opgelegd.
Na het gerechtelijk onderzoek komt de zaak bij de raadkamer.
De raadkamer beslist of de zaak buiten vervolging wordt gesteld of wordt
doorgestuurd naar de vonnisrechter.
Tegen beslissing Raadkamer kan beroep bij KI
KI = Kamer van Inbeschuldigingstelling.
Als je KI ziet, weet je dat je in de context van een gerechtelijk onderzoek zit.
De KI behandelt het beroep tegen beslissingen van de raadkamer.
4
