AP B1: situering, overzicht en geschiedenis
wat is psychologie, en wat is het niet?
afkorting: griekse letter Psi Ψ
etymologisch:
- psyche = levensadem, ziel, geest
- logos = woord, verklaring, rede, leer, gebied van studie
“Psychologie is de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.”
basisgebieden
biologische psychologie
- studie van het gedrag van mensen, uitgaande van principes uit de biologie
(biopsychologie, psychobiologie)
persoonlijkheidspsychologie
- bestudeert de mens als individu, in datgene waarin zij verschillen van anderen
ontwikkelingspsychologie
- studie van het gedrag in de verschillende levensfasen van de mens
cognitieve psychologie
- studie van de afzonderlijke psychische functies en processen
(algemene/experimentele psychologie, functieleer)
sociale psychologie
- studie van het gedrag van mensen in relatie tot anderen en hun omgeving
methodenleer
- studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek (van het menselijk
gedrag) (methodologie)
de 6 belangrijkste perspectieven
,perspectief idee wie?
biologisch het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd René Descartes
perspectief
rationalisme
= denken is enige middel om aan wetenschap en filosofie te doen
<->
empirisme (kritiek op Descartes)
= waarnemingen, ervaringen en experimenten = enige ware bronnen
van kennis
Francis Bacon: “denken vertroebelt de waarneming”
John Locke: “mens is bij geboorte een tabula rasa” (schone lei)
moderne biologische perspectief
- lichaam en geest worden opnieuw samengevoegd
- geest = product van hersenen
- oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel/endocriene
stelsel/genen gezocht
twee variaties
- neurowetenschap
- evolutionaire psychologie (Charles Darwin’s natuurlijke
selectie)
cognitief de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te Wilhelm Wundt
perspectief bestuderen William James
cognitie
= waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen,
herinneringen
brain-imaging technieken
- dankzij ontwikkeling van de computer
- geeft objectieve observatietechnieken
- nadruk op mentale processen zoals leren, geheugen,
perceptie, denken … als vormen van informatieverwerking
W. Wundt (1832 - 1920)
- het is mogelijk de menselijke geest op eenzelfde manier te
simplificeren als het periodiek systeem de scheikunde had
vereenvoudigd
→ via methode van introspectie (zelfreflectie)
W. James
- criticaster van Wundt
- functionalisme, psychische processen kunnen het beste
begrepen worden in het licht van hun adaptieve nut & functie
- dus → functie van het bewustzijn, niet alleen op de structuur
ervan. Emoties zijn niet enkel elementen van het bewustzijn!
kritiek
“introspectie is subjectief, vaak retrospectie (terugblikken op het
verleden)”
, → Gestalts reactie: “het geheel, niet de delen”
behavioristisch psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, John B Watson
perspectief niet van mentale processen B.F. Skinner
I. Pavlov
empirisme
= je kunt enkel zekerheid verwerven over iets als je het kunt
waarnemen
tabula rasa
= mens is bij geboorte een schone lei
J.B. Watson (1878 - 1958)
- boek “Psychology from the standpoint of a behaviorist”
- maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij bestudering
gedrag
- menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
B.F. Skinner (1904 - 1990)
- “geest is zoiets subjectiefs dat we het bestaan ervan niet eens
kunnen bewijzen”
- alleen gedrag kan betrouwbaar worden geobserveerd
- operante conditionering: proeven met duiven & ratten
I. Pavlov (1849 - 1936)
- fysioloog, bestudeerde spijsvertering
- founder van conditionering, per toeval
perspectief van psychodynamische psychologie psy. dyn. psy.:
de gehele = persoonlijkheid en psychische stoornissen komen voort uit Sigmund Freud
persoon (“whole processen in het onbewuste
person”)
S. Freud (1856 - 1939) en psychoanalyse
- gaf kritiek op Wundt en structuralisme
- behandelde psychische stoornissen op ander radicaal idee:
“persoonlijkheid en psychische stoornissen ontstaan
voornamelijk uit processen in de onbewuste geest, en niet in
het bewustzijn”
- analyse van dromen, versprekingen (onbewuste)
- techniek van vrije associatie = patiënt mag alles zeggen/doen
wat in hem opkomt, zonder enige censuur of zelfregulering, zo
stimuleren ze het onbewuste en krijgen ze inzicht in gedachten
en gevoelens
kritiek op psychoanalyse: niet toetsbaar aan de feitelijke werkelijkheid
(niet falsifieerbaar)
humanistische psychologie hum. psy.:
= psychologie moet de nadruk leggen op menselijke groei en Carl Rogers,
potentieel in plaats van op psychische stoornissen Abraham
, Maslow
A. Maslow (1908 - 1970)
- reactie op behaviorisme en psychoanalyse
- menselijke natuur overstijgt de omgeving
- mensen als organismen met een vrije wil, en op grond van die
vrije wil kunnen ze keuzes maken en zo hun leven beïnvloeden
- bewuste processen vormen studieobject van psychologie
→ Maslow pyramid
psychologie van karaktertrekken en temperament psy. kar./temp.:
= individuen kunnen worden begrepen in termen van hun de oude
temperament en blijvende karaktertrekken Grieken
Hippocrates (oudheid: 460 - 377 v. Chr.)
- lichaam en geest = 1 eenheid
- hoeveelheid sappen → persoonlijkheid: bloed, slijm, gele gal,
zwarte gal
bloed = optimistisch, sanguinisch
slijm = kalm, traag, flegmatisch
zwarte gal = droef, melancholisch
gele gal = boos, agressief, cholerisch
ontwikkelingspers mensen veranderen als gevolg van een interactie tussen erfelijke Mary Ainsworth
pectief eigenschappen en de omgeving Jean Piaget
+ vele anderen
J. Piaget (1896 - 1980)
- bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen
- fasen in de ontwikkeling
- nature/nurture, welke heeft de meeste invloed?
- mensen veranderen op voorspelbare wijze naarmate de
invloeden van erfelijkheid en omgeving zich in de loop van de
tijd ontplooien (→ maw.: mensen denken en handelen
verschillend op verschillende momenten in hun leven)
→ lichamelijk: groei, puberteit, menopauze
→ psychologisch: taal, logisch denken, aannemen van rollen
wat is psychologie, en wat is het niet?
afkorting: griekse letter Psi Ψ
etymologisch:
- psyche = levensadem, ziel, geest
- logos = woord, verklaring, rede, leer, gebied van studie
“Psychologie is de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.”
basisgebieden
biologische psychologie
- studie van het gedrag van mensen, uitgaande van principes uit de biologie
(biopsychologie, psychobiologie)
persoonlijkheidspsychologie
- bestudeert de mens als individu, in datgene waarin zij verschillen van anderen
ontwikkelingspsychologie
- studie van het gedrag in de verschillende levensfasen van de mens
cognitieve psychologie
- studie van de afzonderlijke psychische functies en processen
(algemene/experimentele psychologie, functieleer)
sociale psychologie
- studie van het gedrag van mensen in relatie tot anderen en hun omgeving
methodenleer
- studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek (van het menselijk
gedrag) (methodologie)
de 6 belangrijkste perspectieven
,perspectief idee wie?
biologisch het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd René Descartes
perspectief
rationalisme
= denken is enige middel om aan wetenschap en filosofie te doen
<->
empirisme (kritiek op Descartes)
= waarnemingen, ervaringen en experimenten = enige ware bronnen
van kennis
Francis Bacon: “denken vertroebelt de waarneming”
John Locke: “mens is bij geboorte een tabula rasa” (schone lei)
moderne biologische perspectief
- lichaam en geest worden opnieuw samengevoegd
- geest = product van hersenen
- oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel/endocriene
stelsel/genen gezocht
twee variaties
- neurowetenschap
- evolutionaire psychologie (Charles Darwin’s natuurlijke
selectie)
cognitief de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te Wilhelm Wundt
perspectief bestuderen William James
cognitie
= waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen,
herinneringen
brain-imaging technieken
- dankzij ontwikkeling van de computer
- geeft objectieve observatietechnieken
- nadruk op mentale processen zoals leren, geheugen,
perceptie, denken … als vormen van informatieverwerking
W. Wundt (1832 - 1920)
- het is mogelijk de menselijke geest op eenzelfde manier te
simplificeren als het periodiek systeem de scheikunde had
vereenvoudigd
→ via methode van introspectie (zelfreflectie)
W. James
- criticaster van Wundt
- functionalisme, psychische processen kunnen het beste
begrepen worden in het licht van hun adaptieve nut & functie
- dus → functie van het bewustzijn, niet alleen op de structuur
ervan. Emoties zijn niet enkel elementen van het bewustzijn!
kritiek
“introspectie is subjectief, vaak retrospectie (terugblikken op het
verleden)”
, → Gestalts reactie: “het geheel, niet de delen”
behavioristisch psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, John B Watson
perspectief niet van mentale processen B.F. Skinner
I. Pavlov
empirisme
= je kunt enkel zekerheid verwerven over iets als je het kunt
waarnemen
tabula rasa
= mens is bij geboorte een schone lei
J.B. Watson (1878 - 1958)
- boek “Psychology from the standpoint of a behaviorist”
- maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij bestudering
gedrag
- menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
B.F. Skinner (1904 - 1990)
- “geest is zoiets subjectiefs dat we het bestaan ervan niet eens
kunnen bewijzen”
- alleen gedrag kan betrouwbaar worden geobserveerd
- operante conditionering: proeven met duiven & ratten
I. Pavlov (1849 - 1936)
- fysioloog, bestudeerde spijsvertering
- founder van conditionering, per toeval
perspectief van psychodynamische psychologie psy. dyn. psy.:
de gehele = persoonlijkheid en psychische stoornissen komen voort uit Sigmund Freud
persoon (“whole processen in het onbewuste
person”)
S. Freud (1856 - 1939) en psychoanalyse
- gaf kritiek op Wundt en structuralisme
- behandelde psychische stoornissen op ander radicaal idee:
“persoonlijkheid en psychische stoornissen ontstaan
voornamelijk uit processen in de onbewuste geest, en niet in
het bewustzijn”
- analyse van dromen, versprekingen (onbewuste)
- techniek van vrije associatie = patiënt mag alles zeggen/doen
wat in hem opkomt, zonder enige censuur of zelfregulering, zo
stimuleren ze het onbewuste en krijgen ze inzicht in gedachten
en gevoelens
kritiek op psychoanalyse: niet toetsbaar aan de feitelijke werkelijkheid
(niet falsifieerbaar)
humanistische psychologie hum. psy.:
= psychologie moet de nadruk leggen op menselijke groei en Carl Rogers,
potentieel in plaats van op psychische stoornissen Abraham
, Maslow
A. Maslow (1908 - 1970)
- reactie op behaviorisme en psychoanalyse
- menselijke natuur overstijgt de omgeving
- mensen als organismen met een vrije wil, en op grond van die
vrije wil kunnen ze keuzes maken en zo hun leven beïnvloeden
- bewuste processen vormen studieobject van psychologie
→ Maslow pyramid
psychologie van karaktertrekken en temperament psy. kar./temp.:
= individuen kunnen worden begrepen in termen van hun de oude
temperament en blijvende karaktertrekken Grieken
Hippocrates (oudheid: 460 - 377 v. Chr.)
- lichaam en geest = 1 eenheid
- hoeveelheid sappen → persoonlijkheid: bloed, slijm, gele gal,
zwarte gal
bloed = optimistisch, sanguinisch
slijm = kalm, traag, flegmatisch
zwarte gal = droef, melancholisch
gele gal = boos, agressief, cholerisch
ontwikkelingspers mensen veranderen als gevolg van een interactie tussen erfelijke Mary Ainsworth
pectief eigenschappen en de omgeving Jean Piaget
+ vele anderen
J. Piaget (1896 - 1980)
- bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen
- fasen in de ontwikkeling
- nature/nurture, welke heeft de meeste invloed?
- mensen veranderen op voorspelbare wijze naarmate de
invloeden van erfelijkheid en omgeving zich in de loop van de
tijd ontplooien (→ maw.: mensen denken en handelen
verschillend op verschillende momenten in hun leven)
→ lichamelijk: groei, puberteit, menopauze
→ psychologisch: taal, logisch denken, aannemen van rollen
