SOCIOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT BESTUDEERT SOCIOLOGIE
INLEIDING
Wat is sociologie? = de studie/ wetenschap van mens en maatschappij
Vrij jonge wetenschap (ontstond einde 19de eeuw) eerste kiemen na de
Franse Revolutie
- Doel: begrijpen hoe het ‘samenleven’ en een ‘samenleving’ ‘werken’
- Ambitie: de wetten van de samenleving blootleggen zoals de
natuurwetenschappen
- Uitvinder: Auguste Comté
GRONDLEGGERS VAN DE SOCIOLOGIE
- Auguste Comte (1798 – 1857) -> vader van de sociologie
- Emile Durkheim (1858 – 1917)
- Max Weber (1864 – 1920)
- Karl Marx (1818 – 1883)
AUGUST COMTE
= vader van de sociologie
- Noemde sociologie eerste sociale fysica
Waarom ? omdat in aanvang sociologie zich focust op bewijs en
weerlegbare manier van kennis verwerving die zich strikt houdt aan wat
is, wat waarneembaar is
SOCIOLOGIE BESTUDEERT ‘HET SOCIALE ‘
Het sociale
- Als morele kwaliteit = we dienen ons sociaal te gedragen
- Als feitelijkheid = waarneembaar sociaal verschijnsel
HET SOCIALE ALS MORELE KWALITEIT
= betrokkenheid op m edemens en / of solidariteti met een gemeenschap
De waal (2013 ) omschrijft 2 niveau’s
- Horizontaal niveau = wat tussen mensen gebeurt, in het niveau van interactie,
relaties tussen mensen
Een-op-een moraal = besef dat eigen gedrag anderen beïnvloedt
Morele kwaliteiten : empathie, liefdadigheid
- Verticaal niveau = het geheel waar ieder mens deel van uit maakt het sociaal
systeem
Vb : een gezin, een familie, een vriendengroep
Dit niveau stelt het belang van de gemeenschap als geheel tot doel
omdat het in ieders belang is het is een algemeen belang
1
, Morele kwaliteiten : sociale rechtvaardigheid, soliditeit
HET SCOIALE ALS FEITELIJKHEID
- Horizontale dimensie ( actor ) wordt gekenmerkt door sociaal handelen
- Verticale dimensie : de context en het resultaat van sociaal handelen dat wat
een systeem genoemd word. Het systeem bestaat uit structuur en cultuur,
hetgeen samenkomt in instituties
Horizontale en verticale beïnvloeden elkaar onderling
- Tussen actoren en systeem is er een circulaire causaliteit :
Actoren maken hun sociale context ( verticaal ) en worden tezelfdertijd
door bepaald
De wisselwerking tussen sociale constructie ( actorperspectief ) en
sociale bepaaldheid ( systeemperspectief ) die een circulair proces is
De interactie is essentieel element, daardoor is het sociale als
feitelijkheid niet te herleiden is tot de actor ( de mens ) op zichtzelf of
het systeem (samenleving ) alleen
2
,WAT BESTUDEERT DE SOCIALOGIE KORT SAMENGEVAT
Sociologie onderzoekt:
- Sociale feiten die voortspruiten uit de circulaire causaliteit
- Dat kan vanuit de bril van ‘actorperpectief’ of vanuit ‘systeemperspectief’
Max weber legt heel sterk de nadruk po hoe vanuit het handelen van actoren grotere
sociale verbanden ontstaan
Emile Durkheim verklaart het individuele gedrag daarentegen vanuit kenmerken
van grotere samenlevingsverbanden, van uit het systeem dus
MAX WEBER ( ACTORPERSPECTIEF )
= onderzoekt hoe het sociaal handelen de sociale werkelijkheid constructueert
- Op methodologisch vlaak staat weber in voor een ‘ verstehende ‘
sociologie = hij beschouwt het als de taak van sociologen om het sociaal
handelen te begrijpen
- Max weber werkte vaak met ideaal types = is een hulpmiddel voor de
socioloog om de sociale feiten en maatschappelijke situatie te beschrijven
3
, - Sociaal handelen = het zinvol betrokken zijn op anderen. Het handelen is sociaal
wanneer de actor, op basis van de subjectieve betekenis die hij aan dat handelen
toekent, rekening houd met het gedrag van anderen en daar door wordt
beïnvloedt
- Gedrag = de gebeurtenis heeft geen enkele betekenisgeving impliceert. Op dat
moment hou je geen rekening met anderen
TYPOLOGIE VAN SOCIAAL HANDELEN BIJ WEBER
Naast het omschrijven van sociaal handelen heeft weber een typologie van het sociaal
handelen ontwikkeld. Hij onderscheidt dit in vier categorieën.
- Affectief sociaal handelen : steunt op emotie, is onbewust en niet-rationeel
Het is een uiting van emotionele, passionele of zelfs instinctieve en
meestal ongecontroleerde reactie op een stimulus
Vb. : ongecontroleerde woedeaanval van een klein kind
- Traditioneel sociaal handelen : wordt bepaald door de gewoonte of de traditie.
Het is ook min of meer onbewust handelen.
We doen iets omdat het zo hoort of omdat we het zo geleerd hebben in
de opvoeding
Vb. : mensen die trouwen voor de kerk
- Doel rationeel handelen : met het oog op het bereiken van een concreet
vooropgesteld doel.
Hier worden verschillende doelen met elkaar vergeleken. Het sociaal
handelen wordt afgestemd op het bereiken van die doelstellingen. Dat
alles veronderstelt een rationele afweging van doelen en middelen met
het oog op het bereiekn van de vooropgestelde doelstellingen.
Vb. : hogescholen die meer studenten willen binnen halen dan de
concurrentie
- Waarde rationeel handelen : vorm van sociaal handelen die vertrekt vanuit de
overtuiging dat dit handelen op zich een ethische, religieuze, esthetische of
sociale waarde vertegenwoordigt.
Resultaat is niet van belang, maar de activiteit zelf heeft voor de
persoon absoluut belang
Vb. : mensen helpen op basis van religieuze overtuiging
ACTOR-ANALYSE VAN HET SOCIALE
1. Thomas-theorema:
- Het Thomas-theorema stelt dat als mensen situaties als werkelijk
definiëren, deze situaties werkelijke gevolgen hebben. Dit betekent dat
onze perceptie van een situatie bepaalt hoe we ons gedragen en welke
uitkomsten dat gedrag heeft.
Wat we geloven en hoe we de wereld zien, beïnvloedt onze
acties en de resultaten daarvan.
4
HOOFDSTUK 1: WAT BESTUDEERT SOCIOLOGIE
INLEIDING
Wat is sociologie? = de studie/ wetenschap van mens en maatschappij
Vrij jonge wetenschap (ontstond einde 19de eeuw) eerste kiemen na de
Franse Revolutie
- Doel: begrijpen hoe het ‘samenleven’ en een ‘samenleving’ ‘werken’
- Ambitie: de wetten van de samenleving blootleggen zoals de
natuurwetenschappen
- Uitvinder: Auguste Comté
GRONDLEGGERS VAN DE SOCIOLOGIE
- Auguste Comte (1798 – 1857) -> vader van de sociologie
- Emile Durkheim (1858 – 1917)
- Max Weber (1864 – 1920)
- Karl Marx (1818 – 1883)
AUGUST COMTE
= vader van de sociologie
- Noemde sociologie eerste sociale fysica
Waarom ? omdat in aanvang sociologie zich focust op bewijs en
weerlegbare manier van kennis verwerving die zich strikt houdt aan wat
is, wat waarneembaar is
SOCIOLOGIE BESTUDEERT ‘HET SOCIALE ‘
Het sociale
- Als morele kwaliteit = we dienen ons sociaal te gedragen
- Als feitelijkheid = waarneembaar sociaal verschijnsel
HET SOCIALE ALS MORELE KWALITEIT
= betrokkenheid op m edemens en / of solidariteti met een gemeenschap
De waal (2013 ) omschrijft 2 niveau’s
- Horizontaal niveau = wat tussen mensen gebeurt, in het niveau van interactie,
relaties tussen mensen
Een-op-een moraal = besef dat eigen gedrag anderen beïnvloedt
Morele kwaliteiten : empathie, liefdadigheid
- Verticaal niveau = het geheel waar ieder mens deel van uit maakt het sociaal
systeem
Vb : een gezin, een familie, een vriendengroep
Dit niveau stelt het belang van de gemeenschap als geheel tot doel
omdat het in ieders belang is het is een algemeen belang
1
, Morele kwaliteiten : sociale rechtvaardigheid, soliditeit
HET SCOIALE ALS FEITELIJKHEID
- Horizontale dimensie ( actor ) wordt gekenmerkt door sociaal handelen
- Verticale dimensie : de context en het resultaat van sociaal handelen dat wat
een systeem genoemd word. Het systeem bestaat uit structuur en cultuur,
hetgeen samenkomt in instituties
Horizontale en verticale beïnvloeden elkaar onderling
- Tussen actoren en systeem is er een circulaire causaliteit :
Actoren maken hun sociale context ( verticaal ) en worden tezelfdertijd
door bepaald
De wisselwerking tussen sociale constructie ( actorperspectief ) en
sociale bepaaldheid ( systeemperspectief ) die een circulair proces is
De interactie is essentieel element, daardoor is het sociale als
feitelijkheid niet te herleiden is tot de actor ( de mens ) op zichtzelf of
het systeem (samenleving ) alleen
2
,WAT BESTUDEERT DE SOCIALOGIE KORT SAMENGEVAT
Sociologie onderzoekt:
- Sociale feiten die voortspruiten uit de circulaire causaliteit
- Dat kan vanuit de bril van ‘actorperpectief’ of vanuit ‘systeemperspectief’
Max weber legt heel sterk de nadruk po hoe vanuit het handelen van actoren grotere
sociale verbanden ontstaan
Emile Durkheim verklaart het individuele gedrag daarentegen vanuit kenmerken
van grotere samenlevingsverbanden, van uit het systeem dus
MAX WEBER ( ACTORPERSPECTIEF )
= onderzoekt hoe het sociaal handelen de sociale werkelijkheid constructueert
- Op methodologisch vlaak staat weber in voor een ‘ verstehende ‘
sociologie = hij beschouwt het als de taak van sociologen om het sociaal
handelen te begrijpen
- Max weber werkte vaak met ideaal types = is een hulpmiddel voor de
socioloog om de sociale feiten en maatschappelijke situatie te beschrijven
3
, - Sociaal handelen = het zinvol betrokken zijn op anderen. Het handelen is sociaal
wanneer de actor, op basis van de subjectieve betekenis die hij aan dat handelen
toekent, rekening houd met het gedrag van anderen en daar door wordt
beïnvloedt
- Gedrag = de gebeurtenis heeft geen enkele betekenisgeving impliceert. Op dat
moment hou je geen rekening met anderen
TYPOLOGIE VAN SOCIAAL HANDELEN BIJ WEBER
Naast het omschrijven van sociaal handelen heeft weber een typologie van het sociaal
handelen ontwikkeld. Hij onderscheidt dit in vier categorieën.
- Affectief sociaal handelen : steunt op emotie, is onbewust en niet-rationeel
Het is een uiting van emotionele, passionele of zelfs instinctieve en
meestal ongecontroleerde reactie op een stimulus
Vb. : ongecontroleerde woedeaanval van een klein kind
- Traditioneel sociaal handelen : wordt bepaald door de gewoonte of de traditie.
Het is ook min of meer onbewust handelen.
We doen iets omdat het zo hoort of omdat we het zo geleerd hebben in
de opvoeding
Vb. : mensen die trouwen voor de kerk
- Doel rationeel handelen : met het oog op het bereiken van een concreet
vooropgesteld doel.
Hier worden verschillende doelen met elkaar vergeleken. Het sociaal
handelen wordt afgestemd op het bereiken van die doelstellingen. Dat
alles veronderstelt een rationele afweging van doelen en middelen met
het oog op het bereiekn van de vooropgestelde doelstellingen.
Vb. : hogescholen die meer studenten willen binnen halen dan de
concurrentie
- Waarde rationeel handelen : vorm van sociaal handelen die vertrekt vanuit de
overtuiging dat dit handelen op zich een ethische, religieuze, esthetische of
sociale waarde vertegenwoordigt.
Resultaat is niet van belang, maar de activiteit zelf heeft voor de
persoon absoluut belang
Vb. : mensen helpen op basis van religieuze overtuiging
ACTOR-ANALYSE VAN HET SOCIALE
1. Thomas-theorema:
- Het Thomas-theorema stelt dat als mensen situaties als werkelijk
definiëren, deze situaties werkelijke gevolgen hebben. Dit betekent dat
onze perceptie van een situatie bepaalt hoe we ons gedragen en welke
uitkomsten dat gedrag heeft.
Wat we geloven en hoe we de wereld zien, beïnvloedt onze
acties en de resultaten daarvan.
4
