1. Algemeen
1.1. Bevoegdheid om belastingen te heffen
= element van soevereiniteit van een Staat
Principe: elke Staat is vrij om zijn belastingstelsel te regelen -> tot alle personen en goederen
die zich op haar grondgebied bevinden (territorialiteit) en tot haar eigen staats onderdanen
ongeacht waar zij zich begeven (nationaliteit)
- Beperkt om de soevereiniteit van andere Staten te eerbiedigen
Territorialiteitsbeginsel:
➔ Personeel aanknopingspunt: een Staat kan personen (natuurlijk en rechts-) belasten
die op haar grondgebied wonen of gevestigd zijn
➔ Zakelijk / economisch aanknopingspunt: alsook personen die zakelijke of
economische betrekkingen hebben met het grondgebied van die Staat
- Kan bestaan omdat een persoon een goed bezit dat op het grondgebied van die Staat
is gelegen of handelingen op het grondgebied worden gesteld
Deze personen kunnen gebruik maken van de diensten die de overheid verleent
Inkomstenbelasting: belast obv wereldwijd inkomen
Zakelijk/economisch: belastingheffing beperkt tot inkomen dat in betreffende Staat werd
behaald
Domiciliebeginsel = laat Staat toe belasting te heffen op alle personen die op het Belgisch
grondgebied wonen of gevestigd zijn
Liggingsbeginsel = laat Staat toe belasting te heffen wanneer een goed of handeling op het
Belgische grondgebied is gelokaliseerd (= bronstaatbeginsel)
1.2. Indeling van belastingen
➔ Belastingheffende overheid
- Rijksbelastingen: geheven door federale staat
- Regionale belastingen: geheven door gemeenschappen en gewesten
° eigenlijke fiscale bevoegdheden: art170 §2 Gw
° oneigenlijke fiscale bevoegdheden: titel III Bijzondere Financieringswet 1989
° uitoefening van fiscale autonomie inzake personenbelasting volgens titel III/1
- Lokale belastingen: geheven door provincies, agglomeraties en gemeenten
Federale wetgever is bevoegd om fiscale maatregelen te nemen mbt belastbare materies die
hij bepaalt, ongeacht de materiële bevoegdheden van gemeenschappen of gewesten
(behoudens door wet bepaalde gevallen en met inachtneming van evenredigheidsbeginsel ->
uitoefening van bevoegdheid mag niet onmogelijk of overdreven moeilijk worden gemaakt)
1
,2
, ➔ Wijze van berekening
- Vaste belastingen: bedrag is steeds hetzelfde ongeacht omvang van belastbaar feit
- Evenredige belastingen: belasting wordt geheven als vast percentage op belastbare
grondslag
- Progressieve belastingen: belasting wordt geheven als percentage dat toeneemt
naarmate de belastbare grondslag toeneemt
➔ Persoonsgebonden elementen of niet
- Persoonlijke: bij vaststellen van verschuldigde belasting wordt rekening gehouden
met persoonlijke toestand van belastingplichtige (bv personenbelasting)
- Zakelijke: belasting wordt vastgesteld volgens objectieve maatstaven zonder
rekening te houden met persoon van belastingplichtige (bv btw)
Directe belastingen = belastingen die een voortdurende of permanente toestand treft en
verschuldigd is voor een bepaalde periode (bv inkomstenbelastingen)
- Resultaatsbelastingen: treffen een reeks van verrichtingen, in hun geheel en over een
zeker tijdperk beschouwd -> belastbaar feit voltrekt zich op ogenblik dat alle
verrichtingen gekend zijn en het tijdperk is afgesloten -> belastbaar feit kan zich
slechts op dat ogenblik voordoen
- Directe belastingen op een uit hun aard duurzame toestand: worden geheven op
toestanden die worden geacht uit hun aard duurzaam te zijn ( bv eigenaar van
onroerend goed, bezitter van een wagen) -> kunnen op elk tijdstip in een jaar worden
waargenomen -> belastbaar feit voltrekt zich zodra de belastbare toestand kan
worden vastgesteld -> onroerende voorheffing is verschuldigd door de persoon die
op 1 januari eigenaar is van het onroerend goed
Indirecte belastingen = belastingen op individuele handelingen of feiten (bv btw,
registratierechten, successierechten)
Het herhaald stellen van feiten geeft aanleiding tot het evenveel maal verschuldigd zijn van
de belasting
Belasting wordt niet voor bepaalde periode geheven, maar verschuldigd telkens wanneer
een belastbare handeling wordt gesteld of het belastbaar feit zich voordoet
3
, 1.3. Beginselen van fiscaal recht
Rechtsbescherming van burger bij belastingen kan worden opgedeeld in:
➔ Formele rechtsbescherming: mogelijkheid zich te wenden tot de rechter wanneer
men zich onrechtmatig getroffen acht door een belasting
➔ Materiële rechtsbescherming: situeert zich bij totstandkoming van materiële
belastingregels
Algemene rechtsbeginselen = ongeschreven regels die in een bepaalde maatschappij
aanvaard worden op hetzelfde niveau als geschreven rechtsregels door het
gemeenschappelijk bewustzijn
- Erkend als vernietigingsgrond door RvS en HvC
- Concrete wetsbepalingen moeten niet worden aangewezen voor HvC, wel als het
algemeen rechtsbeginsel in een specifieke wetsgrond zijn uitgedrukt
Onderscheid algemene rechtsbeginselen
- Met grondwettelijke waarde: betreffen essentie van democratie en moeten door
wetgevende macht worden gerespecteerd
- Met wettelijke waarde: kunnen leemten in wet opvullen -> ondergeschikt aan wet,
maar staan boven uitvoeringsbesluiten van administratieve overheden
Legaliteitsbeginsel: art170 Gw
- “een belasting kan slechts worden ingevoerd DOOR een wet, decreet, ordonnantie of
beslissing van de raad” -> ‘door’ ipv ‘krachtens’ om bevoegdheidsdelegaties naar
uitvoerende macht te verbieden
- No taxation without representation: zekerheid voor burgers dat belastingen enkel
worden ingevoerd met toestemming van democratisch verkozen vertegenwoordigers
van het volk
- Moet bijdragen tot een meer rechtvaardig belastingstelsel
- Art16 Gw : niemand kan van zijn eigendom worden ontzet dan ten algemenen nutte -
> belastingen vormen hier een inbreuk op -> legaliteitsbeginsel moet waarborgen dat
deze inbreuk niet willekeurig gebeurt
° ook op art1 1e aanvullend protocol bij EVRM inbreuk als de belasting het recht op
ongestoord genot van eigendom een overdreven last doet wegen of fundamenteel
afbreuk doet aan financiële situatie van belastingplichtige
- Art172 Gw: hetzelfde als 170, maar voor vrijstellingen of verminderingen van
belastingen (eerder bescherming van gelijkheidsbeginsel)
Belasting = een op grond van hun gezag door de Staat, gemeenten en provincies, verrichte
heffing, op de geldmiddelen van de personen die hun grondgebied bewonen, of aldaar
belangen bezitten, om te worden aangewend voor de diensten van openbaar nut (HvC)
Kenmerken:
- afwezigheid van rechtstreekse en individuele tegenprestatie (anders is het een
vergoedingsretributie)
- zuiver financieel, regulerend en sociaal doel
4
1.1. Bevoegdheid om belastingen te heffen
= element van soevereiniteit van een Staat
Principe: elke Staat is vrij om zijn belastingstelsel te regelen -> tot alle personen en goederen
die zich op haar grondgebied bevinden (territorialiteit) en tot haar eigen staats onderdanen
ongeacht waar zij zich begeven (nationaliteit)
- Beperkt om de soevereiniteit van andere Staten te eerbiedigen
Territorialiteitsbeginsel:
➔ Personeel aanknopingspunt: een Staat kan personen (natuurlijk en rechts-) belasten
die op haar grondgebied wonen of gevestigd zijn
➔ Zakelijk / economisch aanknopingspunt: alsook personen die zakelijke of
economische betrekkingen hebben met het grondgebied van die Staat
- Kan bestaan omdat een persoon een goed bezit dat op het grondgebied van die Staat
is gelegen of handelingen op het grondgebied worden gesteld
Deze personen kunnen gebruik maken van de diensten die de overheid verleent
Inkomstenbelasting: belast obv wereldwijd inkomen
Zakelijk/economisch: belastingheffing beperkt tot inkomen dat in betreffende Staat werd
behaald
Domiciliebeginsel = laat Staat toe belasting te heffen op alle personen die op het Belgisch
grondgebied wonen of gevestigd zijn
Liggingsbeginsel = laat Staat toe belasting te heffen wanneer een goed of handeling op het
Belgische grondgebied is gelokaliseerd (= bronstaatbeginsel)
1.2. Indeling van belastingen
➔ Belastingheffende overheid
- Rijksbelastingen: geheven door federale staat
- Regionale belastingen: geheven door gemeenschappen en gewesten
° eigenlijke fiscale bevoegdheden: art170 §2 Gw
° oneigenlijke fiscale bevoegdheden: titel III Bijzondere Financieringswet 1989
° uitoefening van fiscale autonomie inzake personenbelasting volgens titel III/1
- Lokale belastingen: geheven door provincies, agglomeraties en gemeenten
Federale wetgever is bevoegd om fiscale maatregelen te nemen mbt belastbare materies die
hij bepaalt, ongeacht de materiële bevoegdheden van gemeenschappen of gewesten
(behoudens door wet bepaalde gevallen en met inachtneming van evenredigheidsbeginsel ->
uitoefening van bevoegdheid mag niet onmogelijk of overdreven moeilijk worden gemaakt)
1
,2
, ➔ Wijze van berekening
- Vaste belastingen: bedrag is steeds hetzelfde ongeacht omvang van belastbaar feit
- Evenredige belastingen: belasting wordt geheven als vast percentage op belastbare
grondslag
- Progressieve belastingen: belasting wordt geheven als percentage dat toeneemt
naarmate de belastbare grondslag toeneemt
➔ Persoonsgebonden elementen of niet
- Persoonlijke: bij vaststellen van verschuldigde belasting wordt rekening gehouden
met persoonlijke toestand van belastingplichtige (bv personenbelasting)
- Zakelijke: belasting wordt vastgesteld volgens objectieve maatstaven zonder
rekening te houden met persoon van belastingplichtige (bv btw)
Directe belastingen = belastingen die een voortdurende of permanente toestand treft en
verschuldigd is voor een bepaalde periode (bv inkomstenbelastingen)
- Resultaatsbelastingen: treffen een reeks van verrichtingen, in hun geheel en over een
zeker tijdperk beschouwd -> belastbaar feit voltrekt zich op ogenblik dat alle
verrichtingen gekend zijn en het tijdperk is afgesloten -> belastbaar feit kan zich
slechts op dat ogenblik voordoen
- Directe belastingen op een uit hun aard duurzame toestand: worden geheven op
toestanden die worden geacht uit hun aard duurzaam te zijn ( bv eigenaar van
onroerend goed, bezitter van een wagen) -> kunnen op elk tijdstip in een jaar worden
waargenomen -> belastbaar feit voltrekt zich zodra de belastbare toestand kan
worden vastgesteld -> onroerende voorheffing is verschuldigd door de persoon die
op 1 januari eigenaar is van het onroerend goed
Indirecte belastingen = belastingen op individuele handelingen of feiten (bv btw,
registratierechten, successierechten)
Het herhaald stellen van feiten geeft aanleiding tot het evenveel maal verschuldigd zijn van
de belasting
Belasting wordt niet voor bepaalde periode geheven, maar verschuldigd telkens wanneer
een belastbare handeling wordt gesteld of het belastbaar feit zich voordoet
3
, 1.3. Beginselen van fiscaal recht
Rechtsbescherming van burger bij belastingen kan worden opgedeeld in:
➔ Formele rechtsbescherming: mogelijkheid zich te wenden tot de rechter wanneer
men zich onrechtmatig getroffen acht door een belasting
➔ Materiële rechtsbescherming: situeert zich bij totstandkoming van materiële
belastingregels
Algemene rechtsbeginselen = ongeschreven regels die in een bepaalde maatschappij
aanvaard worden op hetzelfde niveau als geschreven rechtsregels door het
gemeenschappelijk bewustzijn
- Erkend als vernietigingsgrond door RvS en HvC
- Concrete wetsbepalingen moeten niet worden aangewezen voor HvC, wel als het
algemeen rechtsbeginsel in een specifieke wetsgrond zijn uitgedrukt
Onderscheid algemene rechtsbeginselen
- Met grondwettelijke waarde: betreffen essentie van democratie en moeten door
wetgevende macht worden gerespecteerd
- Met wettelijke waarde: kunnen leemten in wet opvullen -> ondergeschikt aan wet,
maar staan boven uitvoeringsbesluiten van administratieve overheden
Legaliteitsbeginsel: art170 Gw
- “een belasting kan slechts worden ingevoerd DOOR een wet, decreet, ordonnantie of
beslissing van de raad” -> ‘door’ ipv ‘krachtens’ om bevoegdheidsdelegaties naar
uitvoerende macht te verbieden
- No taxation without representation: zekerheid voor burgers dat belastingen enkel
worden ingevoerd met toestemming van democratisch verkozen vertegenwoordigers
van het volk
- Moet bijdragen tot een meer rechtvaardig belastingstelsel
- Art16 Gw : niemand kan van zijn eigendom worden ontzet dan ten algemenen nutte -
> belastingen vormen hier een inbreuk op -> legaliteitsbeginsel moet waarborgen dat
deze inbreuk niet willekeurig gebeurt
° ook op art1 1e aanvullend protocol bij EVRM inbreuk als de belasting het recht op
ongestoord genot van eigendom een overdreven last doet wegen of fundamenteel
afbreuk doet aan financiële situatie van belastingplichtige
- Art172 Gw: hetzelfde als 170, maar voor vrijstellingen of verminderingen van
belastingen (eerder bescherming van gelijkheidsbeginsel)
Belasting = een op grond van hun gezag door de Staat, gemeenten en provincies, verrichte
heffing, op de geldmiddelen van de personen die hun grondgebied bewonen, of aldaar
belangen bezitten, om te worden aangewend voor de diensten van openbaar nut (HvC)
Kenmerken:
- afwezigheid van rechtstreekse en individuele tegenprestatie (anders is het een
vergoedingsretributie)
- zuiver financieel, regulerend en sociaal doel
4
