INTERNATIONALE POLITIEK
SINDS 1945
Lescolleges Ria Laenen
2025-2026
KU LEUVEN
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Inhoud
Inleiding ..............................................................................................................................................4
H1: het broze bondgenootschap brokkelt af ...........................................................................................4
Ontstaan van het bondgenootschap tussen de ‘grote drie’ ..................................................................4
Erosie van de Grand Alliance tijdens de topontmoetingen ...................................................................5
Vooraf: the Atlantic Charter (Atlantisch Handvest) ..........................................................................5
Top van Casablanca (1943) ............................................................................................................5
Top van Caïro (1943) ......................................................................................................................6
Top van Teheran (1943) ..................................................................................................................7
Top van Moskou (1944) ..................................................................................................................8
Top/conferentie van Jalta (1945) .....................................................................................................8
Top/conferentie van Potsdam (1945) ..............................................................................................9
WO2 in de Pacific/Stille Zuidzee ...................................................................................................... 11
Opmars van Japan ...................................................................................................................... 11
China: onderling verdeeld na einde keizerrijk ................................................................................ 12
China tijdens WO2 ...................................................................................................................... 12
Tweede Japans-Chinese Oorlog (1937-1945) .................................................................................... 12
Pearl Harbor (1941)......................................................................................................................... 13
Amerikaanse strategie in Stille Oceaan: ‘eiland hoppen’ ................................................................ 13
Japanse nederlaag in zicht ........................................................................................................... 14
De atoombom als gamechanger .................................................................................................. 15
Bondgenootschap brokkelt steeds sneller af ................................................................................ 16
H2: Van Korea tot Cuba: volop Koude Oorlog ....................................................................................... 16
Irancrisis: eerste KO crisis (1946) ..................................................................................................... 18
De ‘bijna’-crisis rond Turkije (1946) .................................................................................................. 18
Kennan en ‘containment policy’ ...................................................................................................... 19
Kennans visie op SU .................................................................................................................... 19
Trumandoctrine (1947) ................................................................................................................... 19
Marshallplan (1947) vs. Comecon (1949) ......................................................................................... 20
Oprichting NAVO “nous avons peur” ................................................................................................ 20
Vragen ........................................................................................................................................... 21
De Koreaanse Oorlog (1950-1953) ................................................................................................... 23
Aanloop ..................................................................................................................................... 23
Eerste test voor de VN ................................................................................................................. 24
Verloop ...................................................................................................................................... 24
Einde oorlog in zicht .................................................................................................................... 25
Korea na het wapenstilstandsakkoord .......................................................................................... 25
Internationale gevolgen vd Koreaanse Oorlog ............................................................................... 26
1
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Aanslepend conflict .................................................................................................................... 27
Vietnamoorlog (1955-1975) ............................................................................................................. 29
Voorgeschiedenis: Franse Indochinese Oorlog (1946-1954) ........................................................... 29
Voorgeschiedenis: Vietnam 1955-1961 ......................................................................................... 30
JFK en de Vietnamoorlog ............................................................................................................. 31
L.B. Johnson en de Amerikanisering vd Vietnamoorlog .................................................................. 32
Nixon en einde vd Vietnamoorlog ................................................................................................. 33
Aanloop naar de Cubacrisis ............................................................................................................ 34
Destalinisatie ............................................................................................................................. 34
Mislukking vd détente.................................................................................................................. 35
Nucleaire wapenwedloop ............................................................................................................ 35
The Space Race .......................................................................................................................... 36
Chroesjtsjovs dreigementenstrategie ........................................................................................... 36
Dossier Berlijn ............................................................................................................................ 37
Cubacrisis (1962): dekolonisatie en Koude Oorlog ............................................................................ 38
Wat ging vooraf in Cuba? ............................................................................................................. 38
Beslissing SU plaatsing raketten .................................................................................................. 39
Eigenlijke Cubacrisis: oktober 1962 .............................................................................................. 40
Gevolgen van de Cubacrisis......................................................................................................... 40
VS-beleid tav Cuba ..................................................................................................................... 41
H3: Vrede ver zoek in het Midden-Oosten ............................................................................................ 43
Historisch inleiding: het Midden-Oosten tot aan WO2 ....................................................................... 43
Het Israëlisch-Palestijns conflict ..................................................................................................... 44
Eind Brits mandaat over Palestina ................................................................................................ 44
Oprichting Israël ......................................................................................................................... 45
1e Arabisch-Israëlische oorlog ..................................................................................................... 45
Suezcrisis (1956) ......................................................................................................................... 45
Zesdaagse oorlog (1967) ............................................................................................................. 48
Jom-Kippoeroorlog (1973)............................................................................................................ 50
Mislukte zoektocht naar vrede ......................................................................................................... 52
Camp David-akkoorden (1978-79) ................................................................................................ 52
Periode tussen de akkoorden ....................................................................................................... 53
De Oslo-akkoorden (1993) ........................................................................................................... 53
Collaps van het vredesproces ...................................................................................................... 54
Tweestatenoplossing .................................................................................................................. 55
Terreuraanslag Hamas en nieuwe oorlog Israël in Gaza (2023 – heden) ........................................... 56
Perzische Golfoorlogen ................................................................................................................... 57
Iraanse revolutie (1979) ............................................................................................................... 57
2
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Houding van de VS tijdens Golfoorlogen ....................................................................................... 58
Eerste Golfoorlog (1980-1988): Irak-Iraanse Oorlog ....................................................................... 59
Tweede Golfoorlog (1990-1991).................................................................................................... 60
Derde Golfoorlog (2003-2011): Amerikaanse-Irakoorlog ................................................................ 61
H4: 1989: een nieuwe wind waait door de wereldpolitiek ...................................................................... 63
H5: nieuwe breuklijn in een multipolaire wereldorde ............................................................................ 63
De Balkanoorlogen: hoe Joegoslavië gewelddadig uit elkaar viel ........................................................ 63
Joegoslavië: inleiding .................................................................................................................. 63
Joegoslavië valt gewelddadig uit elkaar ......................................................................................... 64
Oorlog in Oekraïne .......................................................................................................................... 66
4 jaar sinds (grootschalige) invasie: stand van zaken ..................................................................... 66
1991: einde Sovjet-Unie............................................................................................................... 68
Wat ging vooraf aan de Oekraïense oorlog? ................................................................................... 68
Vragen ........................................................................................................................................ 69
Examen ............................................................................................................................................. 70
3
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Internationale politiek sinds 1945
Ria Laenen
Handboek ‘een heel klein beetje vrede’
Wat kennen? Slides belangrijk + sommige kaarten op de slides
Optionele filmopdracht deadline 3 mei: 1 film & 1 documentaire + vragenlijst beantwoorden
Schriftelijk examen, grotendeels open vragen, antwoorden in volzinnen
Les 1 (12/02/2026)
Inleiding
Codes van Data, wat kennen?
• Rood: dag + maand + jaar
• Groen: maand + jaar
• Blauw: jaar
• Grijs/geen kleurcode: situeren in juiste periode tov andere gebeurtenissen
Wie staat op de foto’s? → actua is groot deel van dit vak
Les 2 (12/02)
Waarom beginnen bij WO2?
1. Radicale transformatie vd wereldorde als gevolg van WO2
o Nieuwe machtsdynamieken/grootmachten
o Het bondgenootschap en eerste tekenen van breuken in het bondgenootschap
o = aanloop naar de Koude Oorlog
2. Overstijgen v West-Europees perspectief op WO2
o Focus op ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europe oa sterk hertekende grenzen
o Geografische reikwijdte
o Focus op ontwikkelingen in Stille Zuidzee (Pacific War)
Wanneer is WO2 eigenlijk begonnen?
• 1939: klassieke opvatting, inval Polen
• 1937: conflict China-Japan
o Ook het einde van WO2 kan hier worden gesitueerd, wat deze oorlog veel langduriger
maakt dan vanuit een Europees standpunt
H1: het broze bondgenootschap brokkelt af
Krantenartikel: ‘The Big 3’: Churchill, Roosevelt & Stalin op de Conferentie van Jalta (februari 1945)
Ontstaan van het bondgenootschap tussen de ‘grote drie’
1941: Operatie Barbarossa
• Duitsland valt SU binnen langs 3 fronten tegelijk (vanuit Polen richting Noord- Midden en Zuid-SU)
• Schending vh Molotov-Ribbentrop pact (1939) met geheime protocollen
4
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
o Grootste slachtoffer vd protocollen: Polen (afspraken tussen Duitsland en SU hoe ze
Polen zouden opdelen) &
• Groot verrassingseffect brengt ‘Grote Drie’ dichter bij elkaar
Wie zijn ‘The Big Three’?
• Winston Churchill: Verenigd Koninkrijk
• Franklin Roosevelt (FDR): Verenigde Staten
• Joseph Stalin: Sovjet-Unie/USSR (≠ Rusland !)
o = Rusland, Oekraïne, Moldavië, Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Estland,
Letland, Litouwen, Kazachstan, Turkmenistan, Tadzjikistan, Oezbekistan, Kyrgyzië
Wat was dit verrassingseffect? Op 3 vlakken:
• Timing (voor Stalin)
• Locatie (voor Stalin)
• Gevolg (voor Hitler): ‘Grand Alliance’ vd Grote Drie tegen nazi-Duitsland en de andere
asmogendheden
o Hij verwachtte niet dat Stalin/de SU zoveel steun zou krijgen vd andere 2
o Concreet: Akkoord VK-SU (Lend & Lease faciliteiten v/d VS voor SU
van cruciaal belang)
SU-generaal Zjoekov zou Stalin gewaarschuwd hebben voor de inval, maar hij vertrouwde toch op het non-
agressiepact met Duitsland
Kaart 1: Operatie Barbarossa (1941)
Erosie van de Grand Alliance tijdens de topontmoetingen
Januari 1943 Top van Casablanca
November 1943 Top van Caïro
November-december 1943 Top van Teheran
Oktober 1944 Top van Moskou
Februari 1945 Top van Jalta
Juli 1945 Top van Potsdam
Waarom topontmoetingen bestuderen? Zichtbaar maken van:
• Verschuiving vd machtsdynamiek
• Verschillende visies op naoorlogse wereldorde tussen Grote Drie
• Onderhandelingsspel en barsten in het bondgenootschap vd Grote Drie
• Impact/gevolgen van gemaakte afspraken
Vooraf: the Atlantic Charter (Atlantisch Handvest)
= eerste poging tot blauwdruk (‘Great Design’) van 8 principes om wereldorde tot stand te brengen na de
val van nazi-Duitsland
• Opgesteld door Roosevelt/FDR en Churchill (1941)
• 8 principes, oa: VS en VK geen territoriale expansie, afbouwen van beperkingen op vrije handel,
oprichtten vereniging van alle naties, erkenning zelfbeschikkingsrecht v alle naties
Top van Casablanca (1943)
Wie? FDR (aan leiding) & Churchill + hun militaire top (& de Gaulle, president Frankrijk)
Wie niet? Stalin: wel uitgenodigd, maar kon SU niet verlaten wegens Slag om Stalingrad én was
ontevreden/boos omdat SU aan eigen lot werd overgelaten tijdens WO2/Operatie Barbarossa
5
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Waarom in Marokko/Noord-Afrika?
• Achtergrond: Slag bij El Alamein (Egypte) waar nazi-Duitsland & Italië (Mussolini) grote verliezen
hebben geleid in 1942
Agenda: bespreking volgende stappen na verdrijven Duitsland uit Noord-Afrika → afspraken:
• Akkoord over geallieerd offensief in Italië tov fascistisch regime v Mussolini
• FDR’s eis voor onvoorwaardelijke overgave van asmogendheden (Duitsland, Italië & Japan)
o Zonder voorwaarden = geen onderhandelingen/compromis
o Om elke vorm van kiem/reden tot oorlog weg te nemen
o Signaal geven aan Stalin om geen aparte regeling te treffen met nazi-Duitsland
Persconferentie op einde vd Casablancatop: FDR heeft regie in handen, in zijn nopjes
Reacties: internationale verbazing: top + reis waren in grootste geheim
• Zeer sterke profilering van FDR en VS als nieuwe wereldmacht
Betekenis/belang: politieke problemen + dominantie rol vd VS was onmiskenbaar
Slag om Stalingrad (1942-1943)
• = wreedste veldslag in WO2, door Duitsers ‘Rattenkrieg’ genoemd (telkens nieuwe troepen die ‘als
ratten’ uit hollen tevoorschijn kwamen), grote nederlaag voor Duitsland
• Symbool geworden voor alle ellende en totale vernietiging v WO2 MAAR ook keerpunt:
o Groeiend besef dat nazi-Duitsland niet onoverwinnelijk was
• In SU/Rusland symbool voor cruciale rol van SU als ‘held’ in verslaan van nazi-Duitsland
Standbeeld ‘Moederland Rusland Roept’ in Volgograd/Stalingrad ter herdenking
Grote Vaderlandse Oorlog (= hoe Rusland WO2 noemt) (1941-1943)
• Cruciale periode in Sovjet/Russische collectieve geheugen
• Zeer hoge menselijke prijs betaald: ca 27 miljoen
• Beleg van Leningrad: 2.5 jaar
o Blokkade door Duitse & Finse troepen, 1mil slachtoffers (hongersnood, koud, bommen)
o Men spreekt weinig over de enorme propaganda: soldaten als ‘helden’ maar worden eig
afgeknald als ze front zouden verlaten, er w niet gesproken over de erbarmelijke situatie
• 1 vd “speerpunten in de nieuwe cultus van de Grote Vaderlandse Oorlog” (Reid, 2011)
• 9 mei 1945: Dag van de Overwinning
o Jaarlijkse herdenking oorlog = feest, trots (niet slachtoffers herdenken)
Muziek- lees en filmtip: Shostakovich 7e symphonie ‘Leningrad’, boek ‘Leningrad’ van Anna Reid en
documentaire ‘900 dagen: mythe en werkelijkheid vh Beleg van Leningrad’
Toespraak Molotov tov Sovjetvolk: heldhaftige voorspelling neergang van Hitler & overwinning SU
• >< minder heldhaftige werkelijkheid: 2 oorlogen voor Sovjetvolk: tegen Hitler & tegen terreur van
Stalinregime
Top van Caïro (1943)
Wie? Churchill, FDR & Chiang Kai-Shek (leider Chinese nationalistische partij Kwomintang/KMT (nog
vóór het communistische China))
Wie niet? Stalin, uit vrees van reactie Japan
• ! link met ontstaan WO2 in het conflict tussen China en Japan (Pacific War)
6
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Afspraken:
• Eis onvoorwaardelijke overgave van Japan
o + teruggave van alle gebieden die Japan heeft veroverd sinds 1894 (oa Korea,
Mantsjoerije/Noord-China, Formosa/Taiwan)
• Schriftelijke belofte Chiang Kai-Shek om te blijven vechten tegen Japan
Belang:
• Nationalistisch China w op gelijke voet gesteld/erkend als 1 vd grootmachten
• Belangrijke afspraken rond Pacific War (zonder Stalin!)
Foto Caïroconferentie:
• Vrouw rechts op de foto = echtgenote Chiang Kai-Shek, zelf
ook actief in politiek, verhuisde op jonge leeftijd naar VS en
daarna nr Taiwan, 2e vrouw ooit (en 1e Chinese vrouw) die
de eer kreeg om Amerikaanse congres toe te spreken
Les 3 (19/02)
Top van Teheran (1943)
Wie? Iedereen van de Big Three (eerste face-to-face ontmoeting)
• Tussen Stalin & FDR veel wederzijds respect >< Churchill was heel anticommunistisch
Initiatief van Roosevelt (FDR) Waarom?
• Stalin overtuigen dat er geen ‘anti-SU front’ is
• Uitblijven van beloofde 2e front in Frankrijk
• Amerikaanse nood aan steun vd Sovjets in Japan
• SU aan boord krijgen voor het internationaal orgaan dat FDR
wil creëren
o S. Butler: een ‘efficiëntere versie van de Volkenbond’
(→ de VN) met 4 supermachten (‘politiemannen’):
VS, VK, China, SU/Rusland → de VR
Stalin:
• Akkoord met dat idee vd VN
• Krijgt belofte voor opening v/e front in Frankrijk (! Was veel te laat nagekomen)
• Belooft oorlogsverklaring aan Japan na verslaan nazi-Duitsland
• Erkent Chiang Kai-Shek als leider van China
o Niet vanzelfsprekend vanwege relatie met Japan
• Bespreekt grenzen in Centraal-Oost-Europa met de andere 2 (voorlopige afspraken)
o Gunstig voor Stalin, maar moeilijk concretiseerbaar (pas later gebeurd)
Churchill:
• Ook akkoord met idee van VN waarbij China 1 vd 4 politiemannen zal zijn
• Ziet China als bedreiging voor Brits koloniaal imperium in Azië
• Bevindt zich in een zwakke positie
Toenemende dynamiek zichtbaar in onderhandelingen:
• VK niet meer de wereldmacht die het ooit was
• WO2 levert 2 nieuwe grootmachten: VS en SU (=USSR)
7
, Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Agenda: focus op afspraken over verslaan Duitsland/Japan
• + al verder vooruitblikken over o.a. hertekenen vd grenzen
Gesprekken vooral gunstig voor Stalin
• Inlijving Baltische republieken bij SU
• Behoud deel Finland bezet door SU na Winteroorlog (1939-40)
Top van Moskou (1944)
Wie? Stalin (& Molotov), Churchill (& Eden), Harriman (VS-ambassadeur in SU)
Initiatief van Churchill (anticommunist), context:
• Snelle opmars vh Rode Leger (bezetting Roemenië en Bulgarije)
o Churchill wil afspraken met Stalin om Britse invloedzone in Balkan veilig te stellen
• Quasi controle van communistische partizanen over platteland in Griekenland, Joegoslavië en
Albanië
• Churchill acht zich sterker door eerste successen na D-Day (06/06/1944)
• Front in Normandië kwam volgens de Sovjets te laat, w beschouwd als poging om Rode Leger pas
af te snijden (Berlijn w bevrijd door Rode Leger)
Ook het ‘Percentages-akkoord’ genoemd:
• Churchill plakte percentages op wie hoeveel invloed zou mogen hebben in welke landen
• Bv. Roemenië: Rusland krijgt 90% & Bulgarije 75% (= eig. bevestiging van hoe het al was vanwege
bezetting door Rode Leger), maar bv. in Griekenland wil VK wél zelf invloed hebben/behouden
o Belang Griekenland voor VK: toegang Middellandse Zee & Suezkanaal, verbinding met
Britse kolonies
Resultaten:
• Stalin tevreden: gunstige regeling, zag akkoord als vrijgeleide voor uitbouwen invloedssfeer SU in
Centraal-Oost-Europa
• Churchill tevreden: behoud invloedszone VK in Middellandse Zee-regio
• FDR NIET tevreden: kwam niet overeen met zijn visie op naoorloge wereldorde + te veel
toegevingen aan Stalin
• Onmiddellijke actie: Churchill laat communisten in Griekenland uitschakelen, Stalin laat dit
gebeuren, maar verwacht bijgevolg geen inmenging in zijn invloedssfeer
Gevolgen op de Balkan:
• Koude Oorlog context neemt over: Oostblok volledig onder Sovjetinvloed
• Joegoslavië: Socialistische Federale Republiek olv Tito (tot 1980): communistisch land met eigen
positie, niet 100% in lijn met Moskou, valt uiteen in (bloederige) Balkanoorlogen (1990’s)
• Hongarije: communistische machtsovername (‘salamitactiek’) olv Rakosi (Stalinist), deel van
Oostblok ontketent Hongaarse Revolutie (1956) → neergeslagen door Moskou
o Salamitactiek: onderhandelingsmethode, groot doel w opgedeeld in kleine, onschuldig
lijkende stukjes ("plakjes") → geleidelijk concessies afdwingen (door stap-voor-stap
akkoord te gaan, merkt de tegenpartij vaak pas te laat dat ze te veel hebben weggegeven)
Top/conferentie van Jalta (1945)
Wie? Big Three (FDR in slechte gezondheid)
Waar? Jalta, in huidige Krim, Oekraïne (geannexeerd door Rusland)
8
SINDS 1945
Lescolleges Ria Laenen
2025-2026
KU LEUVEN
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Inhoud
Inleiding ..............................................................................................................................................4
H1: het broze bondgenootschap brokkelt af ...........................................................................................4
Ontstaan van het bondgenootschap tussen de ‘grote drie’ ..................................................................4
Erosie van de Grand Alliance tijdens de topontmoetingen ...................................................................5
Vooraf: the Atlantic Charter (Atlantisch Handvest) ..........................................................................5
Top van Casablanca (1943) ............................................................................................................5
Top van Caïro (1943) ......................................................................................................................6
Top van Teheran (1943) ..................................................................................................................7
Top van Moskou (1944) ..................................................................................................................8
Top/conferentie van Jalta (1945) .....................................................................................................8
Top/conferentie van Potsdam (1945) ..............................................................................................9
WO2 in de Pacific/Stille Zuidzee ...................................................................................................... 11
Opmars van Japan ...................................................................................................................... 11
China: onderling verdeeld na einde keizerrijk ................................................................................ 12
China tijdens WO2 ...................................................................................................................... 12
Tweede Japans-Chinese Oorlog (1937-1945) .................................................................................... 12
Pearl Harbor (1941)......................................................................................................................... 13
Amerikaanse strategie in Stille Oceaan: ‘eiland hoppen’ ................................................................ 13
Japanse nederlaag in zicht ........................................................................................................... 14
De atoombom als gamechanger .................................................................................................. 15
Bondgenootschap brokkelt steeds sneller af ................................................................................ 16
H2: Van Korea tot Cuba: volop Koude Oorlog ....................................................................................... 16
Irancrisis: eerste KO crisis (1946) ..................................................................................................... 18
De ‘bijna’-crisis rond Turkije (1946) .................................................................................................. 18
Kennan en ‘containment policy’ ...................................................................................................... 19
Kennans visie op SU .................................................................................................................... 19
Trumandoctrine (1947) ................................................................................................................... 19
Marshallplan (1947) vs. Comecon (1949) ......................................................................................... 20
Oprichting NAVO “nous avons peur” ................................................................................................ 20
Vragen ........................................................................................................................................... 21
De Koreaanse Oorlog (1950-1953) ................................................................................................... 23
Aanloop ..................................................................................................................................... 23
Eerste test voor de VN ................................................................................................................. 24
Verloop ...................................................................................................................................... 24
Einde oorlog in zicht .................................................................................................................... 25
Korea na het wapenstilstandsakkoord .......................................................................................... 25
Internationale gevolgen vd Koreaanse Oorlog ............................................................................... 26
1
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Aanslepend conflict .................................................................................................................... 27
Vietnamoorlog (1955-1975) ............................................................................................................. 29
Voorgeschiedenis: Franse Indochinese Oorlog (1946-1954) ........................................................... 29
Voorgeschiedenis: Vietnam 1955-1961 ......................................................................................... 30
JFK en de Vietnamoorlog ............................................................................................................. 31
L.B. Johnson en de Amerikanisering vd Vietnamoorlog .................................................................. 32
Nixon en einde vd Vietnamoorlog ................................................................................................. 33
Aanloop naar de Cubacrisis ............................................................................................................ 34
Destalinisatie ............................................................................................................................. 34
Mislukking vd détente.................................................................................................................. 35
Nucleaire wapenwedloop ............................................................................................................ 35
The Space Race .......................................................................................................................... 36
Chroesjtsjovs dreigementenstrategie ........................................................................................... 36
Dossier Berlijn ............................................................................................................................ 37
Cubacrisis (1962): dekolonisatie en Koude Oorlog ............................................................................ 38
Wat ging vooraf in Cuba? ............................................................................................................. 38
Beslissing SU plaatsing raketten .................................................................................................. 39
Eigenlijke Cubacrisis: oktober 1962 .............................................................................................. 40
Gevolgen van de Cubacrisis......................................................................................................... 40
VS-beleid tav Cuba ..................................................................................................................... 41
H3: Vrede ver zoek in het Midden-Oosten ............................................................................................ 43
Historisch inleiding: het Midden-Oosten tot aan WO2 ....................................................................... 43
Het Israëlisch-Palestijns conflict ..................................................................................................... 44
Eind Brits mandaat over Palestina ................................................................................................ 44
Oprichting Israël ......................................................................................................................... 45
1e Arabisch-Israëlische oorlog ..................................................................................................... 45
Suezcrisis (1956) ......................................................................................................................... 45
Zesdaagse oorlog (1967) ............................................................................................................. 48
Jom-Kippoeroorlog (1973)............................................................................................................ 50
Mislukte zoektocht naar vrede ......................................................................................................... 52
Camp David-akkoorden (1978-79) ................................................................................................ 52
Periode tussen de akkoorden ....................................................................................................... 53
De Oslo-akkoorden (1993) ........................................................................................................... 53
Collaps van het vredesproces ...................................................................................................... 54
Tweestatenoplossing .................................................................................................................. 55
Terreuraanslag Hamas en nieuwe oorlog Israël in Gaza (2023 – heden) ........................................... 56
Perzische Golfoorlogen ................................................................................................................... 57
Iraanse revolutie (1979) ............................................................................................................... 57
2
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Houding van de VS tijdens Golfoorlogen ....................................................................................... 58
Eerste Golfoorlog (1980-1988): Irak-Iraanse Oorlog ....................................................................... 59
Tweede Golfoorlog (1990-1991).................................................................................................... 60
Derde Golfoorlog (2003-2011): Amerikaanse-Irakoorlog ................................................................ 61
H4: 1989: een nieuwe wind waait door de wereldpolitiek ...................................................................... 63
H5: nieuwe breuklijn in een multipolaire wereldorde ............................................................................ 63
De Balkanoorlogen: hoe Joegoslavië gewelddadig uit elkaar viel ........................................................ 63
Joegoslavië: inleiding .................................................................................................................. 63
Joegoslavië valt gewelddadig uit elkaar ......................................................................................... 64
Oorlog in Oekraïne .......................................................................................................................... 66
4 jaar sinds (grootschalige) invasie: stand van zaken ..................................................................... 66
1991: einde Sovjet-Unie............................................................................................................... 68
Wat ging vooraf aan de Oekraïense oorlog? ................................................................................... 68
Vragen ........................................................................................................................................ 69
Examen ............................................................................................................................................. 70
3
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Internationale politiek sinds 1945
Ria Laenen
Handboek ‘een heel klein beetje vrede’
Wat kennen? Slides belangrijk + sommige kaarten op de slides
Optionele filmopdracht deadline 3 mei: 1 film & 1 documentaire + vragenlijst beantwoorden
Schriftelijk examen, grotendeels open vragen, antwoorden in volzinnen
Les 1 (12/02/2026)
Inleiding
Codes van Data, wat kennen?
• Rood: dag + maand + jaar
• Groen: maand + jaar
• Blauw: jaar
• Grijs/geen kleurcode: situeren in juiste periode tov andere gebeurtenissen
Wie staat op de foto’s? → actua is groot deel van dit vak
Les 2 (12/02)
Waarom beginnen bij WO2?
1. Radicale transformatie vd wereldorde als gevolg van WO2
o Nieuwe machtsdynamieken/grootmachten
o Het bondgenootschap en eerste tekenen van breuken in het bondgenootschap
o = aanloop naar de Koude Oorlog
2. Overstijgen v West-Europees perspectief op WO2
o Focus op ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europe oa sterk hertekende grenzen
o Geografische reikwijdte
o Focus op ontwikkelingen in Stille Zuidzee (Pacific War)
Wanneer is WO2 eigenlijk begonnen?
• 1939: klassieke opvatting, inval Polen
• 1937: conflict China-Japan
o Ook het einde van WO2 kan hier worden gesitueerd, wat deze oorlog veel langduriger
maakt dan vanuit een Europees standpunt
H1: het broze bondgenootschap brokkelt af
Krantenartikel: ‘The Big 3’: Churchill, Roosevelt & Stalin op de Conferentie van Jalta (februari 1945)
Ontstaan van het bondgenootschap tussen de ‘grote drie’
1941: Operatie Barbarossa
• Duitsland valt SU binnen langs 3 fronten tegelijk (vanuit Polen richting Noord- Midden en Zuid-SU)
• Schending vh Molotov-Ribbentrop pact (1939) met geheime protocollen
4
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
o Grootste slachtoffer vd protocollen: Polen (afspraken tussen Duitsland en SU hoe ze
Polen zouden opdelen) &
• Groot verrassingseffect brengt ‘Grote Drie’ dichter bij elkaar
Wie zijn ‘The Big Three’?
• Winston Churchill: Verenigd Koninkrijk
• Franklin Roosevelt (FDR): Verenigde Staten
• Joseph Stalin: Sovjet-Unie/USSR (≠ Rusland !)
o = Rusland, Oekraïne, Moldavië, Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Estland,
Letland, Litouwen, Kazachstan, Turkmenistan, Tadzjikistan, Oezbekistan, Kyrgyzië
Wat was dit verrassingseffect? Op 3 vlakken:
• Timing (voor Stalin)
• Locatie (voor Stalin)
• Gevolg (voor Hitler): ‘Grand Alliance’ vd Grote Drie tegen nazi-Duitsland en de andere
asmogendheden
o Hij verwachtte niet dat Stalin/de SU zoveel steun zou krijgen vd andere 2
o Concreet: Akkoord VK-SU (Lend & Lease faciliteiten v/d VS voor SU
van cruciaal belang)
SU-generaal Zjoekov zou Stalin gewaarschuwd hebben voor de inval, maar hij vertrouwde toch op het non-
agressiepact met Duitsland
Kaart 1: Operatie Barbarossa (1941)
Erosie van de Grand Alliance tijdens de topontmoetingen
Januari 1943 Top van Casablanca
November 1943 Top van Caïro
November-december 1943 Top van Teheran
Oktober 1944 Top van Moskou
Februari 1945 Top van Jalta
Juli 1945 Top van Potsdam
Waarom topontmoetingen bestuderen? Zichtbaar maken van:
• Verschuiving vd machtsdynamiek
• Verschillende visies op naoorlogse wereldorde tussen Grote Drie
• Onderhandelingsspel en barsten in het bondgenootschap vd Grote Drie
• Impact/gevolgen van gemaakte afspraken
Vooraf: the Atlantic Charter (Atlantisch Handvest)
= eerste poging tot blauwdruk (‘Great Design’) van 8 principes om wereldorde tot stand te brengen na de
val van nazi-Duitsland
• Opgesteld door Roosevelt/FDR en Churchill (1941)
• 8 principes, oa: VS en VK geen territoriale expansie, afbouwen van beperkingen op vrije handel,
oprichtten vereniging van alle naties, erkenning zelfbeschikkingsrecht v alle naties
Top van Casablanca (1943)
Wie? FDR (aan leiding) & Churchill + hun militaire top (& de Gaulle, president Frankrijk)
Wie niet? Stalin: wel uitgenodigd, maar kon SU niet verlaten wegens Slag om Stalingrad én was
ontevreden/boos omdat SU aan eigen lot werd overgelaten tijdens WO2/Operatie Barbarossa
5
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Waarom in Marokko/Noord-Afrika?
• Achtergrond: Slag bij El Alamein (Egypte) waar nazi-Duitsland & Italië (Mussolini) grote verliezen
hebben geleid in 1942
Agenda: bespreking volgende stappen na verdrijven Duitsland uit Noord-Afrika → afspraken:
• Akkoord over geallieerd offensief in Italië tov fascistisch regime v Mussolini
• FDR’s eis voor onvoorwaardelijke overgave van asmogendheden (Duitsland, Italië & Japan)
o Zonder voorwaarden = geen onderhandelingen/compromis
o Om elke vorm van kiem/reden tot oorlog weg te nemen
o Signaal geven aan Stalin om geen aparte regeling te treffen met nazi-Duitsland
Persconferentie op einde vd Casablancatop: FDR heeft regie in handen, in zijn nopjes
Reacties: internationale verbazing: top + reis waren in grootste geheim
• Zeer sterke profilering van FDR en VS als nieuwe wereldmacht
Betekenis/belang: politieke problemen + dominantie rol vd VS was onmiskenbaar
Slag om Stalingrad (1942-1943)
• = wreedste veldslag in WO2, door Duitsers ‘Rattenkrieg’ genoemd (telkens nieuwe troepen die ‘als
ratten’ uit hollen tevoorschijn kwamen), grote nederlaag voor Duitsland
• Symbool geworden voor alle ellende en totale vernietiging v WO2 MAAR ook keerpunt:
o Groeiend besef dat nazi-Duitsland niet onoverwinnelijk was
• In SU/Rusland symbool voor cruciale rol van SU als ‘held’ in verslaan van nazi-Duitsland
Standbeeld ‘Moederland Rusland Roept’ in Volgograd/Stalingrad ter herdenking
Grote Vaderlandse Oorlog (= hoe Rusland WO2 noemt) (1941-1943)
• Cruciale periode in Sovjet/Russische collectieve geheugen
• Zeer hoge menselijke prijs betaald: ca 27 miljoen
• Beleg van Leningrad: 2.5 jaar
o Blokkade door Duitse & Finse troepen, 1mil slachtoffers (hongersnood, koud, bommen)
o Men spreekt weinig over de enorme propaganda: soldaten als ‘helden’ maar worden eig
afgeknald als ze front zouden verlaten, er w niet gesproken over de erbarmelijke situatie
• 1 vd “speerpunten in de nieuwe cultus van de Grote Vaderlandse Oorlog” (Reid, 2011)
• 9 mei 1945: Dag van de Overwinning
o Jaarlijkse herdenking oorlog = feest, trots (niet slachtoffers herdenken)
Muziek- lees en filmtip: Shostakovich 7e symphonie ‘Leningrad’, boek ‘Leningrad’ van Anna Reid en
documentaire ‘900 dagen: mythe en werkelijkheid vh Beleg van Leningrad’
Toespraak Molotov tov Sovjetvolk: heldhaftige voorspelling neergang van Hitler & overwinning SU
• >< minder heldhaftige werkelijkheid: 2 oorlogen voor Sovjetvolk: tegen Hitler & tegen terreur van
Stalinregime
Top van Caïro (1943)
Wie? Churchill, FDR & Chiang Kai-Shek (leider Chinese nationalistische partij Kwomintang/KMT (nog
vóór het communistische China))
Wie niet? Stalin, uit vrees van reactie Japan
• ! link met ontstaan WO2 in het conflict tussen China en Japan (Pacific War)
6
,Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Afspraken:
• Eis onvoorwaardelijke overgave van Japan
o + teruggave van alle gebieden die Japan heeft veroverd sinds 1894 (oa Korea,
Mantsjoerije/Noord-China, Formosa/Taiwan)
• Schriftelijke belofte Chiang Kai-Shek om te blijven vechten tegen Japan
Belang:
• Nationalistisch China w op gelijke voet gesteld/erkend als 1 vd grootmachten
• Belangrijke afspraken rond Pacific War (zonder Stalin!)
Foto Caïroconferentie:
• Vrouw rechts op de foto = echtgenote Chiang Kai-Shek, zelf
ook actief in politiek, verhuisde op jonge leeftijd naar VS en
daarna nr Taiwan, 2e vrouw ooit (en 1e Chinese vrouw) die
de eer kreeg om Amerikaanse congres toe te spreken
Les 3 (19/02)
Top van Teheran (1943)
Wie? Iedereen van de Big Three (eerste face-to-face ontmoeting)
• Tussen Stalin & FDR veel wederzijds respect >< Churchill was heel anticommunistisch
Initiatief van Roosevelt (FDR) Waarom?
• Stalin overtuigen dat er geen ‘anti-SU front’ is
• Uitblijven van beloofde 2e front in Frankrijk
• Amerikaanse nood aan steun vd Sovjets in Japan
• SU aan boord krijgen voor het internationaal orgaan dat FDR
wil creëren
o S. Butler: een ‘efficiëntere versie van de Volkenbond’
(→ de VN) met 4 supermachten (‘politiemannen’):
VS, VK, China, SU/Rusland → de VR
Stalin:
• Akkoord met dat idee vd VN
• Krijgt belofte voor opening v/e front in Frankrijk (! Was veel te laat nagekomen)
• Belooft oorlogsverklaring aan Japan na verslaan nazi-Duitsland
• Erkent Chiang Kai-Shek als leider van China
o Niet vanzelfsprekend vanwege relatie met Japan
• Bespreekt grenzen in Centraal-Oost-Europa met de andere 2 (voorlopige afspraken)
o Gunstig voor Stalin, maar moeilijk concretiseerbaar (pas later gebeurd)
Churchill:
• Ook akkoord met idee van VN waarbij China 1 vd 4 politiemannen zal zijn
• Ziet China als bedreiging voor Brits koloniaal imperium in Azië
• Bevindt zich in een zwakke positie
Toenemende dynamiek zichtbaar in onderhandelingen:
• VK niet meer de wereldmacht die het ooit was
• WO2 levert 2 nieuwe grootmachten: VS en SU (=USSR)
7
, Internationale politiek sinds 1945
[S0A19a]
Agenda: focus op afspraken over verslaan Duitsland/Japan
• + al verder vooruitblikken over o.a. hertekenen vd grenzen
Gesprekken vooral gunstig voor Stalin
• Inlijving Baltische republieken bij SU
• Behoud deel Finland bezet door SU na Winteroorlog (1939-40)
Top van Moskou (1944)
Wie? Stalin (& Molotov), Churchill (& Eden), Harriman (VS-ambassadeur in SU)
Initiatief van Churchill (anticommunist), context:
• Snelle opmars vh Rode Leger (bezetting Roemenië en Bulgarije)
o Churchill wil afspraken met Stalin om Britse invloedzone in Balkan veilig te stellen
• Quasi controle van communistische partizanen over platteland in Griekenland, Joegoslavië en
Albanië
• Churchill acht zich sterker door eerste successen na D-Day (06/06/1944)
• Front in Normandië kwam volgens de Sovjets te laat, w beschouwd als poging om Rode Leger pas
af te snijden (Berlijn w bevrijd door Rode Leger)
Ook het ‘Percentages-akkoord’ genoemd:
• Churchill plakte percentages op wie hoeveel invloed zou mogen hebben in welke landen
• Bv. Roemenië: Rusland krijgt 90% & Bulgarije 75% (= eig. bevestiging van hoe het al was vanwege
bezetting door Rode Leger), maar bv. in Griekenland wil VK wél zelf invloed hebben/behouden
o Belang Griekenland voor VK: toegang Middellandse Zee & Suezkanaal, verbinding met
Britse kolonies
Resultaten:
• Stalin tevreden: gunstige regeling, zag akkoord als vrijgeleide voor uitbouwen invloedssfeer SU in
Centraal-Oost-Europa
• Churchill tevreden: behoud invloedszone VK in Middellandse Zee-regio
• FDR NIET tevreden: kwam niet overeen met zijn visie op naoorloge wereldorde + te veel
toegevingen aan Stalin
• Onmiddellijke actie: Churchill laat communisten in Griekenland uitschakelen, Stalin laat dit
gebeuren, maar verwacht bijgevolg geen inmenging in zijn invloedssfeer
Gevolgen op de Balkan:
• Koude Oorlog context neemt over: Oostblok volledig onder Sovjetinvloed
• Joegoslavië: Socialistische Federale Republiek olv Tito (tot 1980): communistisch land met eigen
positie, niet 100% in lijn met Moskou, valt uiteen in (bloederige) Balkanoorlogen (1990’s)
• Hongarije: communistische machtsovername (‘salamitactiek’) olv Rakosi (Stalinist), deel van
Oostblok ontketent Hongaarse Revolutie (1956) → neergeslagen door Moskou
o Salamitactiek: onderhandelingsmethode, groot doel w opgedeeld in kleine, onschuldig
lijkende stukjes ("plakjes") → geleidelijk concessies afdwingen (door stap-voor-stap
akkoord te gaan, merkt de tegenpartij vaak pas te laat dat ze te veel hebben weggegeven)
Top/conferentie van Jalta (1945)
Wie? Big Three (FDR in slechte gezondheid)
Waar? Jalta, in huidige Krim, Oekraïne (geannexeerd door Rusland)
8
