Biologische psychologie – leerpad 4 – neuro-anatomie
Het ruggenmerg
Het ruggenmerg = een lange bundel zenuwweefsel die vanuit de hersenen door de wervelkolom loopt.
Het vormt samen met de hersenen het centrale zenuwstelsel. Het ruggenmerg zorgt ervoor dat
informatie snel tussen de hersenen en de rest vh lichaam kan worden doorgegeven.
De terugtrekreflex
Een reflex = een snelle, automatische reactie van het lichaam
op een prikkel. De reactie gebeurt zonder dat je er eerst
bewust over nadenkt. ➔ Verloop vd terugtrekreflex:
1. Prikkel → De huid komt in contact met iets gevaarlijks,
zoals een hete plaat. Pijnreceptoren in de huid worden
geactiveerd.
2. Sensorische zenuwcel → De prikkel wordt omgezet in
een zenuwimpuls. Deze impuls gaat via een sensorische
zenuw naar het ruggenmerg.
3. Schakelcel in het ruggenmerg → In het ruggenmerg wordt de boodschap doorgeschakeld. Dit
gebeurt zonder eerst langs de hersenen te gaan.
4. Motorische zenuwcel → Het ruggenmerg stuurt meteen een bevel terug via een motorische
zenuw. De spieren krijgen het signaal om samen te trekken.
5. Reactie → De arm trekt zich snel terug vd pijnlijke prikkel.
6. Hersenen worden geïnformeerd → Pas daarna ontvangen de hersenen informatie over de pijn.
Daardoor voel je bewust wat er gebeurd is.
Waarom zijn reflexen belangrijk?
• Reflexen beschermen het lichaam tegen schade.
• Ze zorgen voor een snelle reactie. Omdat het ruggenmerg de reactie meteen verwerkt, verlies je
geen kostbare tijd.
De hersenstam
= het onderste deel vd hersenen dat de grote hersenen verbindt met het ruggenmerg. Dit gebied is v
levensbelang omdat het veel automatische functies regelt, zoals ademhaling, hartslag en bewustzijn.
De hersenstam wordt ook wel de ‘poortwachter’ vh brein genoemd omdat bijna alle zenuwbanen v en
naar het lichaam hier passeren. De hersenstam kan dus gezien worden als een soort ingangs- en
uitgangspoort vh brein.
In de hersenstam liggen ook de kernen v versch craniale zenuwen. Hoewel die relatief klein is, zijn
beschadigingen vaak levensbedreigend omdat vitale functies en het bewustzijn er geregeld worden.
De hersenstam bestaat uit 3 grote delen:
1. Medulla oblongata
2. Pons
3. Mesencephalon (middenhersenen)
De hersenstam bevat structuren die mensen gemeen hebben met alle gewervelde dieren.
42
,Doorsneden van de hersenen
Sagittale doorsnede (hersenen doorgesneden v links naar rechts worden → je ziet de hersenen van opzij).
Oriëntatie: ventraal en dorsaal
Ventraal = voorkant of buikzijde. In de hersenstam liggen
hier belangrijke motorische banen.
Dorsaal = achterkant of rugzijde. Hier bevinden zich
verschillende kernen die automatische functies regelen.
Ventraal Dorsaal
Coronale doorsnede (doorsnede v voor naar achter. Hierdoor zie je beide hersenhelften tegelijk.)
1 = Ruggenmerg (geel)
2 = Medulla oblongata (oranje)
6 = Pons (paars)
7 = Mesencephalon (blauw)
10 = Thalamus (groen)
Neocortex cerebrum (rood)
(zelfde kleuren afbeelding
hierboven)
Onderdelen van de hersenstam
1. Medulla oblongata (verlengde ruggenmerg)
Functie → de medulla oblongata vormt de overgang tussen het ruggenmerg en de hersenen.
Bevat opstijgende en afdalende zenuwbanen.
• Opstijgende zenuwbanen: informatie gaat v lichaam → hersenen.
• Afdalende zenuwbanen: signalen gaan v hersenen → lichaam.
Ventrale zijde → Hier kruisen motorische zenuwbanen. Daardoor bestuurt de linkerhersenhelft
meestal de rechterkant vh lichaam en omgekeerd.
Dorsale zijde → Bevat kernen die automatische levensfuncties regelen: ademhaling, hartslag en
bloeddruk. Dit gebeurt zonder hulp v andere hersendelen. Daarnaast spelen ze een rol bij slikken,
hoesten en braken.
De medulla oblongata werkt grotendeels automatisch. In de medulla oblongata ontspringen ook
enkele craniale zenuwen, waaronder de nervus vagus. De nervus vagus speelt een belangrijke rol in
het stresssysteem en het autonome zenuwstelsel.
43
, ➔ Schade aan de medulla oblongata kan leiden tot verlamming, gevoelsverlies, bewustzijns-
vermindering. Beschadiging is vaak levensbedreigend / fataal omdat vitale functies kunnen uitvallen.
2. Pons
Functie → de pons vormt een belangr verbindingsbrug tussen versch delen vh zenuwstelsel.
• Bestaat vnl. uit witte stof (verbindingen).
• Zorgt voor communicatie tussen grote hersenen en kleine hersenen.
In de pons kruisen zenuwvezels de middellijn, waardoor de linkerzijde vh lichaam verbonden is met
de rechterhersenhelft en omgekeerd.
Ponto-cerebellaire banen = zenuwbanen die informatie doorgeven naar de kleine hersenen. Deze
banen kruisen in de pons.
Ventrale zijde → Hier lopen motorische banen. Ernstige beschadiging kan leiden tot het locked-in-
syndroom → persoon is bewust, maar kan bijna niet bewegen of spreken. Dit syndroom ontstaat
meestal door een infarct in de pons waardoor signalen vd hersenen de spieren niet meer bereiken.
➔ Oogbewegingen blijven soms intact omdat de zenuwbanen voor de oogspieren hoger in de
hersenstam liggen, vooral in de middenhersenen.
Dorsale zijde → Hier ligt de locus coeruleus. Dit gebied produceert noradrenaline.
➔ Rol v noradrenaline = aandacht, alertheid, stressreacties, waakzaamheid, geheugen, …
3. Mesencefalon (middenhersenen)
Functie = helpt bij (oog)bewegingen, verwerking v zintuiglijke informatie en reflexen op geluid en
licht. Het vormt een verbinding tussen hogere hersendelen en de lagere delen vd hersenstam.
Mesencephal: het tectum (dorsaal) en het tegmentum (ventraal)
Het mesencephalon of de middenhersenen vormen het bovenste deel vd hersenstam. Dit gebied
verwerkt zintuiglijke informatie en speelt een belangrijke rol bij reflexen, bewegingen en motivatie,
daarbij zijn ook belangrijke dopamineroutes betrokken.
Het mesencephalon bestaat o.a. uit:
• Het tectum (dorsaal)
• Het ventrale tegmentum
Het tectum (dorsale zijde)
Het tectum ligt aan de dorsale (achterste) kant vh mesencephalon.
Het tectum bevat 4 kleine heuveltjes (ook wel de colliculi superiores en colliculi inferiores).
1) Visuele input → De bovenste heuveltjes verwerken visuele prikkels. Ze helpen bij het volgen v
bewegingen met de ogen en reflexmatig kijken naar opvallende beelden of lichtflitsen.
2) Auditieve input → De onderste heuveltjes verwerken auditieve informatie. Ze helpen bij het
lokaliseren v geluiden en reflexmatig reageren op plots lawaai.
➔ Het tectum koppelt auditieve en visuele prikkels aan snelle motorische reacties. Het gaat dus om
snelle reflexreacties op wat je ziet of hoort.
44
Het ruggenmerg
Het ruggenmerg = een lange bundel zenuwweefsel die vanuit de hersenen door de wervelkolom loopt.
Het vormt samen met de hersenen het centrale zenuwstelsel. Het ruggenmerg zorgt ervoor dat
informatie snel tussen de hersenen en de rest vh lichaam kan worden doorgegeven.
De terugtrekreflex
Een reflex = een snelle, automatische reactie van het lichaam
op een prikkel. De reactie gebeurt zonder dat je er eerst
bewust over nadenkt. ➔ Verloop vd terugtrekreflex:
1. Prikkel → De huid komt in contact met iets gevaarlijks,
zoals een hete plaat. Pijnreceptoren in de huid worden
geactiveerd.
2. Sensorische zenuwcel → De prikkel wordt omgezet in
een zenuwimpuls. Deze impuls gaat via een sensorische
zenuw naar het ruggenmerg.
3. Schakelcel in het ruggenmerg → In het ruggenmerg wordt de boodschap doorgeschakeld. Dit
gebeurt zonder eerst langs de hersenen te gaan.
4. Motorische zenuwcel → Het ruggenmerg stuurt meteen een bevel terug via een motorische
zenuw. De spieren krijgen het signaal om samen te trekken.
5. Reactie → De arm trekt zich snel terug vd pijnlijke prikkel.
6. Hersenen worden geïnformeerd → Pas daarna ontvangen de hersenen informatie over de pijn.
Daardoor voel je bewust wat er gebeurd is.
Waarom zijn reflexen belangrijk?
• Reflexen beschermen het lichaam tegen schade.
• Ze zorgen voor een snelle reactie. Omdat het ruggenmerg de reactie meteen verwerkt, verlies je
geen kostbare tijd.
De hersenstam
= het onderste deel vd hersenen dat de grote hersenen verbindt met het ruggenmerg. Dit gebied is v
levensbelang omdat het veel automatische functies regelt, zoals ademhaling, hartslag en bewustzijn.
De hersenstam wordt ook wel de ‘poortwachter’ vh brein genoemd omdat bijna alle zenuwbanen v en
naar het lichaam hier passeren. De hersenstam kan dus gezien worden als een soort ingangs- en
uitgangspoort vh brein.
In de hersenstam liggen ook de kernen v versch craniale zenuwen. Hoewel die relatief klein is, zijn
beschadigingen vaak levensbedreigend omdat vitale functies en het bewustzijn er geregeld worden.
De hersenstam bestaat uit 3 grote delen:
1. Medulla oblongata
2. Pons
3. Mesencephalon (middenhersenen)
De hersenstam bevat structuren die mensen gemeen hebben met alle gewervelde dieren.
42
,Doorsneden van de hersenen
Sagittale doorsnede (hersenen doorgesneden v links naar rechts worden → je ziet de hersenen van opzij).
Oriëntatie: ventraal en dorsaal
Ventraal = voorkant of buikzijde. In de hersenstam liggen
hier belangrijke motorische banen.
Dorsaal = achterkant of rugzijde. Hier bevinden zich
verschillende kernen die automatische functies regelen.
Ventraal Dorsaal
Coronale doorsnede (doorsnede v voor naar achter. Hierdoor zie je beide hersenhelften tegelijk.)
1 = Ruggenmerg (geel)
2 = Medulla oblongata (oranje)
6 = Pons (paars)
7 = Mesencephalon (blauw)
10 = Thalamus (groen)
Neocortex cerebrum (rood)
(zelfde kleuren afbeelding
hierboven)
Onderdelen van de hersenstam
1. Medulla oblongata (verlengde ruggenmerg)
Functie → de medulla oblongata vormt de overgang tussen het ruggenmerg en de hersenen.
Bevat opstijgende en afdalende zenuwbanen.
• Opstijgende zenuwbanen: informatie gaat v lichaam → hersenen.
• Afdalende zenuwbanen: signalen gaan v hersenen → lichaam.
Ventrale zijde → Hier kruisen motorische zenuwbanen. Daardoor bestuurt de linkerhersenhelft
meestal de rechterkant vh lichaam en omgekeerd.
Dorsale zijde → Bevat kernen die automatische levensfuncties regelen: ademhaling, hartslag en
bloeddruk. Dit gebeurt zonder hulp v andere hersendelen. Daarnaast spelen ze een rol bij slikken,
hoesten en braken.
De medulla oblongata werkt grotendeels automatisch. In de medulla oblongata ontspringen ook
enkele craniale zenuwen, waaronder de nervus vagus. De nervus vagus speelt een belangrijke rol in
het stresssysteem en het autonome zenuwstelsel.
43
, ➔ Schade aan de medulla oblongata kan leiden tot verlamming, gevoelsverlies, bewustzijns-
vermindering. Beschadiging is vaak levensbedreigend / fataal omdat vitale functies kunnen uitvallen.
2. Pons
Functie → de pons vormt een belangr verbindingsbrug tussen versch delen vh zenuwstelsel.
• Bestaat vnl. uit witte stof (verbindingen).
• Zorgt voor communicatie tussen grote hersenen en kleine hersenen.
In de pons kruisen zenuwvezels de middellijn, waardoor de linkerzijde vh lichaam verbonden is met
de rechterhersenhelft en omgekeerd.
Ponto-cerebellaire banen = zenuwbanen die informatie doorgeven naar de kleine hersenen. Deze
banen kruisen in de pons.
Ventrale zijde → Hier lopen motorische banen. Ernstige beschadiging kan leiden tot het locked-in-
syndroom → persoon is bewust, maar kan bijna niet bewegen of spreken. Dit syndroom ontstaat
meestal door een infarct in de pons waardoor signalen vd hersenen de spieren niet meer bereiken.
➔ Oogbewegingen blijven soms intact omdat de zenuwbanen voor de oogspieren hoger in de
hersenstam liggen, vooral in de middenhersenen.
Dorsale zijde → Hier ligt de locus coeruleus. Dit gebied produceert noradrenaline.
➔ Rol v noradrenaline = aandacht, alertheid, stressreacties, waakzaamheid, geheugen, …
3. Mesencefalon (middenhersenen)
Functie = helpt bij (oog)bewegingen, verwerking v zintuiglijke informatie en reflexen op geluid en
licht. Het vormt een verbinding tussen hogere hersendelen en de lagere delen vd hersenstam.
Mesencephal: het tectum (dorsaal) en het tegmentum (ventraal)
Het mesencephalon of de middenhersenen vormen het bovenste deel vd hersenstam. Dit gebied
verwerkt zintuiglijke informatie en speelt een belangrijke rol bij reflexen, bewegingen en motivatie,
daarbij zijn ook belangrijke dopamineroutes betrokken.
Het mesencephalon bestaat o.a. uit:
• Het tectum (dorsaal)
• Het ventrale tegmentum
Het tectum (dorsale zijde)
Het tectum ligt aan de dorsale (achterste) kant vh mesencephalon.
Het tectum bevat 4 kleine heuveltjes (ook wel de colliculi superiores en colliculi inferiores).
1) Visuele input → De bovenste heuveltjes verwerken visuele prikkels. Ze helpen bij het volgen v
bewegingen met de ogen en reflexmatig kijken naar opvallende beelden of lichtflitsen.
2) Auditieve input → De onderste heuveltjes verwerken auditieve informatie. Ze helpen bij het
lokaliseren v geluiden en reflexmatig reageren op plots lawaai.
➔ Het tectum koppelt auditieve en visuele prikkels aan snelle motorische reacties. Het gaat dus om
snelle reflexreacties op wat je ziet of hoort.
44
