Biologische psychologie – intro + leerpad 1: inleiding in de biologische basis
van gedrag
Thema’s die besproken worden in het vak:
Neurowetenschappen
1) Neurofysiologie
→ Bestudeert hoe neuronen en zenuwbanen functioneren. De focus ligt op de elektrische + chemische
processen waarmee het brein informatie verwerkt en doorstuurt.
2) Neuroanatomie
→ Onderzoekt de structuur vd hersenen en het zenuwstelsel. Hierbij leer je hoe versch hersengebieden
samenwerken en hoe zowel het brein als de omgeving gedrag en cognitieve processen beïnvloeden.
3) Endocrinologie
→ Richt zich op hormonen en hun effect op gedrag, emoties en lichamelijke processen. Bv. de
regulatie v stressreacties.
4) Neuropsychologie
→ Bestudeert het verband tussen hersenstructuren en psychologische functies (bv. geheugen, taal en
emoties). Er wordt gekeken naar hoe hersenschade invloed kan hebben op gedrag.
5) Neuropathologie
→ Houdt zich bezig met aandoeningen en afwijkingen vh zenuwstelsel en de impact op hersenwerking
en gedrag. Dit thema behandelt de oorzaken, mechanismen en gevolgen v neurologische aandoeningen
zoals dementie, niet-aangeboren hersenletsel, depressie en ADHD.
6) Gedragsgenetica
→ Onderzoekt in welke mate genetische factoren gedrag en persoonlijkheid beïnvloeden, en hoe
genen samenwerken met omgevingsfactoren.
7) Evolutionaire psychologie
→ Bestudeert hoe menselijke gedachten, emoties en gedragingen zich door natuurlijke selectie hebben
ontwikkeld.
Wegwijs
Volgens de neuropsychologie kan alles verklaard worden vanop het niveau vd hersenen. Ons brein is
cruciaal voor onze identiteit. Bij schade verliezen we onszelf en onze cognitieve functies. Ook de
omgeving bepaalt onze identiteit via de hersenen.
Het brein vormt dus de basis v wie we zijn, hoe we denken, voelen en handelen.
We hebben nog altijd vrije wil omdat we ook een zelfbewustzijn hebben. In onze hersenen hebben we
open structuren waardoor we onszelf deels kunnen bijsturen. Het zelfbewustzijn komt tot stand obv
onbewuste processen. Hierop hebben we dus geen invloed.
Voorbeeld SSRI’s (selectieve serotonine reuptake inhibitor)
SSRI’s boosten serotonine in circuits in de prefronrontale cortex, de hersenstam (slaap-waak ritme
verstoord), de hypothalamus (verminderde eerlust door verzadigingsregulatie) en het maag-
darmkanaal.
Na verloop van tijd zal het lichaam zich aanpassen. = downregulatie.
1
, Leerpad 1 – inleiding in de biologische basis van gedrag
Leerplandoelstellingen
• het biopsychosociaal perspectief op gedrag
• het gevaar van een te reductionistische bril (enkel focus op biologische verklaring)
• een korte geschiedenis van dualisme, naar evolutieleer, naar ontdekkingen n de geneeskunde die geleid
hebben tot het biopsychosociaal perspectief
• de belangrijkste inzichten die ons iets kunnen leren over de link tussen het lichaam en ons gedrag
• wat we leren uit een goede werking van het centraal zenuwstelsel
• wat we leren uit de link tussen andere lichamelijke processen en ons gedrag
• wat we leren uit studies rond erfelijkheid van gedrag en wat de drie belangrijkste methodes zijn om de
rol van erfelijkheid te onderzoeken
• wat we leren uit studies binnen de evolutionaire psychologie
Invloeden op menselijk gedrag → 3 categorieën van factoren in kaart brengen:
1) Cognities = gedachten, overtuigingen,…
2) Sociale invloeden = (in)directe interacties met anderen
3) Biologische invloeden = erfelijkheid, hormonen, hersenfunctie,…
Deze 3 factoren beïnvloeden elkaar en vormen samen het biopsychosociaal perspectief op gedrag.
Geschiedenis vd biologische benadering van gedrag
Dualisme
→ De geest werkt onafhankelijk vh lichaam en heeft een eigen vrije wil. (Plato, Aristoteles)
→ Descartes stelde de geest het lichaam kon beïnvloeden, maar niet omgekeerd.
Evolutieleer
Survival of the fittest – Charles Darwin
Mensen die beter aangepast zijn aan de omgeving hebben betere overlevingskansen → impliciete
boodschap dat er een genetische basis is voor gedrag. Eigenschappen die voordelig waren voor
overleving en voortplanting werden doorgegeven aan volgende generaties.
→ Darwin stelde dat het lichaam wel degelijk een invloed had op ons denken en ons gedrag.
Ontdekkingen in de geneeskunde
Donald O. Hebb vond een link tussen hersenactiviteiten en complexe psychologische verschijnselen
zoals herinneringen, gedachten, emoties,…
Neuropsycholoog Robert Sperry: focuste op de werking vd hersenen als verklaring voor gedrag,
gevoelens,… v mensen.
→ split-brain patiënten: bewijs voor onafhankelijke werking v linker- en rechterhersenhelft
Biomedisch model als verklaring voor psychische problemen (ontwikkelingen v psychofarmaca,
beeldvormingstechnieken, nieuwe vakgebieden zoals neuropsychologie,…)
2
van gedrag
Thema’s die besproken worden in het vak:
Neurowetenschappen
1) Neurofysiologie
→ Bestudeert hoe neuronen en zenuwbanen functioneren. De focus ligt op de elektrische + chemische
processen waarmee het brein informatie verwerkt en doorstuurt.
2) Neuroanatomie
→ Onderzoekt de structuur vd hersenen en het zenuwstelsel. Hierbij leer je hoe versch hersengebieden
samenwerken en hoe zowel het brein als de omgeving gedrag en cognitieve processen beïnvloeden.
3) Endocrinologie
→ Richt zich op hormonen en hun effect op gedrag, emoties en lichamelijke processen. Bv. de
regulatie v stressreacties.
4) Neuropsychologie
→ Bestudeert het verband tussen hersenstructuren en psychologische functies (bv. geheugen, taal en
emoties). Er wordt gekeken naar hoe hersenschade invloed kan hebben op gedrag.
5) Neuropathologie
→ Houdt zich bezig met aandoeningen en afwijkingen vh zenuwstelsel en de impact op hersenwerking
en gedrag. Dit thema behandelt de oorzaken, mechanismen en gevolgen v neurologische aandoeningen
zoals dementie, niet-aangeboren hersenletsel, depressie en ADHD.
6) Gedragsgenetica
→ Onderzoekt in welke mate genetische factoren gedrag en persoonlijkheid beïnvloeden, en hoe
genen samenwerken met omgevingsfactoren.
7) Evolutionaire psychologie
→ Bestudeert hoe menselijke gedachten, emoties en gedragingen zich door natuurlijke selectie hebben
ontwikkeld.
Wegwijs
Volgens de neuropsychologie kan alles verklaard worden vanop het niveau vd hersenen. Ons brein is
cruciaal voor onze identiteit. Bij schade verliezen we onszelf en onze cognitieve functies. Ook de
omgeving bepaalt onze identiteit via de hersenen.
Het brein vormt dus de basis v wie we zijn, hoe we denken, voelen en handelen.
We hebben nog altijd vrije wil omdat we ook een zelfbewustzijn hebben. In onze hersenen hebben we
open structuren waardoor we onszelf deels kunnen bijsturen. Het zelfbewustzijn komt tot stand obv
onbewuste processen. Hierop hebben we dus geen invloed.
Voorbeeld SSRI’s (selectieve serotonine reuptake inhibitor)
SSRI’s boosten serotonine in circuits in de prefronrontale cortex, de hersenstam (slaap-waak ritme
verstoord), de hypothalamus (verminderde eerlust door verzadigingsregulatie) en het maag-
darmkanaal.
Na verloop van tijd zal het lichaam zich aanpassen. = downregulatie.
1
, Leerpad 1 – inleiding in de biologische basis van gedrag
Leerplandoelstellingen
• het biopsychosociaal perspectief op gedrag
• het gevaar van een te reductionistische bril (enkel focus op biologische verklaring)
• een korte geschiedenis van dualisme, naar evolutieleer, naar ontdekkingen n de geneeskunde die geleid
hebben tot het biopsychosociaal perspectief
• de belangrijkste inzichten die ons iets kunnen leren over de link tussen het lichaam en ons gedrag
• wat we leren uit een goede werking van het centraal zenuwstelsel
• wat we leren uit de link tussen andere lichamelijke processen en ons gedrag
• wat we leren uit studies rond erfelijkheid van gedrag en wat de drie belangrijkste methodes zijn om de
rol van erfelijkheid te onderzoeken
• wat we leren uit studies binnen de evolutionaire psychologie
Invloeden op menselijk gedrag → 3 categorieën van factoren in kaart brengen:
1) Cognities = gedachten, overtuigingen,…
2) Sociale invloeden = (in)directe interacties met anderen
3) Biologische invloeden = erfelijkheid, hormonen, hersenfunctie,…
Deze 3 factoren beïnvloeden elkaar en vormen samen het biopsychosociaal perspectief op gedrag.
Geschiedenis vd biologische benadering van gedrag
Dualisme
→ De geest werkt onafhankelijk vh lichaam en heeft een eigen vrije wil. (Plato, Aristoteles)
→ Descartes stelde de geest het lichaam kon beïnvloeden, maar niet omgekeerd.
Evolutieleer
Survival of the fittest – Charles Darwin
Mensen die beter aangepast zijn aan de omgeving hebben betere overlevingskansen → impliciete
boodschap dat er een genetische basis is voor gedrag. Eigenschappen die voordelig waren voor
overleving en voortplanting werden doorgegeven aan volgende generaties.
→ Darwin stelde dat het lichaam wel degelijk een invloed had op ons denken en ons gedrag.
Ontdekkingen in de geneeskunde
Donald O. Hebb vond een link tussen hersenactiviteiten en complexe psychologische verschijnselen
zoals herinneringen, gedachten, emoties,…
Neuropsycholoog Robert Sperry: focuste op de werking vd hersenen als verklaring voor gedrag,
gevoelens,… v mensen.
→ split-brain patiënten: bewijs voor onafhankelijke werking v linker- en rechterhersenhelft
Biomedisch model als verklaring voor psychische problemen (ontwikkelingen v psychofarmaca,
beeldvormingstechnieken, nieuwe vakgebieden zoals neuropsychologie,…)
2
