SOCIAAL SPORTIEF WERK
LES 1: INLEIDING (1)
HISTORISCHE INTRODUCTIE
SPORT – VOOR – ALLEN: EUROPESE WORTELS (1960 – 1970)
• 1963–1969: Eerste lobbywerk o.l.v. Armand Lams (directeur generaal van BLOSO): planningsbureau
sport-voor-allen beleid (‘68) => BLOSO = het huidige Sport Vlaanderen
• 1975: Europees sport-voor-allen charter in Brussel ondertekend
– Focus op participatie eerder dan prestatie
– Focus op kwetsbare groepen
– Democratisering van sport
• Invloed op internationale bewegingen binnen o.a. UNESCO, UNICEF, Kinderrechtenverdrag,…
VLAANDEREN ALS PIONIER (1960-1970)
• BLOSO = Drijvende kracht achter het Europees sport-voor-allen charter
• Lange historiek in sport-voor-allen promotiebeleid (sinds jaren ’60-’70) met focus op ‘sport voor het
algemeen welzijn’
VAN STRAATVOETBAL NAAR BUURTSPORT (1980-2000)
• Sport-voor-allen initiatieven gericht op jongeren met een migratieachtergrond, vrouwen, ouderen,
personen met beperking,…
• 1989: Straatvoetbal (was een initiatief waarbij men zich richtte op jongeren met een
migratieachtergrond), 1992: Buurtvoetbal, 1994: Buurtbal (KBS)
• 2000: Overname van de initiatieven door Vlaamse overheid à Introductie van de campagne en term
‘buurtsport’. => Koning Boudewijnstichting stopt met het faciliteren en organiseren van buurtbal ->
Vlaamse Overheid neemt dit over en geeft dit concept een andere naam, namelijk: BUURTSPORT!
UITROL BUURTSPORT
Buurtsportaanbod => Tussen de 22%
en 24% van steden en gemeenten
geven aan een buurtsportinitiatief aan
te bieden! (Vaak enkel in de grote
steden en gemeenten à Zij hebben
meer kapitaal en middelen om dit te
organiseren)
1
,BOUWSTENEN BUURTSPORT
1) Breed sportbegrip (sport en bewegen)
2) Deelmaatschap = deelnemen, participatie => Deelnemers mee laten reflecteren over wat we doen in
de werking, we geven ze een verantwoordelijkheid, niet alleen deelnemen maar ook deelhebben van
aanbod!
3) Focus op kansengroepen
4) Doelstellingen gericht op sport als middel
5) In de woonomgeving met een buurtgerichte aanpak
6) Intensieve en integrale samenwerkingsverbanden
7) Sociaal-pedagogische aanpak (belang van niet-sport actoren)
8) Adaptief voor maatschappelijke ontwikkelingen
Belangrijke bijdrage van niet-sport
actoren (jeugd, onderwijs, integratie,
sociaal werk, preventie,…) in
ontwikkeling buurtsport!
ONTWIKKELINGEN IN VLAAMS BELEID ALS STIMULANS (2007 – 2016)
• VLAAMS SPORT-VOOR-ALLEN BELEID (2007) à Professionalisering gemeentelijke en stadsdiensten
sport (vb. meer sportpromotoren)
• PARTICIPATIEDECREET (2008) à Pilootprojecten (experiment) met focus op sportprojecten met
sociale ambities. => Ingevoerd om meer toegankelijkheid te creëren in de sport!
• DECREET LOKAAL SPORTBELEID (2012): Min 20% budget steden/gemeenten voor ‘alternatieve
sport’ à sterke financiële stimulans o.a. buurtsport (structurele financiering) => Alternatieve sport ≠
topsport, MAAR sport waarbij er aandacht is voor participatie en niet enkel prestatie!
• GEMEENTEFONDS (2016) à Meer autonomie voor lokale besturen, maar meer ongelijkheid tussen
contexten. => Gemeentes kiezen zelf hoeveel % er naar topsport gaat en hoeveel naar alternatieve
sport!
DIVERSIFICATIE EN INNOVATIE IN HET VELD (2016 - …)
• Groei van experimentele initiatieven: sport op publieke plekken, sport + taalontwikkeling, sport in
detentie, innovatieve samenwerking met welzijnsactoren, onderwijs, armoedeorganisaties, …
• Tegelijk drang vanuit beleid om het werkveld te categoriseren in haar eigen structuren (is het sport als
doel? Is het sport als middel?) à Met rigide erkenningskaders
à Probleem: rigide beleidslabels ßà complexe en rijke realiteit van het werkveld
ONTSTAAN BEGRIP ‘SOCIAAL – SPORTIEF WERK’ (2016 - …)
v 2016: Eerste referentie naar een ‘sociaal-sportief’ project (BX Brussels)
v 2019: Pieter Smets introduceert ‘sociaal-sportieve praktijken’ & ook het begrip sociaal sportief werk!
§ = “Hybride organisatievormen die elementen van sportclubs combineren met
(experimentele/afgeleide) vormen van sociaal werk.”
v 2019: Oprichting ‘Sociaal Sportief Platform’ (Demos & Sport Vlaanderen)
v 2021-2024: Praktijkgids Sociaal-Sportief Werk #1 en #2
2
, SOCIAAL – SPORTIEF WERK?
NIEUWE LAGEN OP OUDE GROND
Verder bouwen op historiek van bv .buurtsport als Verschuivende perspectieven met ‘Sociaal –
sterk initiatief: sportief werk’ als een verzamelnaam voor:
v Kansen tot sport en beweging verhogen v ALLE initiatieven die sport en sociale
v Werken aan mentale en fysieke gezondheid doelstellingen bewust combineren
v Verbetering van maatschappelijke v Hybride vormen aannemen: elementen uit
participatie sportclubs en (vormen van) sociaal werk
v Laagdrempelig en inclusief v Zich op het kruispunt van domeinen bevinden
v Gericht op kwetsbare of (sport-welzijn-jeugdwerk maar ook
ondervertegenwoordigde groepen werkgelegenheid, gezondheid,…)
v Flexibel en aangepast zijn aan lokale noden v Geen vast organisatiemodel, maar een
praktijkgericht werkveld dat diverse vormen
kan aannemen
In praktijk sterke overlap beleidsmatig groot onderscheid: buurtsport = lokaal en Vlaams sportbeleid;
sociaal – sportief werk = geen vaste ‘beleidsplek’)
TERUGKERENDE EN NIEUWE KNELPUNTEN
Hybride aard van
sociaal-sportief
werk ßà rigide
beleid
Profiel DNA = vaag omlijnd => Afhankelijkheid
Profiel/DNA van
beleid: kan een
Vaak onzichtbare rollen dat ze de sociaal-
stimulans zijn
sportieve vaag
maar kan ook
opnemen! omlijnd
remmen
KNELPUNTEN
Schaarse
Social washing – middelen →
instrumentalisatie concurrentie
– profilering onderling en met
klassieke clubs
Impact is moeilijk
meetbaar met
Social washing = in samenwerking traditionele
(sport)indicatoren
met private partners wordt sociaal
sportief werk soms
geinstrumentaliseerd! (laten zien
dat ze iets sociaals doen)
3
LES 1: INLEIDING (1)
HISTORISCHE INTRODUCTIE
SPORT – VOOR – ALLEN: EUROPESE WORTELS (1960 – 1970)
• 1963–1969: Eerste lobbywerk o.l.v. Armand Lams (directeur generaal van BLOSO): planningsbureau
sport-voor-allen beleid (‘68) => BLOSO = het huidige Sport Vlaanderen
• 1975: Europees sport-voor-allen charter in Brussel ondertekend
– Focus op participatie eerder dan prestatie
– Focus op kwetsbare groepen
– Democratisering van sport
• Invloed op internationale bewegingen binnen o.a. UNESCO, UNICEF, Kinderrechtenverdrag,…
VLAANDEREN ALS PIONIER (1960-1970)
• BLOSO = Drijvende kracht achter het Europees sport-voor-allen charter
• Lange historiek in sport-voor-allen promotiebeleid (sinds jaren ’60-’70) met focus op ‘sport voor het
algemeen welzijn’
VAN STRAATVOETBAL NAAR BUURTSPORT (1980-2000)
• Sport-voor-allen initiatieven gericht op jongeren met een migratieachtergrond, vrouwen, ouderen,
personen met beperking,…
• 1989: Straatvoetbal (was een initiatief waarbij men zich richtte op jongeren met een
migratieachtergrond), 1992: Buurtvoetbal, 1994: Buurtbal (KBS)
• 2000: Overname van de initiatieven door Vlaamse overheid à Introductie van de campagne en term
‘buurtsport’. => Koning Boudewijnstichting stopt met het faciliteren en organiseren van buurtbal ->
Vlaamse Overheid neemt dit over en geeft dit concept een andere naam, namelijk: BUURTSPORT!
UITROL BUURTSPORT
Buurtsportaanbod => Tussen de 22%
en 24% van steden en gemeenten
geven aan een buurtsportinitiatief aan
te bieden! (Vaak enkel in de grote
steden en gemeenten à Zij hebben
meer kapitaal en middelen om dit te
organiseren)
1
,BOUWSTENEN BUURTSPORT
1) Breed sportbegrip (sport en bewegen)
2) Deelmaatschap = deelnemen, participatie => Deelnemers mee laten reflecteren over wat we doen in
de werking, we geven ze een verantwoordelijkheid, niet alleen deelnemen maar ook deelhebben van
aanbod!
3) Focus op kansengroepen
4) Doelstellingen gericht op sport als middel
5) In de woonomgeving met een buurtgerichte aanpak
6) Intensieve en integrale samenwerkingsverbanden
7) Sociaal-pedagogische aanpak (belang van niet-sport actoren)
8) Adaptief voor maatschappelijke ontwikkelingen
Belangrijke bijdrage van niet-sport
actoren (jeugd, onderwijs, integratie,
sociaal werk, preventie,…) in
ontwikkeling buurtsport!
ONTWIKKELINGEN IN VLAAMS BELEID ALS STIMULANS (2007 – 2016)
• VLAAMS SPORT-VOOR-ALLEN BELEID (2007) à Professionalisering gemeentelijke en stadsdiensten
sport (vb. meer sportpromotoren)
• PARTICIPATIEDECREET (2008) à Pilootprojecten (experiment) met focus op sportprojecten met
sociale ambities. => Ingevoerd om meer toegankelijkheid te creëren in de sport!
• DECREET LOKAAL SPORTBELEID (2012): Min 20% budget steden/gemeenten voor ‘alternatieve
sport’ à sterke financiële stimulans o.a. buurtsport (structurele financiering) => Alternatieve sport ≠
topsport, MAAR sport waarbij er aandacht is voor participatie en niet enkel prestatie!
• GEMEENTEFONDS (2016) à Meer autonomie voor lokale besturen, maar meer ongelijkheid tussen
contexten. => Gemeentes kiezen zelf hoeveel % er naar topsport gaat en hoeveel naar alternatieve
sport!
DIVERSIFICATIE EN INNOVATIE IN HET VELD (2016 - …)
• Groei van experimentele initiatieven: sport op publieke plekken, sport + taalontwikkeling, sport in
detentie, innovatieve samenwerking met welzijnsactoren, onderwijs, armoedeorganisaties, …
• Tegelijk drang vanuit beleid om het werkveld te categoriseren in haar eigen structuren (is het sport als
doel? Is het sport als middel?) à Met rigide erkenningskaders
à Probleem: rigide beleidslabels ßà complexe en rijke realiteit van het werkveld
ONTSTAAN BEGRIP ‘SOCIAAL – SPORTIEF WERK’ (2016 - …)
v 2016: Eerste referentie naar een ‘sociaal-sportief’ project (BX Brussels)
v 2019: Pieter Smets introduceert ‘sociaal-sportieve praktijken’ & ook het begrip sociaal sportief werk!
§ = “Hybride organisatievormen die elementen van sportclubs combineren met
(experimentele/afgeleide) vormen van sociaal werk.”
v 2019: Oprichting ‘Sociaal Sportief Platform’ (Demos & Sport Vlaanderen)
v 2021-2024: Praktijkgids Sociaal-Sportief Werk #1 en #2
2
, SOCIAAL – SPORTIEF WERK?
NIEUWE LAGEN OP OUDE GROND
Verder bouwen op historiek van bv .buurtsport als Verschuivende perspectieven met ‘Sociaal –
sterk initiatief: sportief werk’ als een verzamelnaam voor:
v Kansen tot sport en beweging verhogen v ALLE initiatieven die sport en sociale
v Werken aan mentale en fysieke gezondheid doelstellingen bewust combineren
v Verbetering van maatschappelijke v Hybride vormen aannemen: elementen uit
participatie sportclubs en (vormen van) sociaal werk
v Laagdrempelig en inclusief v Zich op het kruispunt van domeinen bevinden
v Gericht op kwetsbare of (sport-welzijn-jeugdwerk maar ook
ondervertegenwoordigde groepen werkgelegenheid, gezondheid,…)
v Flexibel en aangepast zijn aan lokale noden v Geen vast organisatiemodel, maar een
praktijkgericht werkveld dat diverse vormen
kan aannemen
In praktijk sterke overlap beleidsmatig groot onderscheid: buurtsport = lokaal en Vlaams sportbeleid;
sociaal – sportief werk = geen vaste ‘beleidsplek’)
TERUGKERENDE EN NIEUWE KNELPUNTEN
Hybride aard van
sociaal-sportief
werk ßà rigide
beleid
Profiel DNA = vaag omlijnd => Afhankelijkheid
Profiel/DNA van
beleid: kan een
Vaak onzichtbare rollen dat ze de sociaal-
stimulans zijn
sportieve vaag
maar kan ook
opnemen! omlijnd
remmen
KNELPUNTEN
Schaarse
Social washing – middelen →
instrumentalisatie concurrentie
– profilering onderling en met
klassieke clubs
Impact is moeilijk
meetbaar met
Social washing = in samenwerking traditionele
(sport)indicatoren
met private partners wordt sociaal
sportief werk soms
geinstrumentaliseerd! (laten zien
dat ze iets sociaals doen)
3
