RECHTSECONOMIE
SLIDES INLEIDINGSLES – DEEL 1
Examen: 20 korte vragen:
- Kennis van begrippen/termen (vb ‘judgement proofness’)
- Concepten (vb ‘adverse selection’
- Toepassingen van begrippen
Hecht veel belang aan voorbeelden uit de les. Voorbeeldvragen online op Ufora
INTERN:
Wetgeving= wil vd wetgever, analyse van ‘woorden’
Studie van het recht= achterhalen vd betekenis vd woorden, zoektocht naar verbanden
Obv voorafgaande wetgeving, interne consistentie, achterhalen wil vd wetgever, veruidelijking door
rechtspraak
EXTERN:
Rechtseconomie: wat is de maatschappelijke werking/impact vh recht.
Wetenschappelijke studie vd wisselwerking tss recht en maatschappij
Werkwijze:
1. Voorspelling o.b.v. assumpties i.v.m. gedrag
2. Beschrijving d.m.v. empirisch onderzoek
3. Beoordeling van wetgeving en rechtspraak in het licht vd vooropgestelde maatschappelijke
doelstellingen
Toegevoegde waarde: rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen
zal bereiken (theorie) of bereikt (empirisch)
Hoe? Door toepassing van de economische wetenschappelijke methode op juridische fenomenen.
- Beschrijvend (descriptief)
- Voorschrijvend (normatief
Nut van perspectief: wetgever, rechter, jurist&advocaat
à zie ook verdere slides met figuren
1
,Rechtsregels zijn niet enkel normen, ook instrumenten die menselijk gedrag sturen, sociale interacties
stimuleren en maatschappelijke uitkomsten beïnvloeden.
Het recht is een systeem van prikkels dat net als prijzen in een markteconomie gedrag beïnvloed op
voorspelbare, maar niet altijd intuïtieve wijze.
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Dogmatische of doctrinaire rechtswetenschap= beschrijven en verduidelijken vh. recht. door
wetgeving, jurisprudentie en rechtsbeginselen systematisch te analyseren en te ordenen krijgen juristen
een dieper inzicht ih. recht
>< alternatieve benadering: hoe het recht functioneert binnen de samenleving, en of de beoogde doelen
behaald worden met de rechtsregels
Deze benadering onderscheidt zich van zuiver doctrinaire rechtswetenschap, doordat zij zich niet richt io
de analyse vh. recht als een normatief systeem, maar de maatschappelijke effecten en werking ervan.
1.RECHT EN MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN: INTERDISCIPLINAIRE BENADERINGEN
Rechtseconomie: onderzoekt hoe juridische regels het gedrag v. individuen beïnvloeden en hoe efficiënt
bepaalde regelgeving is ih. bevorderen v. maatschappelijk welzijn
Rechtssociologie: manier waarop wetten en juridische instituties in wisselwerking staan met de sociale
structuren en gedragspatronen
Rechtspsychologie: bestudeert hoe individuen juridische normen waarnemen, interpreteren en naleven,
waarbij factoren zoals cognitieve heuristieken en besluitvormingsprocessen worden geanalyseerd
à door hierop beroep te doen: wetten ontwerpen die niet alleen juridisch consistent zijn, ook aansluiten
bij de maatschappelijke gedragsmatige realiteit
1.1 RECHTSSOCIOLOGISCHE BENADERING: RECHT ALS SOCIAAL FENOMEEN
= richt zich op de manier waarop juridische normen, en instituen gevormd worden door sociale
structuren, culturele waarden en machtsverhoudingen, en hoe deze in de praktijk w. nageleefd
Voorbeelden:
- Arbeidsdiscriminatie: wg bewust bepaalde groepen, zoals vrouwen, ouderen en personen met
een migratieachtergrond, benadelen à wetgeving alleen blijkt onvoldoende om structurele
ongelijkheid effectief te bestrijden
- Kwetsbare groepen: personen met een laag inkomen vaan afzien vh. zoeken naar juridische
bijstand, en zo hun rechten niet kennen
- Belang van juridische kennis bij werkenmers en huurders die omstandigheden aanvaarden omdat
ze niet weten dat het eigenlijk onwettelijk is
à aanknopingspunt voor wetgeving en beleid die beter aansluiten bij de maatschappelijke werkelijkheid
en daardoor daadwerkelijk effect sorteren
2
,1.2 RECHTSPSYCHOLOGISCHE BENADERING: HOE ERVAREN MENSEN RECHT
= richt zich op psychologische processen binnen het recht, hoe cognitieve, emotionele en sociale
factoren het juridische handelen en de werking v. juridische instituties id. praktijk beïnvloeden
à hoe psychologische mechanisamen een cruciale rol spelen in de toepassing en effectiviteit vh. recht
- Juridische taal: vaak zijn de documenten complex geformuleerd waardoor niet elke burger ze
begrijpt. Hierdoor ontstaat er verwarring en kunnen er onbedoelde overtredingen plaatsvinden
à hoe juridische taak toegankelijker maken, zodat brugers beter in staat zijn hun rechten en
plichten te begrijpen en na te leven.
- Rechterlijke beslissingen op het vertrouwens in het rechtssysteem: klasse, gender of ethische
vooroordelen in maatstaf of vonnissen
à hoe deze percepties ontstaan en welke factoren kunnen bijdragen aan een eerlijker en
transparantere rechtsgang
- Afschrikkende werking v. straffen: pakkans speelt vaak een grotere rol dan de zwaarde vd. straf,
in termen van afschrikkingde werking
à investeringen in opsporing en preventie kunnen effectievr zijn dan verhogen v. straffen
1.3 RECHT EN ECONOMIE: DE IMPACT VAN RECHT OP GEDRAG
Kernvraag: brengt het recht de gewenste sociale en economische effecten teweeg? Slaagt een wet of
regel erin om het doel vd. wetgever te bewerkstellen?
Wetten zijn een instrument om sociale en economische doeleinden te verwezenlijken.
Kosten- en batenanalyse: de kosten en efficiëntie v. juridische regulering, kan hetzelfde bereiekt worden
aan een lagere (maatschappelijke)kost?
1.4 ONDERSCHEID TSS RECHTSECONOMIE, -PSYCHOLOGIE EN -SOCIOLOGIE
à verschil ligt id. focus en benadering vh. recht
• Rechtseconomie: modelen & wisk analyses, kosten- en batenanalyse. Analyseren v. prikkels en
voorspellen v. gedrag obv. rationele keuzes
• Rechtspsychologie: experimentele en cognitieve methoden hoe individuen waarnemen en
reageren. Hierdoor kunnen ze anticiperen.
• Rechtssociologie: beschrijvend de juridische normen id. samenleving. Verklaren van bestaande
maatschappelijke processen ipv precieze voorspellingen
3
, 2. ONDERSCHEID TSS RECHTSECONOMIE EN DE TRADITIONELE
RECHTSWETENSCHAP
Rechtswetenschap 3 kernactiviteiten:
- Beschrijven v. bestaande regels
- Systematiseren en interpreteren ervan in doctrines
- Ontwikkelen van nieuwe juridische normen
Soms onvolledigheid in de wet en dan gaan juristen hier een invulling aan geven d.m.v. het leggen v.
verbanden, intuïtie of gevoel.
Voorbeeld: strafrecht:
- Misdaad bestraft vie standpunt van rechtvaardigheid, evenredig aan de ernst v. misdrijf
- Rechteconomie: criminele activiteiten ontmoedigen waarbij verschil tss baten en kosten max. is
è Omdat de kans op ontdekking vaak laag is, zal het voor een rationele crimineel wintgevender zijn
om misdrijven te plegen >> daardoor straffen hoger dan evenredig met de ernst v. misdrijf
3. RECHTSECONOMIE EN THEORETISCHE ANALYSE: VERKLARING EN
VOORSPELLING
ANALYSE VH. RECHT ZOEKT NAAR VERKLARINGEN
Verklaringen voor het bestaan v. recht, veranderngen in rechtsnormen, hiërarchische opbouw vh. Stelsel
v. rechtsnormen en juridische handhavingmechanismen, …
Vb. wettelijke bescherling van kunstwerken tot 70j na overlijden, octrooibescherming v. uitvindigen maar
20j, bepaalde juridische bepalingen v. dwingende aard en andere vrijbijvend?
VOORSPELLINGEN AANGAANDE DE SOCIALE WERKING
Vb. onder welke condities w. rechtsregels effectief toegepast, wat is het effect v. rechtsregels op het
gedrag v. individuen?
Onderzoek kan…:
4
SLIDES INLEIDINGSLES – DEEL 1
Examen: 20 korte vragen:
- Kennis van begrippen/termen (vb ‘judgement proofness’)
- Concepten (vb ‘adverse selection’
- Toepassingen van begrippen
Hecht veel belang aan voorbeelden uit de les. Voorbeeldvragen online op Ufora
INTERN:
Wetgeving= wil vd wetgever, analyse van ‘woorden’
Studie van het recht= achterhalen vd betekenis vd woorden, zoektocht naar verbanden
Obv voorafgaande wetgeving, interne consistentie, achterhalen wil vd wetgever, veruidelijking door
rechtspraak
EXTERN:
Rechtseconomie: wat is de maatschappelijke werking/impact vh recht.
Wetenschappelijke studie vd wisselwerking tss recht en maatschappij
Werkwijze:
1. Voorspelling o.b.v. assumpties i.v.m. gedrag
2. Beschrijving d.m.v. empirisch onderzoek
3. Beoordeling van wetgeving en rechtspraak in het licht vd vooropgestelde maatschappelijke
doelstellingen
Toegevoegde waarde: rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen
zal bereiken (theorie) of bereikt (empirisch)
Hoe? Door toepassing van de economische wetenschappelijke methode op juridische fenomenen.
- Beschrijvend (descriptief)
- Voorschrijvend (normatief
Nut van perspectief: wetgever, rechter, jurist&advocaat
à zie ook verdere slides met figuren
1
,Rechtsregels zijn niet enkel normen, ook instrumenten die menselijk gedrag sturen, sociale interacties
stimuleren en maatschappelijke uitkomsten beïnvloeden.
Het recht is een systeem van prikkels dat net als prijzen in een markteconomie gedrag beïnvloed op
voorspelbare, maar niet altijd intuïtieve wijze.
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Dogmatische of doctrinaire rechtswetenschap= beschrijven en verduidelijken vh. recht. door
wetgeving, jurisprudentie en rechtsbeginselen systematisch te analyseren en te ordenen krijgen juristen
een dieper inzicht ih. recht
>< alternatieve benadering: hoe het recht functioneert binnen de samenleving, en of de beoogde doelen
behaald worden met de rechtsregels
Deze benadering onderscheidt zich van zuiver doctrinaire rechtswetenschap, doordat zij zich niet richt io
de analyse vh. recht als een normatief systeem, maar de maatschappelijke effecten en werking ervan.
1.RECHT EN MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN: INTERDISCIPLINAIRE BENADERINGEN
Rechtseconomie: onderzoekt hoe juridische regels het gedrag v. individuen beïnvloeden en hoe efficiënt
bepaalde regelgeving is ih. bevorderen v. maatschappelijk welzijn
Rechtssociologie: manier waarop wetten en juridische instituties in wisselwerking staan met de sociale
structuren en gedragspatronen
Rechtspsychologie: bestudeert hoe individuen juridische normen waarnemen, interpreteren en naleven,
waarbij factoren zoals cognitieve heuristieken en besluitvormingsprocessen worden geanalyseerd
à door hierop beroep te doen: wetten ontwerpen die niet alleen juridisch consistent zijn, ook aansluiten
bij de maatschappelijke gedragsmatige realiteit
1.1 RECHTSSOCIOLOGISCHE BENADERING: RECHT ALS SOCIAAL FENOMEEN
= richt zich op de manier waarop juridische normen, en instituen gevormd worden door sociale
structuren, culturele waarden en machtsverhoudingen, en hoe deze in de praktijk w. nageleefd
Voorbeelden:
- Arbeidsdiscriminatie: wg bewust bepaalde groepen, zoals vrouwen, ouderen en personen met
een migratieachtergrond, benadelen à wetgeving alleen blijkt onvoldoende om structurele
ongelijkheid effectief te bestrijden
- Kwetsbare groepen: personen met een laag inkomen vaan afzien vh. zoeken naar juridische
bijstand, en zo hun rechten niet kennen
- Belang van juridische kennis bij werkenmers en huurders die omstandigheden aanvaarden omdat
ze niet weten dat het eigenlijk onwettelijk is
à aanknopingspunt voor wetgeving en beleid die beter aansluiten bij de maatschappelijke werkelijkheid
en daardoor daadwerkelijk effect sorteren
2
,1.2 RECHTSPSYCHOLOGISCHE BENADERING: HOE ERVAREN MENSEN RECHT
= richt zich op psychologische processen binnen het recht, hoe cognitieve, emotionele en sociale
factoren het juridische handelen en de werking v. juridische instituties id. praktijk beïnvloeden
à hoe psychologische mechanisamen een cruciale rol spelen in de toepassing en effectiviteit vh. recht
- Juridische taal: vaak zijn de documenten complex geformuleerd waardoor niet elke burger ze
begrijpt. Hierdoor ontstaat er verwarring en kunnen er onbedoelde overtredingen plaatsvinden
à hoe juridische taak toegankelijker maken, zodat brugers beter in staat zijn hun rechten en
plichten te begrijpen en na te leven.
- Rechterlijke beslissingen op het vertrouwens in het rechtssysteem: klasse, gender of ethische
vooroordelen in maatstaf of vonnissen
à hoe deze percepties ontstaan en welke factoren kunnen bijdragen aan een eerlijker en
transparantere rechtsgang
- Afschrikkende werking v. straffen: pakkans speelt vaak een grotere rol dan de zwaarde vd. straf,
in termen van afschrikkingde werking
à investeringen in opsporing en preventie kunnen effectievr zijn dan verhogen v. straffen
1.3 RECHT EN ECONOMIE: DE IMPACT VAN RECHT OP GEDRAG
Kernvraag: brengt het recht de gewenste sociale en economische effecten teweeg? Slaagt een wet of
regel erin om het doel vd. wetgever te bewerkstellen?
Wetten zijn een instrument om sociale en economische doeleinden te verwezenlijken.
Kosten- en batenanalyse: de kosten en efficiëntie v. juridische regulering, kan hetzelfde bereiekt worden
aan een lagere (maatschappelijke)kost?
1.4 ONDERSCHEID TSS RECHTSECONOMIE, -PSYCHOLOGIE EN -SOCIOLOGIE
à verschil ligt id. focus en benadering vh. recht
• Rechtseconomie: modelen & wisk analyses, kosten- en batenanalyse. Analyseren v. prikkels en
voorspellen v. gedrag obv. rationele keuzes
• Rechtspsychologie: experimentele en cognitieve methoden hoe individuen waarnemen en
reageren. Hierdoor kunnen ze anticiperen.
• Rechtssociologie: beschrijvend de juridische normen id. samenleving. Verklaren van bestaande
maatschappelijke processen ipv precieze voorspellingen
3
, 2. ONDERSCHEID TSS RECHTSECONOMIE EN DE TRADITIONELE
RECHTSWETENSCHAP
Rechtswetenschap 3 kernactiviteiten:
- Beschrijven v. bestaande regels
- Systematiseren en interpreteren ervan in doctrines
- Ontwikkelen van nieuwe juridische normen
Soms onvolledigheid in de wet en dan gaan juristen hier een invulling aan geven d.m.v. het leggen v.
verbanden, intuïtie of gevoel.
Voorbeeld: strafrecht:
- Misdaad bestraft vie standpunt van rechtvaardigheid, evenredig aan de ernst v. misdrijf
- Rechteconomie: criminele activiteiten ontmoedigen waarbij verschil tss baten en kosten max. is
è Omdat de kans op ontdekking vaak laag is, zal het voor een rationele crimineel wintgevender zijn
om misdrijven te plegen >> daardoor straffen hoger dan evenredig met de ernst v. misdrijf
3. RECHTSECONOMIE EN THEORETISCHE ANALYSE: VERKLARING EN
VOORSPELLING
ANALYSE VH. RECHT ZOEKT NAAR VERKLARINGEN
Verklaringen voor het bestaan v. recht, veranderngen in rechtsnormen, hiërarchische opbouw vh. Stelsel
v. rechtsnormen en juridische handhavingmechanismen, …
Vb. wettelijke bescherling van kunstwerken tot 70j na overlijden, octrooibescherming v. uitvindigen maar
20j, bepaalde juridische bepalingen v. dwingende aard en andere vrijbijvend?
VOORSPELLINGEN AANGAANDE DE SOCIALE WERKING
Vb. onder welke condities w. rechtsregels effectief toegepast, wat is het effect v. rechtsregels op het
gedrag v. individuen?
Onderzoek kan…:
4
