GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG
INTRODUCTIE
INLEIDING
1/3 mensen zal in zijn leven te maken krijgen met een psychische ziekte.
In 1 jaar kampen 700.000 mensen met een psychisch probleem.
Slechts 1/10 personen wordt doorverwezen naar gespecialiseerde hulp.
8/10 van de psychiatrische stoornissen valt onder de noemer 'angst, depressie, of
stress gerelateerde problemen’.
België staat in Europa in de top 3 zelfmoord.
België is wereldwijd koploper in het opnemen van patiënten in psychiatrische
instellingen.
15% van de min 16-jarigen heeft matige psychische of gedragsproblemen.
Maar liefst 300.000 Vlamingen beleven
minstens één keer een depressie.
‘Mensen met psychische klachten kunnen systematisch op minder goede zorg
rekenen dan mensen die een lichamelijk probleem hebben, dat is pure discriminatie ’ -
Psychiater Kirsten Quatthoor
1 op 5 volwassen Vlamingen heeft ernstige psychische problemen – VRT NWS =>
Rapport Zorgnet-Icuro - Ruim 1 op 5 volwassen Vlamingen heeft afgelopen jaar
minder goed gefunctioneerd vanwege een depressie, angsten, verslaving eetstoornis
of een andere psychische stoornis.
Nog altijd stellen velen hulp zoeken te lang uit – gemiddeld 10 jaar
DWZ dat SW’s voortdurend in aanraking komen met mensen met een psychische
kwetsbaarheid
LES 1: GESCHIEDENIS EN HUIDIGE STRUCTUUR
KORTE TERUGBLIK IN DE GESCHIEDENIS
Hoe komt het dat mensen met een beperking en chronisch zieken in de samenleving
wonen, en psychiatrische patiënten pas recent?
KRANKZINNIGEN
Psychiatrie ontstaat pas op het einde van de 18de eeuw.
1200 op richting van de dolhuizen. => Mensen worden erin opgesloten, maar krijgen
geen behandeling
Mensen met een psychische kwetsbaarheid werden in het verleden bestempeld
als ‘krankzinnige’ Zij waren gevaarlijk, ongeneeslijke criminelen vielen onder
justitie, men hield hen uit de samenleving!
Wie afweek van de norm werd vervolgd! => GEEN enkele vorm van behandeling,
enkel opsluiting
1
, Eerste dolhuis in Europa opgericht in 1191 in GENT! = vorm van een menselijke
zoo In het weekend konden de rijken tegen betaling naar deze mensen komen
kijken!
BELANGRIJKE FIGUREN
DR. WILLIAM BATTIE (Engeland) (1703-1776)
De eerste arts die behandeling ging geven in de dolhuizen Zijn behandeling
was isoleren en een stukje verpleging.
DR. VINCENZO CHIARUGI (Italië) (1759-1820)
De eerste arts die psychologische technieken zal hanteren Mensen die een
depressie hebben zal hij bemoedigend toespreken + muziektherapie
DR. PHILIPPE PINEL (Frankrijk) (1745-1826)
Hij zorgde ervoor dat het ketenen werd weggehaald, hij verving dit door een
dwangbuis. Hij ging op zoek naar de oorzaak van die krankzinnigheid (erfelijke
factoren, stress,…) Hij werkte verder op vermenselijking door morele therapie
in te voeren (het bespreken van problemen, zorgen dat mensen
nuttig werk verrichten)
BELGIË: DR. JOSEPH GUISLAIN (1797-1860) en Kanunnik Jozef
Triest (1760-1836)
Zij gaan middelen kweken om een nieuw instituut te bouwen
volgens de nieuwe richtlijnen, hij bouwt in Gent het eerste
psychiatrisch centrum = het 2de in Europa!
3 BELANGRIJKE PERIODEN IN DE EVOLUTIE VAN DE GGZ IN BELGIË
1. TOT 1950
Asielen (dolhuizen = vormen van asielen)
Ministerie van Justitie => GGZ viel onder het ministerie van justitie
(onverantwoord, onvoorspelbaar gedrag viel onder justitie), NIET onder welzijn!
Ver van steden en dorpen => Men plaatste mensen ver van steden en dorpen,
men had schrik dat ziektes zoals de pest, cholera en TBC werden overgedragen
door mensen met een psychische kwetsbaarheid omwille van hun onvoorspelbaar
gedrag.
Controle in plaats van behandeling => Behandeling is pas later aan de orde!
2. TOT 1999
Afbouw van de asielen => Afbouw ten voordele van het uitbouwen van
psychiatrische ziekenhuizen.
Ministerie van Volksgezondheid - medische controle/ sociale rehabilitatie
=> Niet meer onder justitie maar onder bevoegdheid ministerie van
Volksgezondheid, klemtoon ligt NU meer op het medische!
Wettelijk en financieel kader wordt uitgebouwd => Dit om deze mensen te
behandelen en huisvesten.
Eind ’80 patiëntenverenigingen => Patiënten beginnen rechten te krijgen,
voor 1980 hadden deze mensen geen enkel recht! Patiëntenverenigingen ijveren
voor inspraak en terugkeer naar de samenleving, weg uit instituten.
1989 het Rapport (Minister) Groot – Dit rapport leidt tot twee
hervormingen/reconversies:
1) 1990 de eerste reconversie => Doelgroep centraal stellen in plaats van de
voorziening. Mensen komen centraal te staan, NIET de voorziening.
2
, 2) 1999 de tweede reconversie => Loopt nog steeds, de afbouw van de
residentiele voorziening, ten voordele van een uitbouw van een meer
ambulante werking.
3. 21 STE
EEUW
Centraliseren van de ambulante werkingen
Vermaatschappelijking van de zorg – Art. 107 => Samenleving wordt mee
verantwoordelijk voor het dragen van de zorgen van mensen met een psychische
kwetsbaarheid!
Aanpak vergeten deelwerkingen:
Jeugdpsychiatrie
Internering
Wachtlijsten = een knelpunt, tekort aan ambulante voorzieningen!
VISIES OP GGZ
Wat is geestelijk gezond zijn?
Hoe bepalen we dit?
In begin waren ze criminelen nadien was er een medische zorg nu is het naar
kwetsbaarheid (Ministerie van volksgezondheid), taboe afbouwen = dit is afhankelijk van
de tijdsevolutie
VERSCHILLENDE VERKLARINGSMODELLEN
Drie belangrijke modellen in de geschiedenis om psychische kwetsbaarheid te gaan
verklaren:
1) BIOLOGISCH/ MEDISCH MODEL:
Men gaat ervan uit dat het een ziekte is van de hersenen (aangeboren, erfelijk of
in de loop van de tijd verworven door ziekte) Klemtoon ligt op medicijnen en
lichamelijke therapieën (elektroshocks en baden)
2) PSYCHOLOGISCH MODEL:
Periode van Freud (kindertijd, innerlijke driften, belang van trauma,
belevingswereld, persoonlijkheid, karaktertrekken) Therapie die hierop gericht
is, zoals praattherapie en droomsessies.
3) SOCIAAL MODEL:
Hoe speelt de maatschappelijke achtergrond een rol, de leefomstandigheden, de
manier waarop we sociaal geconnecteerd zijn met anderen, met rollen in de
samenleving.
Vandaag: bio/medisch – psycho – sociaal model
Vandaag combinatie van die 3 modellen => Er zitten voordelen en nadelen in elk
van deze modellen. Nu veel meer aandacht voor opvoeding, sociale factoren
evenals voor de medische factoren en ook voor de psychische factoren Dit is
belangrijk en geeft een stukje hoop aan mensen en ontschuldigt hen, ze zijn NIET
voor alles verantwoordelijk!
DEFINIËRING GGZ EN HET BEGRIP ‘WELZIJN’
WHO: Gezondheid is het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te
voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.
(Huber 2011)
WHO: holistische visie Eigen regie is hier een kernpunt in!
Definitie Van Federale Diensten voor Geestelijke Gezondheidszorg (FDGG):
Individu/samenleving
3
, Definitie België Federale OH => Legt klemtoon op ambulante zaken en het
belang van de samenhang tussen individu en samenleving!
GGZ is zo’n ruim domein dat het heel moeilijk is om één concrete definiëring te
hanteren, aangezien het zo een complexe problematiek is en verbonden is aan
heel veel aspecten! Het zal altijd een vage/algemene definitie zijn die we
hanteren!
MENSEN MET EEN PSYCHISCHE KWETSBAARHEID
PSYCHISCHE PROBLEMEN – KLACHTEN
Verandering in denken, en/of voelen, en/of gedrag en/of relaties
Persoon hinderen in het dagelijks leven als ongewenst ervaren door de omgeving
Iedereen heeft psychische klachten of angstige gevoelens
PSYCHISCHE/PSYCHIATRISCHE STOORNIS
Klachten ernstiger worden, voortdurend en langdurig aanwezig
Negatieve effecten op het functioneren op verschillende levensdomeinen
Sociale rollen (als partner, ouder, werknemer, student, …) staan zwaar onder druk
=> Moeilijk om die rollen consequent en systematisch op te nemen!
In een psychiatrisch classificatiesysteem staan
DIAGNOSE EN CLASSIFICATIE
DIAGNOSE:
Het beschrijven van de klachten en symptomen
Onderzoek naar de factoren die de klachten hebben veroorzaakt of in stand
houden
Dit is het deel dat de arts of psychiater voor zijn rekening zal nemen.
Waarom is het belangrijk om een diagnose te hebben? => Een diagnose
betekent dat je een erkenning krijgt van uw klachten en dat er een
behandeling kan worden opgestart, je hebt rechten, er volgt een terugbetaling
van uw behandeling en medicatie.
CLASSIFICATIE:
In categorieën van ziektebeelden
Symptomen (definitie, kenmerken, aantal)
Men zal opnemen hoeveel van die kenmerken of symptomen je moet hebben
om te kunnen spreken over dat ziektebeeld. Het is niet omdat je één
symptoom hebt, dat je daarom ook dat ziektebeeld hebt! Heel vaak moet je
een combinatie van verschillende kenmerken en symptomen hebben om te
kunnen spreken over dat ziektebeeld!
CLASSIFICATIESYSTEMEN: DSM & ICD
DSM = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
Hier werken we mee in Europa!
ICD = International Classification of Diseases
Wordt meer gebruikt in andere continenten buiten Europa!
KRITIEK:
Medisch denken staat centraal => Het zijn artsen die de diagnoses en
classificatiesystemen opmaken en beheren.
Classificeren is cultuurgevoelig => BV: in de jaren 50 stond homoseksualiteit in de
classificatiesystemen als een psychische stoornis.
4
GEZONDHEIDSZORG
INTRODUCTIE
INLEIDING
1/3 mensen zal in zijn leven te maken krijgen met een psychische ziekte.
In 1 jaar kampen 700.000 mensen met een psychisch probleem.
Slechts 1/10 personen wordt doorverwezen naar gespecialiseerde hulp.
8/10 van de psychiatrische stoornissen valt onder de noemer 'angst, depressie, of
stress gerelateerde problemen’.
België staat in Europa in de top 3 zelfmoord.
België is wereldwijd koploper in het opnemen van patiënten in psychiatrische
instellingen.
15% van de min 16-jarigen heeft matige psychische of gedragsproblemen.
Maar liefst 300.000 Vlamingen beleven
minstens één keer een depressie.
‘Mensen met psychische klachten kunnen systematisch op minder goede zorg
rekenen dan mensen die een lichamelijk probleem hebben, dat is pure discriminatie ’ -
Psychiater Kirsten Quatthoor
1 op 5 volwassen Vlamingen heeft ernstige psychische problemen – VRT NWS =>
Rapport Zorgnet-Icuro - Ruim 1 op 5 volwassen Vlamingen heeft afgelopen jaar
minder goed gefunctioneerd vanwege een depressie, angsten, verslaving eetstoornis
of een andere psychische stoornis.
Nog altijd stellen velen hulp zoeken te lang uit – gemiddeld 10 jaar
DWZ dat SW’s voortdurend in aanraking komen met mensen met een psychische
kwetsbaarheid
LES 1: GESCHIEDENIS EN HUIDIGE STRUCTUUR
KORTE TERUGBLIK IN DE GESCHIEDENIS
Hoe komt het dat mensen met een beperking en chronisch zieken in de samenleving
wonen, en psychiatrische patiënten pas recent?
KRANKZINNIGEN
Psychiatrie ontstaat pas op het einde van de 18de eeuw.
1200 op richting van de dolhuizen. => Mensen worden erin opgesloten, maar krijgen
geen behandeling
Mensen met een psychische kwetsbaarheid werden in het verleden bestempeld
als ‘krankzinnige’ Zij waren gevaarlijk, ongeneeslijke criminelen vielen onder
justitie, men hield hen uit de samenleving!
Wie afweek van de norm werd vervolgd! => GEEN enkele vorm van behandeling,
enkel opsluiting
1
, Eerste dolhuis in Europa opgericht in 1191 in GENT! = vorm van een menselijke
zoo In het weekend konden de rijken tegen betaling naar deze mensen komen
kijken!
BELANGRIJKE FIGUREN
DR. WILLIAM BATTIE (Engeland) (1703-1776)
De eerste arts die behandeling ging geven in de dolhuizen Zijn behandeling
was isoleren en een stukje verpleging.
DR. VINCENZO CHIARUGI (Italië) (1759-1820)
De eerste arts die psychologische technieken zal hanteren Mensen die een
depressie hebben zal hij bemoedigend toespreken + muziektherapie
DR. PHILIPPE PINEL (Frankrijk) (1745-1826)
Hij zorgde ervoor dat het ketenen werd weggehaald, hij verving dit door een
dwangbuis. Hij ging op zoek naar de oorzaak van die krankzinnigheid (erfelijke
factoren, stress,…) Hij werkte verder op vermenselijking door morele therapie
in te voeren (het bespreken van problemen, zorgen dat mensen
nuttig werk verrichten)
BELGIË: DR. JOSEPH GUISLAIN (1797-1860) en Kanunnik Jozef
Triest (1760-1836)
Zij gaan middelen kweken om een nieuw instituut te bouwen
volgens de nieuwe richtlijnen, hij bouwt in Gent het eerste
psychiatrisch centrum = het 2de in Europa!
3 BELANGRIJKE PERIODEN IN DE EVOLUTIE VAN DE GGZ IN BELGIË
1. TOT 1950
Asielen (dolhuizen = vormen van asielen)
Ministerie van Justitie => GGZ viel onder het ministerie van justitie
(onverantwoord, onvoorspelbaar gedrag viel onder justitie), NIET onder welzijn!
Ver van steden en dorpen => Men plaatste mensen ver van steden en dorpen,
men had schrik dat ziektes zoals de pest, cholera en TBC werden overgedragen
door mensen met een psychische kwetsbaarheid omwille van hun onvoorspelbaar
gedrag.
Controle in plaats van behandeling => Behandeling is pas later aan de orde!
2. TOT 1999
Afbouw van de asielen => Afbouw ten voordele van het uitbouwen van
psychiatrische ziekenhuizen.
Ministerie van Volksgezondheid - medische controle/ sociale rehabilitatie
=> Niet meer onder justitie maar onder bevoegdheid ministerie van
Volksgezondheid, klemtoon ligt NU meer op het medische!
Wettelijk en financieel kader wordt uitgebouwd => Dit om deze mensen te
behandelen en huisvesten.
Eind ’80 patiëntenverenigingen => Patiënten beginnen rechten te krijgen,
voor 1980 hadden deze mensen geen enkel recht! Patiëntenverenigingen ijveren
voor inspraak en terugkeer naar de samenleving, weg uit instituten.
1989 het Rapport (Minister) Groot – Dit rapport leidt tot twee
hervormingen/reconversies:
1) 1990 de eerste reconversie => Doelgroep centraal stellen in plaats van de
voorziening. Mensen komen centraal te staan, NIET de voorziening.
2
, 2) 1999 de tweede reconversie => Loopt nog steeds, de afbouw van de
residentiele voorziening, ten voordele van een uitbouw van een meer
ambulante werking.
3. 21 STE
EEUW
Centraliseren van de ambulante werkingen
Vermaatschappelijking van de zorg – Art. 107 => Samenleving wordt mee
verantwoordelijk voor het dragen van de zorgen van mensen met een psychische
kwetsbaarheid!
Aanpak vergeten deelwerkingen:
Jeugdpsychiatrie
Internering
Wachtlijsten = een knelpunt, tekort aan ambulante voorzieningen!
VISIES OP GGZ
Wat is geestelijk gezond zijn?
Hoe bepalen we dit?
In begin waren ze criminelen nadien was er een medische zorg nu is het naar
kwetsbaarheid (Ministerie van volksgezondheid), taboe afbouwen = dit is afhankelijk van
de tijdsevolutie
VERSCHILLENDE VERKLARINGSMODELLEN
Drie belangrijke modellen in de geschiedenis om psychische kwetsbaarheid te gaan
verklaren:
1) BIOLOGISCH/ MEDISCH MODEL:
Men gaat ervan uit dat het een ziekte is van de hersenen (aangeboren, erfelijk of
in de loop van de tijd verworven door ziekte) Klemtoon ligt op medicijnen en
lichamelijke therapieën (elektroshocks en baden)
2) PSYCHOLOGISCH MODEL:
Periode van Freud (kindertijd, innerlijke driften, belang van trauma,
belevingswereld, persoonlijkheid, karaktertrekken) Therapie die hierop gericht
is, zoals praattherapie en droomsessies.
3) SOCIAAL MODEL:
Hoe speelt de maatschappelijke achtergrond een rol, de leefomstandigheden, de
manier waarop we sociaal geconnecteerd zijn met anderen, met rollen in de
samenleving.
Vandaag: bio/medisch – psycho – sociaal model
Vandaag combinatie van die 3 modellen => Er zitten voordelen en nadelen in elk
van deze modellen. Nu veel meer aandacht voor opvoeding, sociale factoren
evenals voor de medische factoren en ook voor de psychische factoren Dit is
belangrijk en geeft een stukje hoop aan mensen en ontschuldigt hen, ze zijn NIET
voor alles verantwoordelijk!
DEFINIËRING GGZ EN HET BEGRIP ‘WELZIJN’
WHO: Gezondheid is het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te
voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.
(Huber 2011)
WHO: holistische visie Eigen regie is hier een kernpunt in!
Definitie Van Federale Diensten voor Geestelijke Gezondheidszorg (FDGG):
Individu/samenleving
3
, Definitie België Federale OH => Legt klemtoon op ambulante zaken en het
belang van de samenhang tussen individu en samenleving!
GGZ is zo’n ruim domein dat het heel moeilijk is om één concrete definiëring te
hanteren, aangezien het zo een complexe problematiek is en verbonden is aan
heel veel aspecten! Het zal altijd een vage/algemene definitie zijn die we
hanteren!
MENSEN MET EEN PSYCHISCHE KWETSBAARHEID
PSYCHISCHE PROBLEMEN – KLACHTEN
Verandering in denken, en/of voelen, en/of gedrag en/of relaties
Persoon hinderen in het dagelijks leven als ongewenst ervaren door de omgeving
Iedereen heeft psychische klachten of angstige gevoelens
PSYCHISCHE/PSYCHIATRISCHE STOORNIS
Klachten ernstiger worden, voortdurend en langdurig aanwezig
Negatieve effecten op het functioneren op verschillende levensdomeinen
Sociale rollen (als partner, ouder, werknemer, student, …) staan zwaar onder druk
=> Moeilijk om die rollen consequent en systematisch op te nemen!
In een psychiatrisch classificatiesysteem staan
DIAGNOSE EN CLASSIFICATIE
DIAGNOSE:
Het beschrijven van de klachten en symptomen
Onderzoek naar de factoren die de klachten hebben veroorzaakt of in stand
houden
Dit is het deel dat de arts of psychiater voor zijn rekening zal nemen.
Waarom is het belangrijk om een diagnose te hebben? => Een diagnose
betekent dat je een erkenning krijgt van uw klachten en dat er een
behandeling kan worden opgestart, je hebt rechten, er volgt een terugbetaling
van uw behandeling en medicatie.
CLASSIFICATIE:
In categorieën van ziektebeelden
Symptomen (definitie, kenmerken, aantal)
Men zal opnemen hoeveel van die kenmerken of symptomen je moet hebben
om te kunnen spreken over dat ziektebeeld. Het is niet omdat je één
symptoom hebt, dat je daarom ook dat ziektebeeld hebt! Heel vaak moet je
een combinatie van verschillende kenmerken en symptomen hebben om te
kunnen spreken over dat ziektebeeld!
CLASSIFICATIESYSTEMEN: DSM & ICD
DSM = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
Hier werken we mee in Europa!
ICD = International Classification of Diseases
Wordt meer gebruikt in andere continenten buiten Europa!
KRITIEK:
Medisch denken staat centraal => Het zijn artsen die de diagnoses en
classificatiesystemen opmaken en beheren.
Classificeren is cultuurgevoelig => BV: in de jaren 50 stond homoseksualiteit in de
classificatiesystemen als een psychische stoornis.
4
