Technologie en veiligheid
1.1 Safety vs security
Beide begrippen hebben versch doelstellingen, risico’s en strategieën → overlappen elkaar id praktijk, maken beiden deel uit van
het integrale veiligheidsdomein
Safety:
- = veiligheid
- Bescherming van mensen, systemen en milieu tegen ongevallen, fouten en onbedoelde incidenten
- Focus: identificeren + beheersen van interne/natuurlijke risico’s zoals menselijke fouten, machinestoringen, brand of
oververhitting
- Focust zich binnen organisaties op arbeidsveiligheid en milieuveiligheid → maatregelen staan centraal
(veiligheidsprotocollen, nooduitgang)
Security:
- = beveiliging
- Richt zich op de bescherming tegen opzettelijke bedreigingen/kwaadwillige handelingen die schade/verlies kunnen
veroorzaken
- Fysieke bedreigingen, cyberaanvallen, datalekken
- Wordt georganiseerd via beleidsmaatregelen, technologische maatregelen (toegangscontroles, bewakingssystemen)
- Focus: detectie, preventie en respons → vroegtijdige identificatie van dreigingen, nemen van maatregelen om deze te
voorkomen, het adequaat reageren op incidenten
Fysieke veiligheid zoals een kapotte machine → geen dader
Sociale veiligheid zoals een bedoelde brand → wel een dader (altijd een dader)
Grote verschil: onbedoelde schade – bedoelde schade
1.2 Digitalisering en dataficatie
Digitalisering is het gevolg vd 3e IR → kenmerkt zich door verschuiving van mechanische en analoge technologieën naar digitale
en computertechnologieën.
Centraal in deze 3e I.R: de computer en het internet
We zitten nu id 4e industriële revolutie: alles gaat snel → aanpassingen nodig om onze veiligheid te beschermen
- 1e revolutie: machines ontstaan → productie
- 2e revolutie: begin 19e E, elektriciteit wordt ontwikkeld, massaproductie
- 3e revolutie: eerste computer, iedereen werkt op zelfde computer, internet ontstaat
o Jaren ’70: microprocessor → kleine chip met veel kracht, legt de basis voor de PC
Computer → een persoonlijk instrument
PC maakt mogelijk dat mensen kunnen communiceren, werken en info verwerken
o Jaren ’90: internet ontstaat → losstaande netwerken van computers worden wereldwijd met elkaar verbonden
Universeel netwerk waarin data vrijkomen + overal toegankelijk
- 4e revolutie: big data → iedereen heeft eigen pc/tablet, interacties online, we delen veel gegevens online
o Veel gegevens ontstaan in databanken → hierdoor ontstaat big data → doet nieuwe vormen van criminaliteit
ontstaan
1
,Digitalisering:
- Vanaf 2000 – Web 2.0
o Overgang van Web1.0 → Web2.0
- Overgang van passief, informatie-gevend medium (Web 1.0) → interactief medium (Web 2.0)
- Opkomst sociale netwerksites (Facebook) en sociale media (YT)
- Doorbraak van smartphone en apps
o Mensen kunnen continu verbonden zijn met de digitale wereld → leidde tot een hybride werkelijkheid
- Verwevenheid tussen onlinewereld en offlinewereld
- Ontstaan van nieuwe sociale fenomenen (vb. digitale straatcultuur)
o Straatcultuur was traditioneel verbonden aan fysieke stedelijke omgevingen → deels overgegaan naar digitale
ruimtes
o Vb. via Snapchat worden groepen gemaakt, er wordt in afgesproken waar ze welke soort criminaliteit zullen
plegen
- Opkomst Big Tech
o Big Tech = grote technologiebedrijven, hun economische en sociale invloed steeg door de dominantie van
digitale platforms en infrastructuren
o Google, Apple, Meta, Amazon, Microsoft → 5 grote sociale mediabedrijven
- Drillrappers:
o Groepen jongeren die drill muziek maken, elkaar bedreigen etc
- Ontwikkeling van de metaverse
o Digitale wereld waarin gebruikers via avatars kunnen: bewegen, communiceren, werken,..
Het sociale wordt digitaal, bvb online vergaderingen (ied heeft een avatar en in die digitale wereld kan
je onderling met elkaar praten), dus niet fysiek nr de les komen maar via metaverse online vergaderen
waarin het lijkt dat je in de les zit (online dan)
o Mix van digitale en fysieke werelden → menselijke activiteiten worden datagedreven, grens tussen offline en
online vergaagt
- Augmented reality (AR)
o Half virtuele werelden (je draagt een bril)
o Een weergave vd echte omgeving waar virtuele elementen worden aan toegevoegd
- Virtual reality (VR)
o Creëeren van volledige fictieve wereld
o Wordt gebruikt door politiediensten om situaties te oefenen
o Ook daders van criminaliteit gebruiken het om situaties te oefenen
o Een volledig gesimuleerde virtuele omgeving
- Spraaktechnologieën
o Virtuele realiteit die de fysieke wereld nabootst en uitbreidt
o Je kan perfect als dader de stem van iemand anders klonen
o Een stuk verwevenheid te zien tussen digitale wereld en fysieke wereld (digitale stem gebruiken in de fysieke
wereld)
- We gaan over van de fysieke wereld nr digitale wereld
o Vroeger communiceerden we puur fysiek met elkaar (fotoboeken), nu is dat niet meer het geval, gebeurt
allemaal via digitale wereld
Overgang tussen fysieke en digitale wereld.
Er zal altijd een overgang zijn tussen die offline en online zien, drillrapp is hier een goed voorbeeld van.
2
,Dataficatie:
- Gevolg van digitalisering (explosieve groei)
o We gebruiken meer digitale toepassingen → gevolg hiervan: we genereren veel data die door
bedrijven/criminelen misbruikt kunnen worden
Vb. slimme deurbel thuis → gegevens kunnen gehackt worden + verkeerd gebruikt worden door
anderen
- = proces waarbij menselijke handelingen en sociale activiteiten systematisch worden omgezet in digitale data
- Binnen versch domeinen (menselijk lichaam, huis, werkomgeving, leefomgeving, mobiliteit, …)
- Internet of Things (IoT)
o Apparaten die we gebruiken (slimme deurbel, koelkast, stofzuiger met camera aan..) zijn onderling verbonden
aan IoT → groot netwerk van gegevensverzameling en -uitwisseling ontstaat
- Grote hoeveelheden data (big data) + grote diversiteit in data
o Big data; shopgedrag, slaapgedrag, huishoudapparaten
o Grote diversiteit aan data: nieuwe sensoren die emotionele reacties/ fysieke bewegingen/
gezichtsherkenningen registreren
o Term big data = wordt gebruikt om die explosie van grote hoeveelheden, gevarieerde en snel verwerkte data
aan te duiden
- Meer handelingen die resulteren in data + meer gebruik van data om kennis te ontwikkelen en keuzes te maken
o Als een dader toegang zal krijgen van die data kan dat verkeerd misbruikt worden
Dataficatie = direct gevolg van digitalisering → er worden beslissingen genomen o.b.v. die data (verkeerscentrum die borden
aanpast o.b.v. de gegevens die verkregen zijn van Waze)
Dataficatie gaat verder dan verzamelen van gegevens. Het is een proces waarin deze data systematisch worden gebruikt om
kennis te ontwikkelen, gedrag te analyseren en beslissingen te ondersteunen.
Hoofdstuk 1: technologie en onveiligheid
1.1 Digitalisering van criminaliteit
Impact van digitalisering op criminaliteit
Impact van digitalisering op criminaliteit:
- van traditionele criminaliteit – crime drop
o Inbraak, diefstal
- Opkomst van digitale criminaliteit
o Phishing etc
- Internet als nieuwe gelegenheidsstructuur voor criminaliteit
- Traditionele criminaliteit → digitale vormen van criminaliteit én nieuwe vormen van delicten – technological-mediated
criminal transference
- Gelijktijdige daling van traditionele (offline) criminaliteit én stijging van digitale (online) criminaliteit
Criminaliteit heeft zich verplaatst → de aard van criminaliteit is minder zichtbaar in traditionele statistieken. Slachtoffers melden
digitale criminaliteit minder vaak bij politie en justitie (uit schaamte, ze denken dat de pakkans klein is etc)
Digitale criminaliteit – verschillende vormen:
1) Cybercriminaliteit: ICT zowel middel als doelwit
o Vb. hacken van een database met persoonsgegevens, platleggen van website van bank
o ICT is het volledige delict zelf
o → digitale criminaliteit
2) Gedigitaliseerde criminaliteit
o Geen nieuwe delicten, maar verschijningsvorm is wel nieuw
o ICT wordt gebruikt als middel
o Vb. online fraude, verspreiden van kinderporno via internet..
50 jaar geleden waren er ook daders die kinderporno verspreidden (via fotoboeken, casettes) nu doen
mensen dat ook maar via andere manieren (dark web, online websites)
Fraude: vroeger postbode die aan de deur kwam en mensen overtuigde hun juwelen enz te geven, nu
is dat op andere manieren (rekeningnummers vragen aan oude mensen enz)
3
, o → digitale criminaliteit
3) ICT als onderdeel van modus operandi
o Delict wordt gefaciliteerd door ICT
o Vb. versleutelde communicatie tussen criminelen, gebruik van dark markets,..
Vals paspoort online kopen, via telegram de daden voorbereiden, ICT als onderdeel van de
voorbereiding van de werkwijze
Voorbeelden:
- ZH is getroffen door cyberaanval = cybercriminaliteit (ICT is het volledige delict zelf)
- Bende riskeert 5 jaar cel voor geplande aanslag in Antwerpen = ICT als onderdeel van modus operandi
- Gert deelt een geheim waarmee anderen rijk kunnen worden door banken etc = gedigitaliseerde criminaliteit
Slachtofferschap van digitale criminaliteit
Slachtofferschap van digitale criminaliteit:
- Groot dark number
o Zaken die niet geregistreerd zijn id statistieken
- Criminaliteitsstatistieken (Fed Pol)
Digitale criminaliteit
Digitale criminaliteit:
- Aantrekkelijke businesscase: potentieel hoge opbrengsten + relatief lage pakkans
o Bij meerdere slachtoffers een beetje geld aftrommelen. Slachtoffers denken dat de schade niet groot genoeg is
om te melden aan de politie, waardoor de motivatie om melding te doen bij de politie laag ligt.
- Mogelijke verregaande gevolgen:
o Economische schade
Oplichting
o Bedreiging van continuïteit van vitale processen in de SL
Digitale criminaliteit wijkt af van traditionele criminaliteit:
- Digitale criminaliteit is de-territoriaal
o Loskoppeling vd plaats
o Grote afstand tussen slachtoffers en daders (door het scherm bvb)
- Bij digitale criminaliteit is anonimiteit mogelijk
o Soms kan politie niet achterhalen van waar de online aanval komt
o Identificatie in het digitale domein moeilijker door technische middelen
- Digitale criminaliteit is meer schaalbaar
o Een heel bedrijf platleggen, gegevens vrijgeven, met heel weinig moeite kan je veel delicten/slachtoffers
veroorzaken/treffen
- Beschikbaarheid van technologie faciliteert digitale criminaliteit
o Big Tech speelt een rol
o Digitale toepassingen worden ontwikkelt → kunnen ook voor slechte bedoelingen worden gebruikt, codes laten
schrijven etc
- Digitale criminaliteit kan in private context worden gepleegd
o Vanuit thuis aan de pc een phishing-mail sturen zonder dat je mensen moet aanspreken
o Bij de aanpak van digitale criminaliteit wordt de politie afh van private organisaties (expertise halen bij
privébedrijven om bepaalde zaken te kunnen opsporen, vb. nr Facebook sturen dat ze gesprekken nodig
hebben tussen bepaalde personen voor een moordzaak)
Uitdaging voor veiligheidsactoren
4
1.1 Safety vs security
Beide begrippen hebben versch doelstellingen, risico’s en strategieën → overlappen elkaar id praktijk, maken beiden deel uit van
het integrale veiligheidsdomein
Safety:
- = veiligheid
- Bescherming van mensen, systemen en milieu tegen ongevallen, fouten en onbedoelde incidenten
- Focus: identificeren + beheersen van interne/natuurlijke risico’s zoals menselijke fouten, machinestoringen, brand of
oververhitting
- Focust zich binnen organisaties op arbeidsveiligheid en milieuveiligheid → maatregelen staan centraal
(veiligheidsprotocollen, nooduitgang)
Security:
- = beveiliging
- Richt zich op de bescherming tegen opzettelijke bedreigingen/kwaadwillige handelingen die schade/verlies kunnen
veroorzaken
- Fysieke bedreigingen, cyberaanvallen, datalekken
- Wordt georganiseerd via beleidsmaatregelen, technologische maatregelen (toegangscontroles, bewakingssystemen)
- Focus: detectie, preventie en respons → vroegtijdige identificatie van dreigingen, nemen van maatregelen om deze te
voorkomen, het adequaat reageren op incidenten
Fysieke veiligheid zoals een kapotte machine → geen dader
Sociale veiligheid zoals een bedoelde brand → wel een dader (altijd een dader)
Grote verschil: onbedoelde schade – bedoelde schade
1.2 Digitalisering en dataficatie
Digitalisering is het gevolg vd 3e IR → kenmerkt zich door verschuiving van mechanische en analoge technologieën naar digitale
en computertechnologieën.
Centraal in deze 3e I.R: de computer en het internet
We zitten nu id 4e industriële revolutie: alles gaat snel → aanpassingen nodig om onze veiligheid te beschermen
- 1e revolutie: machines ontstaan → productie
- 2e revolutie: begin 19e E, elektriciteit wordt ontwikkeld, massaproductie
- 3e revolutie: eerste computer, iedereen werkt op zelfde computer, internet ontstaat
o Jaren ’70: microprocessor → kleine chip met veel kracht, legt de basis voor de PC
Computer → een persoonlijk instrument
PC maakt mogelijk dat mensen kunnen communiceren, werken en info verwerken
o Jaren ’90: internet ontstaat → losstaande netwerken van computers worden wereldwijd met elkaar verbonden
Universeel netwerk waarin data vrijkomen + overal toegankelijk
- 4e revolutie: big data → iedereen heeft eigen pc/tablet, interacties online, we delen veel gegevens online
o Veel gegevens ontstaan in databanken → hierdoor ontstaat big data → doet nieuwe vormen van criminaliteit
ontstaan
1
,Digitalisering:
- Vanaf 2000 – Web 2.0
o Overgang van Web1.0 → Web2.0
- Overgang van passief, informatie-gevend medium (Web 1.0) → interactief medium (Web 2.0)
- Opkomst sociale netwerksites (Facebook) en sociale media (YT)
- Doorbraak van smartphone en apps
o Mensen kunnen continu verbonden zijn met de digitale wereld → leidde tot een hybride werkelijkheid
- Verwevenheid tussen onlinewereld en offlinewereld
- Ontstaan van nieuwe sociale fenomenen (vb. digitale straatcultuur)
o Straatcultuur was traditioneel verbonden aan fysieke stedelijke omgevingen → deels overgegaan naar digitale
ruimtes
o Vb. via Snapchat worden groepen gemaakt, er wordt in afgesproken waar ze welke soort criminaliteit zullen
plegen
- Opkomst Big Tech
o Big Tech = grote technologiebedrijven, hun economische en sociale invloed steeg door de dominantie van
digitale platforms en infrastructuren
o Google, Apple, Meta, Amazon, Microsoft → 5 grote sociale mediabedrijven
- Drillrappers:
o Groepen jongeren die drill muziek maken, elkaar bedreigen etc
- Ontwikkeling van de metaverse
o Digitale wereld waarin gebruikers via avatars kunnen: bewegen, communiceren, werken,..
Het sociale wordt digitaal, bvb online vergaderingen (ied heeft een avatar en in die digitale wereld kan
je onderling met elkaar praten), dus niet fysiek nr de les komen maar via metaverse online vergaderen
waarin het lijkt dat je in de les zit (online dan)
o Mix van digitale en fysieke werelden → menselijke activiteiten worden datagedreven, grens tussen offline en
online vergaagt
- Augmented reality (AR)
o Half virtuele werelden (je draagt een bril)
o Een weergave vd echte omgeving waar virtuele elementen worden aan toegevoegd
- Virtual reality (VR)
o Creëeren van volledige fictieve wereld
o Wordt gebruikt door politiediensten om situaties te oefenen
o Ook daders van criminaliteit gebruiken het om situaties te oefenen
o Een volledig gesimuleerde virtuele omgeving
- Spraaktechnologieën
o Virtuele realiteit die de fysieke wereld nabootst en uitbreidt
o Je kan perfect als dader de stem van iemand anders klonen
o Een stuk verwevenheid te zien tussen digitale wereld en fysieke wereld (digitale stem gebruiken in de fysieke
wereld)
- We gaan over van de fysieke wereld nr digitale wereld
o Vroeger communiceerden we puur fysiek met elkaar (fotoboeken), nu is dat niet meer het geval, gebeurt
allemaal via digitale wereld
Overgang tussen fysieke en digitale wereld.
Er zal altijd een overgang zijn tussen die offline en online zien, drillrapp is hier een goed voorbeeld van.
2
,Dataficatie:
- Gevolg van digitalisering (explosieve groei)
o We gebruiken meer digitale toepassingen → gevolg hiervan: we genereren veel data die door
bedrijven/criminelen misbruikt kunnen worden
Vb. slimme deurbel thuis → gegevens kunnen gehackt worden + verkeerd gebruikt worden door
anderen
- = proces waarbij menselijke handelingen en sociale activiteiten systematisch worden omgezet in digitale data
- Binnen versch domeinen (menselijk lichaam, huis, werkomgeving, leefomgeving, mobiliteit, …)
- Internet of Things (IoT)
o Apparaten die we gebruiken (slimme deurbel, koelkast, stofzuiger met camera aan..) zijn onderling verbonden
aan IoT → groot netwerk van gegevensverzameling en -uitwisseling ontstaat
- Grote hoeveelheden data (big data) + grote diversiteit in data
o Big data; shopgedrag, slaapgedrag, huishoudapparaten
o Grote diversiteit aan data: nieuwe sensoren die emotionele reacties/ fysieke bewegingen/
gezichtsherkenningen registreren
o Term big data = wordt gebruikt om die explosie van grote hoeveelheden, gevarieerde en snel verwerkte data
aan te duiden
- Meer handelingen die resulteren in data + meer gebruik van data om kennis te ontwikkelen en keuzes te maken
o Als een dader toegang zal krijgen van die data kan dat verkeerd misbruikt worden
Dataficatie = direct gevolg van digitalisering → er worden beslissingen genomen o.b.v. die data (verkeerscentrum die borden
aanpast o.b.v. de gegevens die verkregen zijn van Waze)
Dataficatie gaat verder dan verzamelen van gegevens. Het is een proces waarin deze data systematisch worden gebruikt om
kennis te ontwikkelen, gedrag te analyseren en beslissingen te ondersteunen.
Hoofdstuk 1: technologie en onveiligheid
1.1 Digitalisering van criminaliteit
Impact van digitalisering op criminaliteit
Impact van digitalisering op criminaliteit:
- van traditionele criminaliteit – crime drop
o Inbraak, diefstal
- Opkomst van digitale criminaliteit
o Phishing etc
- Internet als nieuwe gelegenheidsstructuur voor criminaliteit
- Traditionele criminaliteit → digitale vormen van criminaliteit én nieuwe vormen van delicten – technological-mediated
criminal transference
- Gelijktijdige daling van traditionele (offline) criminaliteit én stijging van digitale (online) criminaliteit
Criminaliteit heeft zich verplaatst → de aard van criminaliteit is minder zichtbaar in traditionele statistieken. Slachtoffers melden
digitale criminaliteit minder vaak bij politie en justitie (uit schaamte, ze denken dat de pakkans klein is etc)
Digitale criminaliteit – verschillende vormen:
1) Cybercriminaliteit: ICT zowel middel als doelwit
o Vb. hacken van een database met persoonsgegevens, platleggen van website van bank
o ICT is het volledige delict zelf
o → digitale criminaliteit
2) Gedigitaliseerde criminaliteit
o Geen nieuwe delicten, maar verschijningsvorm is wel nieuw
o ICT wordt gebruikt als middel
o Vb. online fraude, verspreiden van kinderporno via internet..
50 jaar geleden waren er ook daders die kinderporno verspreidden (via fotoboeken, casettes) nu doen
mensen dat ook maar via andere manieren (dark web, online websites)
Fraude: vroeger postbode die aan de deur kwam en mensen overtuigde hun juwelen enz te geven, nu
is dat op andere manieren (rekeningnummers vragen aan oude mensen enz)
3
, o → digitale criminaliteit
3) ICT als onderdeel van modus operandi
o Delict wordt gefaciliteerd door ICT
o Vb. versleutelde communicatie tussen criminelen, gebruik van dark markets,..
Vals paspoort online kopen, via telegram de daden voorbereiden, ICT als onderdeel van de
voorbereiding van de werkwijze
Voorbeelden:
- ZH is getroffen door cyberaanval = cybercriminaliteit (ICT is het volledige delict zelf)
- Bende riskeert 5 jaar cel voor geplande aanslag in Antwerpen = ICT als onderdeel van modus operandi
- Gert deelt een geheim waarmee anderen rijk kunnen worden door banken etc = gedigitaliseerde criminaliteit
Slachtofferschap van digitale criminaliteit
Slachtofferschap van digitale criminaliteit:
- Groot dark number
o Zaken die niet geregistreerd zijn id statistieken
- Criminaliteitsstatistieken (Fed Pol)
Digitale criminaliteit
Digitale criminaliteit:
- Aantrekkelijke businesscase: potentieel hoge opbrengsten + relatief lage pakkans
o Bij meerdere slachtoffers een beetje geld aftrommelen. Slachtoffers denken dat de schade niet groot genoeg is
om te melden aan de politie, waardoor de motivatie om melding te doen bij de politie laag ligt.
- Mogelijke verregaande gevolgen:
o Economische schade
Oplichting
o Bedreiging van continuïteit van vitale processen in de SL
Digitale criminaliteit wijkt af van traditionele criminaliteit:
- Digitale criminaliteit is de-territoriaal
o Loskoppeling vd plaats
o Grote afstand tussen slachtoffers en daders (door het scherm bvb)
- Bij digitale criminaliteit is anonimiteit mogelijk
o Soms kan politie niet achterhalen van waar de online aanval komt
o Identificatie in het digitale domein moeilijker door technische middelen
- Digitale criminaliteit is meer schaalbaar
o Een heel bedrijf platleggen, gegevens vrijgeven, met heel weinig moeite kan je veel delicten/slachtoffers
veroorzaken/treffen
- Beschikbaarheid van technologie faciliteert digitale criminaliteit
o Big Tech speelt een rol
o Digitale toepassingen worden ontwikkelt → kunnen ook voor slechte bedoelingen worden gebruikt, codes laten
schrijven etc
- Digitale criminaliteit kan in private context worden gepleegd
o Vanuit thuis aan de pc een phishing-mail sturen zonder dat je mensen moet aanspreken
o Bij de aanpak van digitale criminaliteit wordt de politie afh van private organisaties (expertise halen bij
privébedrijven om bepaalde zaken te kunnen opsporen, vb. nr Facebook sturen dat ze gesprekken nodig
hebben tussen bepaalde personen voor een moordzaak)
Uitdaging voor veiligheidsactoren
4
