Samenvatting Binnenlands Bestuur (hiermee een 9,7 gehaald!)

Aantekeningen hoorcolleges
Radboud Universiteit
Studiejaar 2020-2021
Bachelor Bestuurskunde




Binnenlands Bestuur

,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: introductie.............................................................................................................................. 2

Hoorcollege 2: het huidige Nederlandse bestel I............................................................................................. 6

Hoorcollege 3: het huidige Nederlandse bestel II............................................................................................ 9

Hoorcollege 4: het middenbestuur................................................................................................................ 14

Hoorcollege 5: lokaal bestuur....................................................................................................................... 18

Hoorcollege 6: intergemeentelijke samenwerking, regionaal bestuur en herindeling....................................22

Hoorcollege 7: maatschappelijke omgeving.................................................................................................. 25

Hoorcollege 8: gastcollege raadsgriffier....................................................................................................... 27

Hoorcollege 9: lokale democratie en burgerparticipatie................................................................................30

Hoorcollege 10: interbestuurlijke verhoudingen...........................................................................................32
Gastcollege: interbestuurlijke Verhoudingen.....................................................................................................34

Hoorcollege 11: de Europese Unie................................................................................................................ 35

Hoorcollege 12: Europese Unie II.................................................................................................................. 38

Hoorcollege 12: responsiecollege................................................................................................................. 42




1

,Hoorcollege 1: introductie
Openbaar bestuur is breed: instellingen als politie, NS, de Nederlandsche Bank,
gemeenten/provincies/het Rijk, de Belastingdienst, het CBS en de Nationale Ombudsman
maken deel uit van het openbaar bestuur.

Onderscheid:
 Openbaar bestuur in enge zin  alle staatsinstellingen die bindende beslissingen
kunnen nemen. Worden gefinancierd door algemene middelen (belasting). En
hebben een publiekrechtelijke grondslag en dienen daarnaast een algemeen belang.
 Openbaar bestuur in ruime zin  alle instellingen die publieke taken uitvoeren.
Hierbij komen organisaties die geen publiekrechtelijke grondslag en niet altijd
financiering vanuit algemene middelen, zoals NS/ziekenhuizen/universiteiten, maar
die wel een publieke taak uitvoeren.




In enge zin

Waarom is het zinvol om terug te kijken in de bestuursgeschiedenis?
 Terugkijken leert ons hoe het openbaar bestuur is geworden zoals we het nu kennen
(doorgronden).
 Het kan je veel later leren door de werking van bepaalde stelsels, en weet je al wat
over de maakbaarheid van bepaalde keuzes (haalbaarheid).
 Verruiming van het perspectief over het openbaar bestuur, door de vergelijking met
andere stelsels (verruiming).

Wat is bestuursgeschiedenis?
 Structuur en organisatie, functioneren en functionarissen van het openbaar
bestuur in het verleden.
 Hoe, het en waarom (verklarende vragen).
 Ideeën over gewenste ordening (normatievere benadering).

Vier perioden in de bestuursgeschiedenis:
1. Makelaarsstaat (periode I)  indirect en collegiaal bestuur (1555-1795).
2. Nationalisatie (periode 2) van statenbond naar centraal geleide eenheidsstaat
(1795-1848).
3. Specialisatie (periode 3)  van nachtwakersstaat naar verzorgingsstaat (1848-
1890).
4. Waarborgstaat (periode 4) van verzorgingsstaat naar voorwaardenscheppende
staat (1980-)

2

, Staatsvorming ontstond door (/ mechanismen):
1. Oorlogen  oorlogen worden groter en duurder, er wordt meer van burgers gevraagd. Er
wordt belasting geheven en dit wordt gecoördineerd.
2. Rationalisering  voornamelijk vanaf 2e en 3e periode; volgens Weberiaans model
denken.
= Op basis van regels en de toepassing hiervan besturen.

Staat Kenmerkend voor tijd Politieke ontwikkelingen
Makelaarsstaat De Republiek der Verenigde  Bourg-Habs. Dynastie (opstand o.l.v. stadhouder
Nederlanden (1555-1795) Willem van Oranje).

- Beeldenstorm  Republiek der Verenigde Nederlanden (erkenning
- Gouden Eeuw 1648): soevereinde macht statencolleges gewesten,
- Tachtigjarige Oorlog stadhouders.

 Met/zonder Oranjes, zwaartepunt bij Holland.

 Twee belangrijke raadspensionarissen van gewest
Holland:
- Johan van Oldenbarneveldt.
- Johan de Witt

Openbaar bestuur:
1. Statenbond: soevereiniteit gewesten, maar ook
samenwerking (met name defensie en kolonies).
- geen ‘lager’ en ‘hoger’ bestuur; stadsbestuurders
hadden dus grote besluitvorming (ook op nationaal
niveau).
- grootste deel bestuurswerk op lokaal niveau,
collegiaal (colleges, dus geen grote machtshebbers).
- bestuur en recht in een hand.

2. Makelaarsstaat:
- Overheid actief in aantal sectoren: direct, vaak
indirect (toezicht, vergunningenverlening). Maar
uitvoer door maatschappelijke organisaties.
- Maatschappelijke zelforganisatie.

3. Vooral politieke bestuurders, beperkt aantal
ambtenaren
- Sociaaleconomische status bepalend.

4. Burgerinvloed via rekesten (verzoekschriften op lokaal
niveau, heel incidenteel).

(Bottum-up)
- Van onderaf heeft het bestuur zich ontwikkeld, bestuur vond
voornamelijk op lokaal niveau plaats.
- Gewesten gingen zich later verenigen/ samenwerken, maar
dit werd op lokaal niveau gevoed.
- Burgerinvloed via verzoekschriften, op basis hiervan
ontstond beleid; niet door een centrale overheid.

Toevoegingen:
- Ieder gewest moest instemmen.

3