RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE
KLINISCHE PSYCHOLOGIE
KU LEUVEN
1MA Psychologie
,RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE DEEL 1.............................................................5
GEZINSTHERAPEUTISCHE STROMINGEN EN PROTOCOLS.................................................................5
gezinstherapeutische stromingen/-scholen..................................................................5
complexe alliantie in relatie- en gezinstherapie...........................................................5
belangrijke gezinsfenomenen.......................................................................................5
Partnerrelatietherapie.................................................................................................. 7
GEZINSGERICHTE GROEPSBEHANDELING....................................................................................7
OPEN DIALOOG..................................................................................................................... 8
FEEDBACKGERICHT WERKEN.................................................................................................... 8
EFFECTONDERZOEK............................................................................................................... 9
protocol gedragsproblemen bij jongeren......................................................................9
therapeutisch effect en etiologische verklaring..........................................................10
KOSTENEFFECTIVITEIT.......................................................................................................... 11
DEEL 2: H1: PRAKTIJK OP ZOEK NAAR EEN THEORIE........................................12
THEORETISCHE BASIS.......................................................................................................... 12
1) CYBERNETISCHE PARADIGMA............................................................................................. 13
Cybernetica................................................................................................................ 13
Bateson’s ecologische visie........................................................................................15
cybernetische kijk op het gezin..................................................................................17
2) HET NARRATIEVE PARADIGMA........................................................................................... 17
sociaal constructionisme............................................................................................18
postmoderne filosofie.................................................................................................22
Narratieve psychologie............................................................................................... 24
Poststructuralistische kijk foucault.............................................................................26
het dialogisme van Bakhtin........................................................................................28
3) HET HECHTINGSDENKEN ALS PARADIGMA.............................................................................30
hechting als biologisch systeem gericht op overleven...............................................30
hechting als een psychologisch systeem gericht op leven.........................................33
hechting en emotieregulatie......................................................................................33
hechting en intersubjectiviteit....................................................................................34
Elisabeth Fivaz-Depeursinge en het lausanne Trialogue Play model..........................34
hechting en de family life cycle..................................................................................35
hechtingsparadigma en hedendaagse gezinstherapie...............................................36
DEEL 2: H2: BASISCONCEPTEN EN DE GEZINSTHERAPEUTISCHE STROMING......37
1) STRUCTURELE STROMING................................................................................................. 37
basisbegrippen........................................................................................................... 37
structurele Therapie................................................................................................... 38
de structurele therapeut............................................................................................38
2) STRATEGISCHE STROMING................................................................................................ 39
basisbegrippen........................................................................................................... 39
strategische therapie................................................................................................. 39
strategische therapeut............................................................................................... 39
3) EXPERIËNTIËLE STROMING................................................................................................ 40
basisbegrippen........................................................................................................... 40
experiëntiële therapie................................................................................................40
experiëntiële therapeut..............................................................................................40
4) CONTEXTUELE STROMING................................................................................................. 42
basisbegrippen........................................................................................................... 42
contextuele therapie..................................................................................................43
1
, contextuele therapeut................................................................................................43
5) DE CYBERNETISCHE STROMING (AKA MILAANSE SCHOOL)........................................................43
basisbegrippen........................................................................................................... 43
Milaneze therapie....................................................................................................... 43
milaneze therapeut.................................................................................................... 44
6) NARRATIEVE STROMING.................................................................................................... 44
basisbegrippen........................................................................................................... 44
narratieve therapie.................................................................................................... 45
narratieve therapeut..................................................................................................45
7) OPLOSSINGSGERICHT KORTDURENDE STROMING....................................................................46
basisbegrippen........................................................................................................... 47
oplossingsgerichte therapie.......................................................................................47
oplossingsgerichte therapeut.....................................................................................47
8) POSTMODERNE OF COLLABORATIEVE GEZINSTHERAPIE............................................................47
basisbegrippen........................................................................................................... 47
postmoderne therapie................................................................................................ 48
postmoderne therapeut.............................................................................................. 48
9) DIALOGISCHE GEZINSTHERAPIE.......................................................................................... 49
basisbegrippen........................................................................................................... 49
dialogische therapie................................................................................................... 50
dialogische therapeut................................................................................................. 50
10) ATTACHMENT NARRATIVE THERAPY...................................................................................50
basisbegrippen........................................................................................................... 50
attachment narrative therapie...................................................................................50
attachment narrative therapeut.................................................................................51
11) ATTACHMENT BASED FAMILY THERAPY..............................................................................52
basisbegrippen........................................................................................................... 52
ABFT Therapeut.......................................................................................................... 52
12) MENTALIZATION BASED TREATMENT WITH FAMILIES (MBT-F)................................................52
basisbegrippen........................................................................................................... 52
MBT-f therapie............................................................................................................ 53
MBT-f therapeut......................................................................................................... 53
D3: H1: WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK OVER KOPPELS...............................54
D3: H2: WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK OVER RELATIETHERAPIE.................55
D3: H3: MODELLEN VAN RELATIETHERAPIE....................................................55
1. PSYCHODYNAMISCH GEÏNSPIREERDE RELATIETHERAPIEËN.........................................................55
Collusie-model............................................................................................................ 55
willi............................................................................................................................. 56
2. GEDRAGSGERICHTE RELATIETHERAPIEËN..............................................................................57
Vansteenwegen.......................................................................................................... 57
3. EMOTIONALYY FOCUSED MARITAL THERAPY...........................................................................58
taak therapeut........................................................................................................... 59
D3: H4: RECENTE EVOLUTIES IN RELATIETHERAPIE.........................................60
TENDENS PLURALISME EN INTEGRATIE.....................................................................................60
DISCUSSIEPUNTEN............................................................................................................... 60
1. De goede relatie.................................................................................................... 60
2. de plaats van de hechtingstheorie.........................................................................60
3. belang van intergenerationele geschiedenis..........................................................60
4. de rol van de therapeut..........................................................................................60
2
, 5. plaats van seksualiteit............................................................................................61
D4: H1: HET KIND BETREKKEN IN GEZINSTHERAPEUTISCHE SESSIE.................62
IS ER EEN PLAATS VOOR KINDEREN IN GEZINSTHERAPIE?.............................................................62
DE UITDAGING................................................................................................................... 62
KINDEREN AARZELEN........................................................................................................... 63
zone of discomfort...................................................................................................... 63
KIND ACTIEF BETREKKEN...................................................................................................... 63
KIND LOS VAN DE PROBLEMEN............................................................................................... 63
KWETSBAARHEID VAN DE OUDERS EN DE THERAPEUT.................................................................64
TYPISCHE VALKUILEN IN WERKEN MET KINDEREN EN GEZINNEN.....................................................64
AANBEVELINGEN VOOR JONGE GEZINSTHERAPEUTEN...................................................................64
D4: H2: OVER STRESS EN MILDHEID: OUDEREN IN RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE
................................................................................................................... 65
HET OUDERE KOPPEL.......................................................................................................... 65
welbevinden............................................................................................................... 68
CHRONISCHE ZIEKTE ALS ‘SPELBREKER’..................................................................................68
DEMENTIE......................................................................................................................... 69
DE VERBORGEN PATIËNT...................................................................................................... 69
ANTICIPEREND ROUWEN....................................................................................................... 70
BEGELEIDEN VAN DE PARTNER............................................................................................... 71
RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE................................................................................................ 72
aanmeldingsklacht en de therapeutische relatie........................................................72
thema’s...................................................................................................................... 73
samenwerking met andere disciplines.......................................................................73
BESLUIT............................................................................................................................ 73
D5: H1: WAT WERKT IN DE PRAKTIJK VAN DE GEZINSTHERAPEUT?..................75
wat beschouwen we als evidentie?............................................................................75
OVER PSYCHOTHERAPIE IN HET ALGEMEEN...............................................................................76
outcome-onderzoek: psychotherapie werkt................................................................76
gemeenschappelijke therapiefactoren.......................................................................76
verschillen tussen therapeuten..................................................................................77
onderzoek effectiviteit therapeuten...........................................................................78
OVER DOMEIN RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE............................................................................78
interventiemodellen in relatie- en gezinstherapie......................................................78
D5: H2: DE COMPLEXE ALLIANTIE IN RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE.................79
de therapeutische relatie in gezinstherapie...............................................................80
uitbouwen vertrouwensrelatie met elk van de gezinsleden........................................81
uitbouwen vertrouwensrelatie tussen gezinsleden.....................................................82
problemen in therapeutische relatie..........................................................................82
onderhoud van de alliantie gedurende therapie.........................................................83
therapeut en de therapeutische relatie......................................................................83
D5: H3 VRAGENLIJSTEN ALS GESPREKSINSTRUMENTEN IN DE
GEZINSTHERAPEUTISCHE SESSIE...................................................................84
PSYCHOTHERAPEUTISCH ONDERZOEK EN THERAPEUTISCHE FACTOREN............................................84
complexe alliantie in gezinstherapie (zie leesboek ook!)...........................................84
feedbackoriëntatie..................................................................................................... 85
DISCUSSIE........................................................................................................................ 85
focus op bezorgdheden..............................................................................................86
3