Hoorcollege 1: ouder worden, ouderenzorg & sociale aspecten
Leerdoelen:
1. Demografische begrippen
2. Organisatie van ouderenzorg in Nederland
3. Leeftijdsdiscriminatie herkennen
4. Leeftijdsdiscriminatie oplossen
5. Sociale isolatie en sociale en emotionele eenzaamheid
6. Mantelzorg versus vrijwilligerswerk
7. Fasen mantelzorgproces
8. Kenmerken interventies ter voorkoming van overbelasting mantelzorgers
Voorbereidende opdracht:
1. Demografische begrippen
Vergrijzing = toename van het aantal en aandeel ouderen in de bevolking
In 2025 is 20% 65+ en in 2050 25% 65+
Demografische druk = verhouding tussen werkenden en niet-werkenden
Groene druk = verhouding tussen het aantal 0-20-jarigen en het aantal 20-65-jarigen
Grijze druk = Verhouding tussen het aantal 65-plussers en het aantal 20-65-jarigen
Waarom is dit belangrijk? Door vergrijzing:
• Stijgt het aantal zorgvragen en worden deze complexer
• Zorgkosten stijgen
• Personeelstekort
Transitie in ouderenzorg is noodzakelijk
2. Organisatie van ouderenzorg in Nederland
Ouderenzorg wordt gefinancierd vanuit 3 wetten:
1. Zorgverzekeringswet (Zvw): voor huisarts, ziekenhuiszorg, etc. (kortdurende
medische zorg)
2. Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO): huishoudelijke hulp,
dagbesteding etc. (doel: participatie en zelfstandig functioneren)
3. Wet langdurige zorg (WLZ): permanent toezicht, 24 uurs zorg (verpleeghuishuis,
intensieve dementiezorg)
Overheidsbeleid:
1. WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen)
Kernidee is: zelf, thuis en digitaal als het kant
Daarnaast staat eigen regie centraal en is de zorg mensgericht
2. HLO (Hoofdlijnakkoord Ouderenzorg)
, Doelen zijn: kwaliteit van bestaan, eigen regiem wonen op een plek waar ouderen
zich thuis voelen en zorg is dichtbij en toegankelijk.
3. AZWZ (Aanvullend Zorg en Welszijnsakkoord)
Gericht op samenwerking tussen zorg en welzijn
3. Leeftijdsdiscriminatie herkennen
Ageism (oud) = “Ageism is the prejudice by one age group toward other age groups” →
stereotypen, vooroordelen of discriminatie o.b.v. leeftijd.
Een nieuwe definitie is noodzakelijk omdat:
• Leeftijd is ook een sociaal construct
• Creëert een wij – zij gevoel
• Vergelijking met racisme en seksisme klopt niet
• Nodigt uit tot stereotypering bijvoorbeeld door het woord ‘elderly’
• Doet geen recht aan de complexiteit van het concept
Ageism (nieuw): “Ageism is defined as negative or positive stereotypes, prejudice
and/or discrimination against (or to the advantage of) elderly people on the basis of their
chronological age or on the basis of a perception of them as being ‘old’ or ‘elderly’.
Ageism can be implicit or explicit and can be expressed on micro-, meso- or macro-
level.”
Nieuwe definitie:
• Positief of negatief
• Bewust of onbewust
• Op micro-, meso- en macroniveau
• Cognitieve, affectieve en gedragscomponenten
4. Leeftijdsdiscriminatie oplossen
Mogelijke oplossingen op:
• Individueel niveau: bewustwording van stereotypen, ouderen beoordelen op
vaardigheden i.p.v. leeftijd, ouderen betrekken bij besluitvorming
• Organisatieniveau: inclusieve selectieprocedures, ruimte voor
intergenerationele samenwerking, training over ageism
• Maatschappelijk niveau: positiever beeld van ouder worden, minder
stereotypering in de media, nadruk op diversiteit onder ouderen
Belangrijk: ouderen zijn geen homogene groep en bevat grote variatie in; gezondheid,
persoonlijkheid, levensgeschiedenis, sociale integratie en culturele achtergrond.
5. Sociale isolatie en sociale en emotionele eenzaamheid
Sociale relaties zijn van levensbelang voor gezondheid, welzijn en onafhankelijkheid.
,Sociale isolatie is een meer objectief begrip → weinig betekenisvolle relaties, klein
netwerk, geen vangnet.
Eenzaamheid is een subjectieve ervaring: een onplezierige discrepantie tussen
gewenste en gerealiseerde relaties.
Emotionele eenzaamheid: gemis van hechte band, intimiteit of partner
Sociale eenzaamheid: gemis van een sociale groep, netwerk, verbondenheid
Sociale isolatie ≠ eenzaamheid: iemand kan sociaal geïsoleerd zijn zonder zich
eenzaam te voelen en eenzaam zijn zonder sociaal geïsoleerd te zijn
Interventies tegen eenzaamheid: aansluiten op behoeften, gebruik maken van
kwaliteiten van ouder.
6. Mantelzorg vs vrijwilligerswerk
7. Fasen mantelzorgproces
3 fasen:
1. Roladaptatie: mantelzorger groeit in de rol → wennen aan zorgsituatie,
combineren met eigen leven, zoeken naar balans
2. Roluitvoering: zorg wordt intensiever; dagelijkse zorgtaken, hogere belasting en
kans op overbelasting
3. Uit handen geven: zorg wordt deels of volledig overgenomen door thuiszorg of
verpleeghuis. Dit kan voor verdriet, opluchting en schuldgevoelens zorgen.
8. Kenmerken interventies ter voorkoming van overbelasting mantelzorgers
Algemene interventies bestaan uit info geven, vaardigheden aanleren en steunsysteem
versterken.
Psychologische interventies: psycho-educatie, psychotherapie of
ondersteuningsgroepen.
→ Gecombineerde interventies blijken het meest succesvol. Dus niet alleen informatie
geven, maar ook: emotionele steun, praktische ondersteuning, training en sociaal
netwerk versterken.
Moet aansluiten bij behoeften van mantelzorger en fase van het proces.
Oefenvragen hoorcollege 1
Vraag 1. Wat is grijze druk?
A. Verhouding jongeren/ouderen
, B. Verhouding 65+ t.o.v. werkenden
C. Percentage ouderen in zorg
D. Verhouding mannen/vrouwen
Vraag 2. Welke wet regelt langdurige intensieve zorg?
A. WMO
B. Zvw
C. WLZ
D. Jeugdwet
Vraag 3. Wat past bij positieve gezondheid?
A. Geen ziekte hebben
B. Zelfstandig wonen
C. Kunnen omgaan met uitdagingen
D. Alleen lichamelijke gezondheid
Vraag 4. Wat is leeftijdsdiscriminatie?
A. Alleen negatieve stereotypen
B. Alleen bewuste discriminatie
C. Stereotypen/oordelen op basis van leeftijd
D. Alleen discriminatie van ouderen
Vraag 5. Wat is sociale isolatie?
A. Subjectief gevoel van gemis
B. Weinig betekenisvolle contacten
C. Geen partner hebben
D. Depressief zijn
Vraag 6. Wat is emotionele eenzaamheid?
A. Klein netwerk
B. Gebrek aan sociale groep
C. Gemis van hechte band
D. Alleen wonen
Vraag 7. Wat is een kenmerk van mantelzorg?
A. Betaald werk
B. Ontstaat vanuit persoonlijke relatie
C. Altijd tijdelijk
D. Professionele hulp
Vraag 8. Welke fase hoort bij het mantelzorgproces?
A. Revalidatie
B. Roluitvoering
C. Herstelzorg
D. Institutionalisatie
Leerdoelen:
1. Demografische begrippen
2. Organisatie van ouderenzorg in Nederland
3. Leeftijdsdiscriminatie herkennen
4. Leeftijdsdiscriminatie oplossen
5. Sociale isolatie en sociale en emotionele eenzaamheid
6. Mantelzorg versus vrijwilligerswerk
7. Fasen mantelzorgproces
8. Kenmerken interventies ter voorkoming van overbelasting mantelzorgers
Voorbereidende opdracht:
1. Demografische begrippen
Vergrijzing = toename van het aantal en aandeel ouderen in de bevolking
In 2025 is 20% 65+ en in 2050 25% 65+
Demografische druk = verhouding tussen werkenden en niet-werkenden
Groene druk = verhouding tussen het aantal 0-20-jarigen en het aantal 20-65-jarigen
Grijze druk = Verhouding tussen het aantal 65-plussers en het aantal 20-65-jarigen
Waarom is dit belangrijk? Door vergrijzing:
• Stijgt het aantal zorgvragen en worden deze complexer
• Zorgkosten stijgen
• Personeelstekort
Transitie in ouderenzorg is noodzakelijk
2. Organisatie van ouderenzorg in Nederland
Ouderenzorg wordt gefinancierd vanuit 3 wetten:
1. Zorgverzekeringswet (Zvw): voor huisarts, ziekenhuiszorg, etc. (kortdurende
medische zorg)
2. Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO): huishoudelijke hulp,
dagbesteding etc. (doel: participatie en zelfstandig functioneren)
3. Wet langdurige zorg (WLZ): permanent toezicht, 24 uurs zorg (verpleeghuishuis,
intensieve dementiezorg)
Overheidsbeleid:
1. WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen)
Kernidee is: zelf, thuis en digitaal als het kant
Daarnaast staat eigen regie centraal en is de zorg mensgericht
2. HLO (Hoofdlijnakkoord Ouderenzorg)
, Doelen zijn: kwaliteit van bestaan, eigen regiem wonen op een plek waar ouderen
zich thuis voelen en zorg is dichtbij en toegankelijk.
3. AZWZ (Aanvullend Zorg en Welszijnsakkoord)
Gericht op samenwerking tussen zorg en welzijn
3. Leeftijdsdiscriminatie herkennen
Ageism (oud) = “Ageism is the prejudice by one age group toward other age groups” →
stereotypen, vooroordelen of discriminatie o.b.v. leeftijd.
Een nieuwe definitie is noodzakelijk omdat:
• Leeftijd is ook een sociaal construct
• Creëert een wij – zij gevoel
• Vergelijking met racisme en seksisme klopt niet
• Nodigt uit tot stereotypering bijvoorbeeld door het woord ‘elderly’
• Doet geen recht aan de complexiteit van het concept
Ageism (nieuw): “Ageism is defined as negative or positive stereotypes, prejudice
and/or discrimination against (or to the advantage of) elderly people on the basis of their
chronological age or on the basis of a perception of them as being ‘old’ or ‘elderly’.
Ageism can be implicit or explicit and can be expressed on micro-, meso- or macro-
level.”
Nieuwe definitie:
• Positief of negatief
• Bewust of onbewust
• Op micro-, meso- en macroniveau
• Cognitieve, affectieve en gedragscomponenten
4. Leeftijdsdiscriminatie oplossen
Mogelijke oplossingen op:
• Individueel niveau: bewustwording van stereotypen, ouderen beoordelen op
vaardigheden i.p.v. leeftijd, ouderen betrekken bij besluitvorming
• Organisatieniveau: inclusieve selectieprocedures, ruimte voor
intergenerationele samenwerking, training over ageism
• Maatschappelijk niveau: positiever beeld van ouder worden, minder
stereotypering in de media, nadruk op diversiteit onder ouderen
Belangrijk: ouderen zijn geen homogene groep en bevat grote variatie in; gezondheid,
persoonlijkheid, levensgeschiedenis, sociale integratie en culturele achtergrond.
5. Sociale isolatie en sociale en emotionele eenzaamheid
Sociale relaties zijn van levensbelang voor gezondheid, welzijn en onafhankelijkheid.
,Sociale isolatie is een meer objectief begrip → weinig betekenisvolle relaties, klein
netwerk, geen vangnet.
Eenzaamheid is een subjectieve ervaring: een onplezierige discrepantie tussen
gewenste en gerealiseerde relaties.
Emotionele eenzaamheid: gemis van hechte band, intimiteit of partner
Sociale eenzaamheid: gemis van een sociale groep, netwerk, verbondenheid
Sociale isolatie ≠ eenzaamheid: iemand kan sociaal geïsoleerd zijn zonder zich
eenzaam te voelen en eenzaam zijn zonder sociaal geïsoleerd te zijn
Interventies tegen eenzaamheid: aansluiten op behoeften, gebruik maken van
kwaliteiten van ouder.
6. Mantelzorg vs vrijwilligerswerk
7. Fasen mantelzorgproces
3 fasen:
1. Roladaptatie: mantelzorger groeit in de rol → wennen aan zorgsituatie,
combineren met eigen leven, zoeken naar balans
2. Roluitvoering: zorg wordt intensiever; dagelijkse zorgtaken, hogere belasting en
kans op overbelasting
3. Uit handen geven: zorg wordt deels of volledig overgenomen door thuiszorg of
verpleeghuis. Dit kan voor verdriet, opluchting en schuldgevoelens zorgen.
8. Kenmerken interventies ter voorkoming van overbelasting mantelzorgers
Algemene interventies bestaan uit info geven, vaardigheden aanleren en steunsysteem
versterken.
Psychologische interventies: psycho-educatie, psychotherapie of
ondersteuningsgroepen.
→ Gecombineerde interventies blijken het meest succesvol. Dus niet alleen informatie
geven, maar ook: emotionele steun, praktische ondersteuning, training en sociaal
netwerk versterken.
Moet aansluiten bij behoeften van mantelzorger en fase van het proces.
Oefenvragen hoorcollege 1
Vraag 1. Wat is grijze druk?
A. Verhouding jongeren/ouderen
, B. Verhouding 65+ t.o.v. werkenden
C. Percentage ouderen in zorg
D. Verhouding mannen/vrouwen
Vraag 2. Welke wet regelt langdurige intensieve zorg?
A. WMO
B. Zvw
C. WLZ
D. Jeugdwet
Vraag 3. Wat past bij positieve gezondheid?
A. Geen ziekte hebben
B. Zelfstandig wonen
C. Kunnen omgaan met uitdagingen
D. Alleen lichamelijke gezondheid
Vraag 4. Wat is leeftijdsdiscriminatie?
A. Alleen negatieve stereotypen
B. Alleen bewuste discriminatie
C. Stereotypen/oordelen op basis van leeftijd
D. Alleen discriminatie van ouderen
Vraag 5. Wat is sociale isolatie?
A. Subjectief gevoel van gemis
B. Weinig betekenisvolle contacten
C. Geen partner hebben
D. Depressief zijn
Vraag 6. Wat is emotionele eenzaamheid?
A. Klein netwerk
B. Gebrek aan sociale groep
C. Gemis van hechte band
D. Alleen wonen
Vraag 7. Wat is een kenmerk van mantelzorg?
A. Betaald werk
B. Ontstaat vanuit persoonlijke relatie
C. Altijd tijdelijk
D. Professionele hulp
Vraag 8. Welke fase hoort bij het mantelzorgproces?
A. Revalidatie
B. Roluitvoering
C. Herstelzorg
D. Institutionalisatie
