Samenvatting Orthopedagogisch Werken 1 | Semester 1 | HoWest | 2025/26

Orthopedagogisch werken 1 Semester 1
Thema 1: De basis van het orthopedagogisch werken

1.1. De rollen van de orthopedagogische begeleider

3 rollen:

- Begeleider
- Verbinder
- Activator

Begeleider OB begeleidt personen en groepen in hun dagelijks leven en bouwt mee aan een
stimulerend leefklimaat op maat. De OB past verschillende
(ortho)(ped)agogische werkvormen toe en stemt gepast af op het tempo, de
mogelijkheden en de context.
- Begeleiden in hun dagelijks leven (= een patroon van gebeurtenissen en
handelingen die in het leven van de cliënt dagelijks voorkomen)
o Expert van het dagelijks leven
o ADL (= activiteiten dagelijks leven)
- Bieden een stimulerend leefklimaat
o Leefklimaat = geheel van omstandigheden van de cliënt leeft en de
omgeving waarin de cliënt leeft
o Gericht de cliënt iets aan te leren of om de ontwikkeling te
stimuleren
 Ontplooien op verschillende levensdomeinen
o Cliënt motiveren voor zelfredzaamheid
- Verschillende orthopedagogische werkvormen of methodieken
o Niet zomaar intuïtief handelen
o Vertalen doelgericht onze kennis naar ons handelen

Geef voor ADL-thema’s taken voor de begeleider:
- Wonen
- Werken
- Leren
- Vrije tijd
Dit zijn zowel begeleidingstaken als ondersteuningstaken
Verbinder De OB begeleidt personen bij het benutten, versterken en creëren van hun
netwerken. De OB realiseert maximale maatschappelijke participatie.
- Netwerk = alle personen waarmee de cliënt een verbinding heeft
- Netwerk benutten (= leren om contact te hebben met mensen uit het
netwerk en eventueel ondersteuning in roepen)
- Door te benutten, versterken we het netwerk
- Netwerk creëren (= stimuleren om bv naar de kapper te gaan, naar de
vrijetijdsclub te gaan,…)
Activator De OB streeft naar zelfregie, door oog te hebben voor de krachten van personen
en rekening te houden met de kwetsbaarheden.
- Zelfregie = zelf richting geven, keuzes maken
- Cliënt zijn krachten en kwetsbaarheden in kaart brengen
Van Doorheen de opleiding groeit de student in zijn begeleidersrol uit tot een
begeleider tot activerende en verbindende begeleider.
verbinder en - Als je alle handelingen goed kan vertalen groei je van een begeleider uit tot
activator een verbinder en activator


1.2. Ondersteuning en begeleiding

,Orthopedagogisch werken 1 Semester 1
1.2.1. Ondersteuning

Ondersteuning = alles wat zich afspeelt tussen 2 personen, waarbij de cliënt enerzijds afhankelijk is
van de begeleid(st)er, maar zich anderzijds ook ontwikkelt tot een meer zelfstandig persoon.

- Alles wat zich afspeelt tussen 2 personen
o = wederkerigheid en dialoog
o Geen betutteling
o Geen (ver)zorg(ing)
- Ontwikkelt tot een meer zelfstandig persoon
o Zelfregie

Flexibiliteit, variëteit Methodisch
- Dialoog, interactie, wederkerigheid - Doordacht, niet op basis van buikgevoel
- Met het oog op zelfregie - Aan de hand van een plan
- Ondersteuningsplan, handelingsplan
- Waarin het handelen wordt vastgelegd


1.2.2. Begeleiding

Begeleiding = een specifieke vorm van ondersteuning, gericht op het aanleren van iets of op het
gericht stimuleren van de ontwikkeling

- Een specifieke activiteit die bijdraagt aan iemands leer- en ontwikkelingsprocessen
1.2.3. Ondersteuning of begeleiding?

Welke vorm van ondersteuning of begeleiding iemand nodig heeft, is afhankelijk van zijn/haar vraag en
noden

- Dit wordt meebepaald door:
o Leeftijdsfase
o Context
o Aard van de vraag
o Aard van de problematiek
o Persoonlijke wensen en voorkeuren
o Mogelijkheden en kansen
- Het is dus geen zwart-wit verhaal

Ondersteuning Begeleiding
= van mens tot mens, geen specifiek doel = je hebt een doel, cliënt wilt iets bijleren
- Luisterend oor aanbieden - Iemand leren fietsen
- Iemand wassen - Samen maaltijd klaarmaken
- Iemand opvrolijken - Hersteltaak laten uitvoeren na negatief
- Samen snoezelen gedrag
- Fijne nacht toewensen - Zindelijkheidstraining
1.2.4. Doel van ondersteuning

De OB engageert zich om maximale zelfregie en sociale inclusie van personen te realiseren

- Maximale zelfregie = cliënt mag zelf richting geven, keuzes maken
- Inclusie = cliënt heeft het recht om deel uit te maken van een samenleving

Doel: een zo normaal mogelijk en kansrijk leven

, Orthopedagogisch werken 1 Semester 1
 De levenskwaliteit zo groot mogelijk maken

Is afhankelijk van verschillende factoren:

- Maatschappelijke waarden
- Persoonlijke waarden
o Cliënt (systeem)
 Leeftijd
 Problematiek
 Situatie
 Noden en vragen van cliënt(systeem)
o Begeleider
1.3. De basishouding

3 basishoudingen:

- Coachende basishouding
- Participatieve basishouding
- Basishouding van presente

Vertrekken vanuit Belangrijke principes
- Respectvolle - Krachtgericht werken
- Open - Zelfregie
- Betrokken relatie met cliënt - Kwaliteit van leven
1.3.1. Coachende basishouding
- Mogelijkheden die er zijn, maar cliënt niet ziet, naar de oppervlakte brengen
o Op zoek gaan naar mogelijkheden, kansen, sterktes ipv te focussen op de problemen =
krachtgericht werken
o Zoeken om hun verlangen en dromen waar te maken
 Mensen exploreren wat hun wensen zijn
- Volgens Clement
o Nieuwsgierigheid wekken
o Zin om te leren stimuleren
o Goesting laten krijgen om verder te zetten
- We hebben snel de neiging om advies te geven, over te nemen als het niet lukt.
o Hierdoor remmen we mensen af om zelf te denken, zelf mogelijkheden te zoeken, zelf
initiatief te nemen,…

We gaan coachen naar nieuwe inzichten, nieuw gedrag, nieuwe vaardigheden, het nemen van
initiatief, zelfstandig denken, motivatie,…

Wat te doen als OB?

Coachende basishouding zet in op presentie en hangt samen met een participatieve basishouding:

- Ontspannen en ongehaast zijn
- Actief luisteren
- Het is een authentiek gesprek, vanuit echtheid en betrokkenheid



Belangstelling tonen - Echt luisteren