BASIC PRINCIPLES OF SUSTAINABLE AND RESPONSIBLE BUSINESS AND ECONOMICS
INTRODUCTIE
ERS = ethics, responsibility and sustainability
• Ethics/ethiek = definiëren wat goed of fout is (normatieve ethiek) en beschrijven waarom goede of foute
beslissingen worden genomen (beschrijvende ethiek)
• Responsibility/verantwoordelijkheid = overwegen, integreren en/of afwegen van economisch,
ecologisch en sociaal beleid en praktijken binnen organisaties om organisatorische doelen te bereiken en
positieve impact te hebben op de bredere omgeving => hoe als organisatie verantwoord ondernemen?
• Sustainability/duurzaamheid = toekomstgerichte visies op uitdagingen; voorzien in behoeften van heden
zonder vermogen van toekomstige generaties om aan hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
o Bv. Caroline Vercauteren maakt vleesvervangers van oesterzwammen (motivatie: moeder worden)
Nieuwe uitdagingen voor bedrijven:
• Zakenwereld verandert snel
o Gaat niet langer alleen om winstcijfers
o Klanten, werknemers, investeerders en ngo’s verwachten verantwoord en duurzaam ondernemen
o Regelgeving verandert snel
• Om nieuwe kansen en langetermijnwaarde te ontsluiten
• Bedrijfsleven kan positieve veranderingen in de wereld teweegbrengen
Vaardigheden op gebied van verantwoord ondernemen worden steeds meer gewaardeerd en openen deuren naar
nieuwe functies en kansen
Kenmerken van een vooruitstrevende bedrijfseconoom:
• = een systeemdenker
• Planetaire en sociale grenzen zijn kompas
• Denkt op lange termijn
• Pluralistische kijk op economie
• Inclusieve ondernemer
• Kan beleidsinstrumenten ontwikkelen om duurzaamheid te bereiken
Geschiedenis van duurzame ontwikkeling
Vroege waarschuwingssignalen:
• 1798 Malthus: An Essay on the Principle of Population
• 1865 Jevons: The Coal Question
• 1962 R. Carson: Silent Spring
• 1968 K.E. Boulding: The Economics of the Coming Spaceship Earth
• 1972 UN Conference on the Human Environment (Stockholm)
• 1972 D.K. Meadows et al.: The Limits to Growth
o In opdracht van de Club of Rome
o Computersimulaties van interacties tussen natuurlijke en menselijke systemen
o Waarschuwing dat exponentiële economische en bevolkingsgroei onmogelijk is bij een eindige
voorraad hulpbronnen
Brundtlands definitie van duurzame ontwikkeling (SD):
• Rechtvaardigheid: tegemoetkomen aan hedendaagse noden zonder toekomstige generaties te beperken
• SD is meer dan alleen ecologische duurzaamheid => omvat ook distributie en armoede
• Definitie heeft 2 dimensies van gelijkheid/rechtvaardigheid:
o INTRA-generationele rechtvaardigheid: binnen huidige generatie tussen rijkere en armere mensen
, o INTER-generationele rechtvaardigheid: tussen generaties tussen huidige en toekomstige mensen
o Als deze principes worden geschonden => geen duurzame ontwikkeling
• Behoeften/noden: meer dan voedsel, geld, onderdak => omvatten ook:
o Fysiologisch: water, lucht, slaap, kleding, etc.
o Veiligheid: stabiliteit, voorspelbaarheid, etc.
o Sociaal: intimiteit, vriendschap, etc.
o Waardering: positieve zelfevaluatie, waardigheid, etc.
o Zelfactualisatie: groei, eenheid, etc.
• Vaak afweging tussen behoeften huidige en toekomstige generaties
o Niet-hernieuwbare hulpbronnen: tenzij we op juiste manier recyclen bv. elke ton lithium die we
vandaag gebruiken is een ton minder in de toekomst (lithium is gelimiteerd)
o Hernieuwbare hulpbronnen: overbevissing kan leiden tot onomkeerbare ineenstorting
visbestanden, maar vissen vermenigvuldigen nog
• ‘vermogen van toekomstige generaties’ houdt verband met toestand milieu, technologie, sociale
instellingen (democratie is niet gegarandeerd) die huidige generatie achterlaat voor toekomstige
o Niet-afnemende kapitaalvoorraden:
▪ Fysiek kapitaal: transportinfrastructuur, etc.
▪ Menselijk kapitaal: mensen, vaardigheden, kennis, etc. (bv. wij = studenten)
▪ Institutioneel kapitaal: bestuur, democratie, etc.
▪ Natuurlijk kapitaal: hulpbronnen, biodiversiteit, etc.
o SD = niet-afnemende kapitaalvoorraden => omdat het elkaar ook kan compenseren
3P’s: meeste mensen zijn eens met Brundtland maar hoe moeten ‘noden’,
‘vermogen’ en ‘zonder compromissen’ worden geïnterpreteerd?
5P’s:
1. People
2. Planet
3. Profit Prosperity
4. Partnership
5. Peace
UN sustainable development goals (SDG’s)
• 17 belangrijke doelstellingen
• Aangenomen door VN in 2015
Het idee van ingebedheid: verder dan SGD’s
• Economieën en samenlevingen zijn ingebed in de biosfeer in de natuurlijke wereld
• Bv. SGD-bruidstaartmodel
• Bv. doughnut economy
• Bv. planetary boundaries
,VISIES OP DUURZAAMHEID EN HUN AANNAMES
Visies op ERS:
Grote cirkel: hechten we meer waarde aan
Cirkels: onderlinge relatie of hiërarchie
De verschillende visies hebben verschillende aannames over wat de hiërarchie is en over wie er baat bij heeft
Disparate view
• Gelooft heel erg in de markt (invisible hand)
• Rol bedrijven = winst genereren en niet nadenken over sociale functies/niet-economische systemen
• Sociale en milieusystemen zijn gescheiden
Aannames
• Begunstigde: economie
• Hiërarchie: niet-gerelateerde systemen + economisch systeem als het grootste
• Marktregulering: de onzichtbare hand van de markt
Businessmodel
• Winstmaximalisatie
• “De enige taak van een bedrijf is zakendoen” (Milton Friedman)
• Bedrijven dragen bij aan sociale cirkel door belastingen te betalen en de tewerkstelling van personeel
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: sociale verantwoordelijkheid van bedrijven is winst maken
• Focus: sociale en ecologische kosten worden gezien als externaliteiten
• Beoordeling: financiële prestaties
Indien aandacht voor duurzaamheid
• Wettelijke naleving: we doen wat de wet ons voorschrijft
• Persoonlijke initiatieven: filantropie, vrijwilligerswerk (bv. CEO richt een foundation op)
Kritiek
• Negatieve gevolgen voor sociale en milieusystemen
• Sociale en ecologische noden worden niet aangepakt
Voorbeeld: Archie Carrol's Pyramid of Corporate Social Responsibility
Subsuming view
Shared value? Zie video
• Sociale en milieusystemen dragen bij aan (= zijn afhankelijk van)
economische systemen
, • Bedrijven moeten zich bezighouden met milieu- en/of sociale systemen voor zover dit economische
prestaties verhoogt
Aannames
• Geneste hiërarchie, economische voordelen van sociale en ecologische kwesties
Businessmodel
• Shared value model (Porter & Kramer)
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: wederzijdse versterking tussen bedrijfsgroei en sociale/ecologische vooruitgang
• Focus: sociale en ecologische behoeften als drijfveren voor innovatie
• Beoordeling: economische waardering van sociale en ecologische hulpbronnen
=> strategische integratie
Kritiek
• Winstmaximalisatie blijft dominant
• Instrumentele benadering
Intertwined view
• Elk systeem is even geldig; bedrijven moeten hun overwegingen voor elk systeem in balans brengen
• Er is wederzijdse afhankelijkheid
• Bij elke beslissing nemen ze alle 3 de vlakken in rekening
Aannames
• Geen hiërarchie – Win-win-win benadering
Businessmodel
• 3-P model (Profit, People, Planet – Elkington)
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: lange termijn harmonie tussen economie, samenleving en milieu
• Focus: gelijke afweging en rapportage van alle drie dimensies
• Beoordeling: niet-financiële rapportage + financiële prestaties
=> Balans van drie pilaren
Kritiek
• Moeilijke afwegingen
• Moeilijkheden bij meting (hoe meet je welzijn?)
• Risico op greenwashing/social washing
Embedded view
• Economie is er om milieu en sociaal te helpen
• Economisch systeem ingebed in sociaal systeem, dat op zijn beurt is ingebed in milieusysteem
Aannames
• Nieuwe hiërarchie: milieu > sociaal > economisch
Businessmodel
• Regeneratief model (Patagonia)
• Patagonia: het product op zich is duurzaam (plakken label niet op product want dat is vervuilend), winst
gaat naar goed doel
Patagonia:
Visie en missie
• Kernvisie: Patagonia wil haar onderneming inzetten om oplossingen voor de milieucrisis te inspireren en
te realiseren
• Missie: de slogan "We're in business to save our home planet" stuurt alle keuzes, van ontwerp en
materialen tot activisme en filantropie
INTRODUCTIE
ERS = ethics, responsibility and sustainability
• Ethics/ethiek = definiëren wat goed of fout is (normatieve ethiek) en beschrijven waarom goede of foute
beslissingen worden genomen (beschrijvende ethiek)
• Responsibility/verantwoordelijkheid = overwegen, integreren en/of afwegen van economisch,
ecologisch en sociaal beleid en praktijken binnen organisaties om organisatorische doelen te bereiken en
positieve impact te hebben op de bredere omgeving => hoe als organisatie verantwoord ondernemen?
• Sustainability/duurzaamheid = toekomstgerichte visies op uitdagingen; voorzien in behoeften van heden
zonder vermogen van toekomstige generaties om aan hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
o Bv. Caroline Vercauteren maakt vleesvervangers van oesterzwammen (motivatie: moeder worden)
Nieuwe uitdagingen voor bedrijven:
• Zakenwereld verandert snel
o Gaat niet langer alleen om winstcijfers
o Klanten, werknemers, investeerders en ngo’s verwachten verantwoord en duurzaam ondernemen
o Regelgeving verandert snel
• Om nieuwe kansen en langetermijnwaarde te ontsluiten
• Bedrijfsleven kan positieve veranderingen in de wereld teweegbrengen
Vaardigheden op gebied van verantwoord ondernemen worden steeds meer gewaardeerd en openen deuren naar
nieuwe functies en kansen
Kenmerken van een vooruitstrevende bedrijfseconoom:
• = een systeemdenker
• Planetaire en sociale grenzen zijn kompas
• Denkt op lange termijn
• Pluralistische kijk op economie
• Inclusieve ondernemer
• Kan beleidsinstrumenten ontwikkelen om duurzaamheid te bereiken
Geschiedenis van duurzame ontwikkeling
Vroege waarschuwingssignalen:
• 1798 Malthus: An Essay on the Principle of Population
• 1865 Jevons: The Coal Question
• 1962 R. Carson: Silent Spring
• 1968 K.E. Boulding: The Economics of the Coming Spaceship Earth
• 1972 UN Conference on the Human Environment (Stockholm)
• 1972 D.K. Meadows et al.: The Limits to Growth
o In opdracht van de Club of Rome
o Computersimulaties van interacties tussen natuurlijke en menselijke systemen
o Waarschuwing dat exponentiële economische en bevolkingsgroei onmogelijk is bij een eindige
voorraad hulpbronnen
Brundtlands definitie van duurzame ontwikkeling (SD):
• Rechtvaardigheid: tegemoetkomen aan hedendaagse noden zonder toekomstige generaties te beperken
• SD is meer dan alleen ecologische duurzaamheid => omvat ook distributie en armoede
• Definitie heeft 2 dimensies van gelijkheid/rechtvaardigheid:
o INTRA-generationele rechtvaardigheid: binnen huidige generatie tussen rijkere en armere mensen
, o INTER-generationele rechtvaardigheid: tussen generaties tussen huidige en toekomstige mensen
o Als deze principes worden geschonden => geen duurzame ontwikkeling
• Behoeften/noden: meer dan voedsel, geld, onderdak => omvatten ook:
o Fysiologisch: water, lucht, slaap, kleding, etc.
o Veiligheid: stabiliteit, voorspelbaarheid, etc.
o Sociaal: intimiteit, vriendschap, etc.
o Waardering: positieve zelfevaluatie, waardigheid, etc.
o Zelfactualisatie: groei, eenheid, etc.
• Vaak afweging tussen behoeften huidige en toekomstige generaties
o Niet-hernieuwbare hulpbronnen: tenzij we op juiste manier recyclen bv. elke ton lithium die we
vandaag gebruiken is een ton minder in de toekomst (lithium is gelimiteerd)
o Hernieuwbare hulpbronnen: overbevissing kan leiden tot onomkeerbare ineenstorting
visbestanden, maar vissen vermenigvuldigen nog
• ‘vermogen van toekomstige generaties’ houdt verband met toestand milieu, technologie, sociale
instellingen (democratie is niet gegarandeerd) die huidige generatie achterlaat voor toekomstige
o Niet-afnemende kapitaalvoorraden:
▪ Fysiek kapitaal: transportinfrastructuur, etc.
▪ Menselijk kapitaal: mensen, vaardigheden, kennis, etc. (bv. wij = studenten)
▪ Institutioneel kapitaal: bestuur, democratie, etc.
▪ Natuurlijk kapitaal: hulpbronnen, biodiversiteit, etc.
o SD = niet-afnemende kapitaalvoorraden => omdat het elkaar ook kan compenseren
3P’s: meeste mensen zijn eens met Brundtland maar hoe moeten ‘noden’,
‘vermogen’ en ‘zonder compromissen’ worden geïnterpreteerd?
5P’s:
1. People
2. Planet
3. Profit Prosperity
4. Partnership
5. Peace
UN sustainable development goals (SDG’s)
• 17 belangrijke doelstellingen
• Aangenomen door VN in 2015
Het idee van ingebedheid: verder dan SGD’s
• Economieën en samenlevingen zijn ingebed in de biosfeer in de natuurlijke wereld
• Bv. SGD-bruidstaartmodel
• Bv. doughnut economy
• Bv. planetary boundaries
,VISIES OP DUURZAAMHEID EN HUN AANNAMES
Visies op ERS:
Grote cirkel: hechten we meer waarde aan
Cirkels: onderlinge relatie of hiërarchie
De verschillende visies hebben verschillende aannames over wat de hiërarchie is en over wie er baat bij heeft
Disparate view
• Gelooft heel erg in de markt (invisible hand)
• Rol bedrijven = winst genereren en niet nadenken over sociale functies/niet-economische systemen
• Sociale en milieusystemen zijn gescheiden
Aannames
• Begunstigde: economie
• Hiërarchie: niet-gerelateerde systemen + economisch systeem als het grootste
• Marktregulering: de onzichtbare hand van de markt
Businessmodel
• Winstmaximalisatie
• “De enige taak van een bedrijf is zakendoen” (Milton Friedman)
• Bedrijven dragen bij aan sociale cirkel door belastingen te betalen en de tewerkstelling van personeel
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: sociale verantwoordelijkheid van bedrijven is winst maken
• Focus: sociale en ecologische kosten worden gezien als externaliteiten
• Beoordeling: financiële prestaties
Indien aandacht voor duurzaamheid
• Wettelijke naleving: we doen wat de wet ons voorschrijft
• Persoonlijke initiatieven: filantropie, vrijwilligerswerk (bv. CEO richt een foundation op)
Kritiek
• Negatieve gevolgen voor sociale en milieusystemen
• Sociale en ecologische noden worden niet aangepakt
Voorbeeld: Archie Carrol's Pyramid of Corporate Social Responsibility
Subsuming view
Shared value? Zie video
• Sociale en milieusystemen dragen bij aan (= zijn afhankelijk van)
economische systemen
, • Bedrijven moeten zich bezighouden met milieu- en/of sociale systemen voor zover dit economische
prestaties verhoogt
Aannames
• Geneste hiërarchie, economische voordelen van sociale en ecologische kwesties
Businessmodel
• Shared value model (Porter & Kramer)
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: wederzijdse versterking tussen bedrijfsgroei en sociale/ecologische vooruitgang
• Focus: sociale en ecologische behoeften als drijfveren voor innovatie
• Beoordeling: economische waardering van sociale en ecologische hulpbronnen
=> strategische integratie
Kritiek
• Winstmaximalisatie blijft dominant
• Instrumentele benadering
Intertwined view
• Elk systeem is even geldig; bedrijven moeten hun overwegingen voor elk systeem in balans brengen
• Er is wederzijdse afhankelijkheid
• Bij elke beslissing nemen ze alle 3 de vlakken in rekening
Aannames
• Geen hiërarchie – Win-win-win benadering
Businessmodel
• 3-P model (Profit, People, Planet – Elkington)
Implicaties voor duurzaamheid
• Doel: lange termijn harmonie tussen economie, samenleving en milieu
• Focus: gelijke afweging en rapportage van alle drie dimensies
• Beoordeling: niet-financiële rapportage + financiële prestaties
=> Balans van drie pilaren
Kritiek
• Moeilijke afwegingen
• Moeilijkheden bij meting (hoe meet je welzijn?)
• Risico op greenwashing/social washing
Embedded view
• Economie is er om milieu en sociaal te helpen
• Economisch systeem ingebed in sociaal systeem, dat op zijn beurt is ingebed in milieusysteem
Aannames
• Nieuwe hiërarchie: milieu > sociaal > economisch
Businessmodel
• Regeneratief model (Patagonia)
• Patagonia: het product op zich is duurzaam (plakken label niet op product want dat is vervuilend), winst
gaat naar goed doel
Patagonia:
Visie en missie
• Kernvisie: Patagonia wil haar onderneming inzetten om oplossingen voor de milieucrisis te inspireren en
te realiseren
• Missie: de slogan "We're in business to save our home planet" stuurt alle keuzes, van ontwerp en
materialen tot activisme en filantropie
