GERIATRIE
EXAMEN
- Leerstof = slides
- MCQ (2e zit = open vragen)
- Allemaal nieuwe vragen!!
DE OUDERE PATIËNT: KENMERKEN EN UITDAGINGEN (PROF PIERS) – LES 1
LEERDOELEN
- Heterogeniteit in een oudere populatie begrijpen
- Definitie van frailty toepassen
- (Mechanisme achter) Atypische presentatie van ziekten bij de fraile oudere begrijpen
- Vallen als voorbeeld van complexiteit en atypische presentatie toepassen
- Andere geriatrische syndromen begrijpen
- Impact van frailty op uitkomsten (concept van biologische leeftijd) toepassen
- Het concept frailty naast multimorbiditeit en invaliditeit/handicap toepassen
HOE GOED ZORGEN VOOR DE OUDERE PATIËNT?
= COMPLEX ‘One size does not fit all’
- ‘DE’ geriatrische pt bestaat niet
o Moet steeds inschatten hoe frail pt voor jou is & hoe die in leven staat
dan kan je behandelplan starten
= Talent needed
- Onderzoekend
- Menslievend
- Creatief
o Creatief leren omgaan met problemen
- Team-player
o Moet veel samenwerken met andere disciplines
1
,CASUSSEN = om duidelijk te maken: ‘one size does not fit all’
= om duidelijk te maken dat er hier veel heterogeniteit in zit >> mate van Frailty (niet leeftijd)
1. Pierre 78 jaar: in kersenboom gekropen, val van laatste treden van de ladder, eerst nog op voeten
terechtgekomen maar dan met zijn hoofd tegen ladder // zijn vrouw voert hem naar huisartsenwachtpost ? Wat
ga je doen?
2. Marc 78 jaar: op zijn dagelijkse wandeltocht gevallen, voorgeschiedenis TIA, hypertensie // alleenstaande man:
vraagt aan zijn buurman om hem naar huisartswachtpost te voeren ? Wat ga je doen?
3. Georges 78 jaar: naast diabetes, ook CABG, diabetes retinopathie, nierinsufficiëntie // alleenstaande man:
dochter komt op bezoek en ziet bloedende hoofdwonde, Georges wuift dit eerst weg maar zijn dochter voert
hem naar spoed: zo kan het toch niet langer, je valt de laatste tijd zoveel pa… ? Wat ga je doen?
allemaal val op hoofd + bloedende hoofdwonde
aanpak zal bij alle 3 verschillend zijn, ahv kwetsbaarheid
DEFINITIE VAN FRAILTY
- Is a state of increased vulnerability to poor resolution of homeostasis after a stressor event
(= verhoogde kwetsbaarheid om niet meet terug te keren naar zelfde niveau v functioneren na trigger)
- And is a consequence of cumulative decline in many physiological systems during a lifetime
(= herstellen niet altijd naar niveau v voordien tgv opstapeling functionele deficieten in verschillende
fysiologische systemen)
o Mineure stressor kan tot functionele achteruitgang en negatieve uitkomst leiden
o Atypische presentatie (geriatrische syndromen)
o Multifactoriële oorzaken
Clinical frailty scale
= klinische schaal die veel gebruikt wordt en die ze wel heel goed vindt
deficieten zitten niet alleen in het fysieke, er zijn versch elementen die meespelen of pt zwak w
Niet altijd even duidelijk op zicht: geriatrische evaluatie (CGA) is vaak noodzakelijk!!
2
,CGA = comprehensive geriatric assessment
beoordeel geriatrische pt breed!
moeten kijken nr verschillende domeinen vh leven om frailty in te schatten
‘Kleine stressor kan tot functionele achteruitgang en negatieve uitkomst lijden’
Dit verklaart dat bij personen die meer dergelijke deficieten hebben
opgebouwd, minder reserve hebben om een kleine ‘trigger’ te weerstaan
(zoals dosisverhoging van een medicament, virale infectie, kleine ingreep, een
verandering in de sociale omgeving,…). Hoe frailer de persoon, hoe kleiner de
trigger die nodig is om negatieve uitkomsten te bekomen.
= je hoeft maar een heel klein iets hebben bv UWI bij fraile oudere pt die hele
cascade v achteruitgang in gang kan zetten
Hierdoor zijn er meer risico is op adverse outcomes zoals vallen, delier, immobiliteit, zorgafhankelijkheid, overlijden.
Managing wel: kan terugkeren nr
oorspronkelijk niveau
Mild frailty: grotere dip, maar kan tgv
goede zorg ev terug raken nr niveau
voordien OF toch nooit meer zelfde w
Severe frailty: zal tgv nieuwe trigger
nooit terugraken nr niveau voordien,
riskeert volledige zorgahfankelijkheid &
niet meer nr huis knn
‘Frailty is een lange termijn spectrum aandoening’
= gekenmerkt door verlies van biologische reserves over verschillende systemen heen en kwetsbaarheid door
decompensatie na een ‘stressor’ event.
- Oudjes die frail zijn kiezen niet om acuut ziek te worden of een letsel op te lopen
o Hun omkadering moet voorbereid zijn om hun aandoening te herkennen en erop te reageren, waar
die zich ook voordoet.
- !! Je herstelt niet meer zo snel als vroeger wanneer er iets misgaat.
3
, Hoe verder v pre-frail & hoe
dichter bij frail, hoe kleiner
stressor moet zijn om mensen
te doen achteruit gaan
Dit verklaart dat bij personen die meer dergelijke deficieten hebben opgebouwd, minder reserve hebben om ‘trigger’
te weerstaan waardoor er meer risico is op adverse outcomes.
Dergelijke kleine trigger kan als dusdanig resulteren in een disproportionele verandering in de gezondheidstoestand
vd oudere:
- Zelfstandig functioneren zorgafhankelijk
- Mobiel immobiel
- Adequaat verward
Bv. Van adequaat naar verward op basis van een ‘banale griep’, geen onderliggend dementie
Bv. Cascades na val bij frailty
- Inwonende dochter in het ziekenhuis opgenomen
- Val met minimale SAH
- Delier: psychofarmaca
- Slikdysfunctie
- Aspiratie pneumonie
- Overlijden
‘Atypische presentatie (geriatrische syndromen)’
- ‘Atypisch’ betekent dat de symptomen voorkomen in organen die je op het eerste gezicht niet zou
verwachten bij de ziekte.
- Bijvoorbeeld: plots verlies van aandacht of mobiliteit door UWI of pneumonie; dit zal bij vitale ouderen
zonder frailty wel eerder volgens typische symptomatologie zoals dysurie en hoest/koorts verlopen
- Deze vaak voorkomende atypische tekenen of symptomen zijn meestal gerelateerd aan het voorkomen van
een multifactorieel geriatrisch syndroom.
4
EXAMEN
- Leerstof = slides
- MCQ (2e zit = open vragen)
- Allemaal nieuwe vragen!!
DE OUDERE PATIËNT: KENMERKEN EN UITDAGINGEN (PROF PIERS) – LES 1
LEERDOELEN
- Heterogeniteit in een oudere populatie begrijpen
- Definitie van frailty toepassen
- (Mechanisme achter) Atypische presentatie van ziekten bij de fraile oudere begrijpen
- Vallen als voorbeeld van complexiteit en atypische presentatie toepassen
- Andere geriatrische syndromen begrijpen
- Impact van frailty op uitkomsten (concept van biologische leeftijd) toepassen
- Het concept frailty naast multimorbiditeit en invaliditeit/handicap toepassen
HOE GOED ZORGEN VOOR DE OUDERE PATIËNT?
= COMPLEX ‘One size does not fit all’
- ‘DE’ geriatrische pt bestaat niet
o Moet steeds inschatten hoe frail pt voor jou is & hoe die in leven staat
dan kan je behandelplan starten
= Talent needed
- Onderzoekend
- Menslievend
- Creatief
o Creatief leren omgaan met problemen
- Team-player
o Moet veel samenwerken met andere disciplines
1
,CASUSSEN = om duidelijk te maken: ‘one size does not fit all’
= om duidelijk te maken dat er hier veel heterogeniteit in zit >> mate van Frailty (niet leeftijd)
1. Pierre 78 jaar: in kersenboom gekropen, val van laatste treden van de ladder, eerst nog op voeten
terechtgekomen maar dan met zijn hoofd tegen ladder // zijn vrouw voert hem naar huisartsenwachtpost ? Wat
ga je doen?
2. Marc 78 jaar: op zijn dagelijkse wandeltocht gevallen, voorgeschiedenis TIA, hypertensie // alleenstaande man:
vraagt aan zijn buurman om hem naar huisartswachtpost te voeren ? Wat ga je doen?
3. Georges 78 jaar: naast diabetes, ook CABG, diabetes retinopathie, nierinsufficiëntie // alleenstaande man:
dochter komt op bezoek en ziet bloedende hoofdwonde, Georges wuift dit eerst weg maar zijn dochter voert
hem naar spoed: zo kan het toch niet langer, je valt de laatste tijd zoveel pa… ? Wat ga je doen?
allemaal val op hoofd + bloedende hoofdwonde
aanpak zal bij alle 3 verschillend zijn, ahv kwetsbaarheid
DEFINITIE VAN FRAILTY
- Is a state of increased vulnerability to poor resolution of homeostasis after a stressor event
(= verhoogde kwetsbaarheid om niet meet terug te keren naar zelfde niveau v functioneren na trigger)
- And is a consequence of cumulative decline in many physiological systems during a lifetime
(= herstellen niet altijd naar niveau v voordien tgv opstapeling functionele deficieten in verschillende
fysiologische systemen)
o Mineure stressor kan tot functionele achteruitgang en negatieve uitkomst leiden
o Atypische presentatie (geriatrische syndromen)
o Multifactoriële oorzaken
Clinical frailty scale
= klinische schaal die veel gebruikt wordt en die ze wel heel goed vindt
deficieten zitten niet alleen in het fysieke, er zijn versch elementen die meespelen of pt zwak w
Niet altijd even duidelijk op zicht: geriatrische evaluatie (CGA) is vaak noodzakelijk!!
2
,CGA = comprehensive geriatric assessment
beoordeel geriatrische pt breed!
moeten kijken nr verschillende domeinen vh leven om frailty in te schatten
‘Kleine stressor kan tot functionele achteruitgang en negatieve uitkomst lijden’
Dit verklaart dat bij personen die meer dergelijke deficieten hebben
opgebouwd, minder reserve hebben om een kleine ‘trigger’ te weerstaan
(zoals dosisverhoging van een medicament, virale infectie, kleine ingreep, een
verandering in de sociale omgeving,…). Hoe frailer de persoon, hoe kleiner de
trigger die nodig is om negatieve uitkomsten te bekomen.
= je hoeft maar een heel klein iets hebben bv UWI bij fraile oudere pt die hele
cascade v achteruitgang in gang kan zetten
Hierdoor zijn er meer risico is op adverse outcomes zoals vallen, delier, immobiliteit, zorgafhankelijkheid, overlijden.
Managing wel: kan terugkeren nr
oorspronkelijk niveau
Mild frailty: grotere dip, maar kan tgv
goede zorg ev terug raken nr niveau
voordien OF toch nooit meer zelfde w
Severe frailty: zal tgv nieuwe trigger
nooit terugraken nr niveau voordien,
riskeert volledige zorgahfankelijkheid &
niet meer nr huis knn
‘Frailty is een lange termijn spectrum aandoening’
= gekenmerkt door verlies van biologische reserves over verschillende systemen heen en kwetsbaarheid door
decompensatie na een ‘stressor’ event.
- Oudjes die frail zijn kiezen niet om acuut ziek te worden of een letsel op te lopen
o Hun omkadering moet voorbereid zijn om hun aandoening te herkennen en erop te reageren, waar
die zich ook voordoet.
- !! Je herstelt niet meer zo snel als vroeger wanneer er iets misgaat.
3
, Hoe verder v pre-frail & hoe
dichter bij frail, hoe kleiner
stressor moet zijn om mensen
te doen achteruit gaan
Dit verklaart dat bij personen die meer dergelijke deficieten hebben opgebouwd, minder reserve hebben om ‘trigger’
te weerstaan waardoor er meer risico is op adverse outcomes.
Dergelijke kleine trigger kan als dusdanig resulteren in een disproportionele verandering in de gezondheidstoestand
vd oudere:
- Zelfstandig functioneren zorgafhankelijk
- Mobiel immobiel
- Adequaat verward
Bv. Van adequaat naar verward op basis van een ‘banale griep’, geen onderliggend dementie
Bv. Cascades na val bij frailty
- Inwonende dochter in het ziekenhuis opgenomen
- Val met minimale SAH
- Delier: psychofarmaca
- Slikdysfunctie
- Aspiratie pneumonie
- Overlijden
‘Atypische presentatie (geriatrische syndromen)’
- ‘Atypisch’ betekent dat de symptomen voorkomen in organen die je op het eerste gezicht niet zou
verwachten bij de ziekte.
- Bijvoorbeeld: plots verlies van aandacht of mobiliteit door UWI of pneumonie; dit zal bij vitale ouderen
zonder frailty wel eerder volgens typische symptomatologie zoals dysurie en hoest/koorts verlopen
- Deze vaak voorkomende atypische tekenen of symptomen zijn meestal gerelateerd aan het voorkomen van
een multifactorieel geriatrisch syndroom.
4
