GERECHTELIJKE GENEESKUNDE EN CRIMINALISTIEK
INHOUDSOPGAVE
1. inleiding ............................................................................................................................. 4
1.1. Terminologie forensische geneeskunde .................................................................................. 4
1.2. Historiek forensische geneeskunde ........................................................................................ 4
1.3. Definitie forensische geneeskunde ......................................................................................... 5
1.4. Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek .............................................................. 6
1.5. Opdrachten forensische geneeskunde ................................................................................... 6
1.6. Wettelijke bronnen forensische geneeskunde ......................................................................... 9
1.7. Aanstelling van deskundige in strafzaken ...............................................................................10
1.7.1. Procedure ..................................................................................................................... 11
1.8. Aanstelling van deskundige in Burgerlijke zaken .....................................................................12
1.8.1. Procedure ..................................................................................................................... 12
1.9. De niet-gerechtelijke expertise ..............................................................................................13
2. Tussenkomst van de arts bij een overlijden ......................................................................... 14
2.1. Klinische autopsie ................................................................................................................16
2.2. Arts en overlijden ..................................................................................................................17
3. Forensisch post-mortem onderzoek ................................................................................... 18
3.1. Crime scene investigation (csi) ..............................................................................................20
3.1.1. Politionele doodschouw ................................................................................................ 22
3.2. Forensisch postmortem onderzoek .......................................................................................23
3.3. Forensische autopsie ...........................................................................................................25
4. Van wie is het lijk? ............................................................................................................. 26
4.1. Postmortem identificatie .......................................................................................................26
5. Thanatologie ..................................................................................................................... 30
5.1. Onmiddelijke tekenen van de dood ........................................................................................31
5.2. Vaststellen van de dood ........................................................................................................32
5.3. Vroege postmortale veranderingen ........................................................................................32
5.4. Latere postmorale veranderingen ..........................................................................................35
5.5. Postmortem interval (PMI) .....................................................................................................37
1
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 5.5.1. Forensische entomologie .............................................................................................. 39
6. Thanato-Etiologie .............................................................................................................. 40
6.1. Asfyxie .................................................................................................................................41
6.1.1. Mechanische oorzaken van verstikking ........................................................................... 43
6.1.2. Niet-mechanische oorzaken .......................................................................................... 49
6.2. Fysische agentia ...................................................................................................................55
6.2.1. Hitte ............................................................................................................................. 55
6.2.2. Koude ........................................................................................................................... 61
6.2.3. Elektrocutie .................................................................................................................. 62
6.2.4. Bliksemdode ................................................................................................................. 63
6.3. Dodelijke verwondingen ........................................................................................................63
6.3.1. Stomp geweld ............................................................................................................... 63
6.3.2. Verkeersongevallen ....................................................................................................... 68
6.3.3. Snij en steekwonden...................................................................................................... 68
6.3.4. Schotwonden ................................................................................................................ 73
6.4. Dodelijke intoxicaties ............................................................................................................82
6.4.1. Historiek toxicologie ...................................................................................................... 82
6.4.2. Inleidende begrippen ..................................................................................................... 82
6.4.3. Scene of death (plaats delict) ......................................................................................... 85
6.4.4. Richtlijnen bij het nemen van postmortem stalen voor analytisch- toxicologisch onderzoek
86
6.4.5. Toxicologische technieken voor postmortem analyse ..................................................... 87
6.4.6. Toxicologische resultaten .............................................................................................. 87
7. Plotseling en onverwacht natuurlijk overlijden ................................................................... 88
7.1. Volwassenen ........................................................................................................................89
7.2. Kinderen ..............................................................................................................................91
7.2.1. Wiegendood .................................................................................................................. 91
8. Fysiek geweld bij volwassenen........................................................................................... 93
8.1. Partnergeweld – battered wives .............................................................................................95
8.2. Oudergeweld – granny battering ............................................................................................96
9. Seksuele misdrijven .......................................................................................................... 96
10. Onderzoek naar sperma..................................................................................................... 99
11. Kindermishandeling en kinderverwaarlozing .................................................................... 101
11.1. Fysieke mishandeling ...................................................................................................... 103
11.1.1. Niet-accidenteel ...................................................................................................... 105
12. Ouderenmis(be)handeling ............................................................................................... 108
13. Verkeer ........................................................................................................................... 109
2
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 13.1. Alcohol & verkeer ............................................................................................................ 110
13.2. Drugs & verkeer............................................................................................................... 111
13.3. Rijgeschiktheid ............................................................................................................... 112
14. HET FORENSISCH SPORENONDERZOEK........................................................................... 112
15. Gastcolleges ................................................................................................................... 117
01/04: Alcohol en Drugs in het Verkeer (S. Stallaert), Forensische Aspecten van Drugs (J. Eliaerts),
Forensische Aspecten van Toxicologie (S. Wille) ............................................................................. 117
22/04: CSI & Sporenonderzoek (G. Volckeryck en G. De Dier) .......................................................... 117
06/05: Forensisch DNA -onderzoek (S. Desmyter) ........................................................................... 117
13/05: Forensische Ballistiek (J. De Ceuster) .................................................................................. 117
20/05: Forensische odontologie (E. De Valck) ................................................................................. 117
3
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 1. INLEIDING
• Meerkeuze examen (50 vragen)
• Medische terminologie kennen
• Artikels niet vanbuiten à leren strafboek
• 1 april gastsprekers (politierechter in kader van alcohol en drugs in verkeer)
1.1. TERMINOLOGIE FORENSISCHE GENEESKUNDE
Vanwaar komt woordje ‘forensisch’?
• Verwijst naar het forum Romanum in Rome
o Hier staan een aantal basilica (= soort gerechtsgebouw in die tijd waar de rechtspraak
beoefend werd; beetje zoals het OM nu, toen ten dienste van ‘openbaar leven’)
o Verwijzen naar deze plaats en het systeem van het romeinse recht
§ Zo heeft het woord meer en meer plaatsgenomen in ons gebruik omdat het ten
dienste van onze maatschappij is
• Nederlands: forensische geneeskunde, forensische pathologie, gerechtelijke geneeskunde,
medico-legale geneeskunde
o Gerechtelijke geneeskunde = misleidende terminologie: mensen denken dat ze deel
uitmaken van het gerechtelijke apparaat + dat ze tot justitie behoren, gehuisvest worden,
…
§ Ze zijn onafhankelijk van justitie
§ Alle experten buiten ….
• Engels: forensic medicine, forensic pathology, legal medicine
• Duits: Forensische Medizin, Gerechtelijke Medizin, Gerechtsmedizin, Rechtsmedizin
• Frans: médicine légale, pathologie médico légale
1.2. HISTORIEK FORENSISCHE GENEESKUNDE
Forensiche geneeskunde is eeuwenoude discipline à We moeten ook naar Rome kijken, was bij de
Grieken vroeger ook zo
Bv. De Romeinse arts Antistius stelde destijds een verslag op over de verwondingen van Julius Caesar. Hij
stelde vast dat Caesar 23 messteken had opgelopen en concludeerde dat de steek in de borst dodelijk
was (verslag wetsdokter) à dit doen forensische artsen nu nog steeds, natuurlijk wel op andere manier,
maar in essentie is dit nog hetzelfde.
• Het doel van het post mortem onderzoek:
o Plaats
o Hoe veel
o Welke zijn dodelijk en welke niet?
Belangrijke figuren:
• Oudheid
o Hipocrates
§ Vader geneeskunde, Griek
4
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
INHOUDSOPGAVE
1. inleiding ............................................................................................................................. 4
1.1. Terminologie forensische geneeskunde .................................................................................. 4
1.2. Historiek forensische geneeskunde ........................................................................................ 4
1.3. Definitie forensische geneeskunde ......................................................................................... 5
1.4. Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek .............................................................. 6
1.5. Opdrachten forensische geneeskunde ................................................................................... 6
1.6. Wettelijke bronnen forensische geneeskunde ......................................................................... 9
1.7. Aanstelling van deskundige in strafzaken ...............................................................................10
1.7.1. Procedure ..................................................................................................................... 11
1.8. Aanstelling van deskundige in Burgerlijke zaken .....................................................................12
1.8.1. Procedure ..................................................................................................................... 12
1.9. De niet-gerechtelijke expertise ..............................................................................................13
2. Tussenkomst van de arts bij een overlijden ......................................................................... 14
2.1. Klinische autopsie ................................................................................................................16
2.2. Arts en overlijden ..................................................................................................................17
3. Forensisch post-mortem onderzoek ................................................................................... 18
3.1. Crime scene investigation (csi) ..............................................................................................20
3.1.1. Politionele doodschouw ................................................................................................ 22
3.2. Forensisch postmortem onderzoek .......................................................................................23
3.3. Forensische autopsie ...........................................................................................................25
4. Van wie is het lijk? ............................................................................................................. 26
4.1. Postmortem identificatie .......................................................................................................26
5. Thanatologie ..................................................................................................................... 30
5.1. Onmiddelijke tekenen van de dood ........................................................................................31
5.2. Vaststellen van de dood ........................................................................................................32
5.3. Vroege postmortale veranderingen ........................................................................................32
5.4. Latere postmorale veranderingen ..........................................................................................35
5.5. Postmortem interval (PMI) .....................................................................................................37
1
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 5.5.1. Forensische entomologie .............................................................................................. 39
6. Thanato-Etiologie .............................................................................................................. 40
6.1. Asfyxie .................................................................................................................................41
6.1.1. Mechanische oorzaken van verstikking ........................................................................... 43
6.1.2. Niet-mechanische oorzaken .......................................................................................... 49
6.2. Fysische agentia ...................................................................................................................55
6.2.1. Hitte ............................................................................................................................. 55
6.2.2. Koude ........................................................................................................................... 61
6.2.3. Elektrocutie .................................................................................................................. 62
6.2.4. Bliksemdode ................................................................................................................. 63
6.3. Dodelijke verwondingen ........................................................................................................63
6.3.1. Stomp geweld ............................................................................................................... 63
6.3.2. Verkeersongevallen ....................................................................................................... 68
6.3.3. Snij en steekwonden...................................................................................................... 68
6.3.4. Schotwonden ................................................................................................................ 73
6.4. Dodelijke intoxicaties ............................................................................................................82
6.4.1. Historiek toxicologie ...................................................................................................... 82
6.4.2. Inleidende begrippen ..................................................................................................... 82
6.4.3. Scene of death (plaats delict) ......................................................................................... 85
6.4.4. Richtlijnen bij het nemen van postmortem stalen voor analytisch- toxicologisch onderzoek
86
6.4.5. Toxicologische technieken voor postmortem analyse ..................................................... 87
6.4.6. Toxicologische resultaten .............................................................................................. 87
7. Plotseling en onverwacht natuurlijk overlijden ................................................................... 88
7.1. Volwassenen ........................................................................................................................89
7.2. Kinderen ..............................................................................................................................91
7.2.1. Wiegendood .................................................................................................................. 91
8. Fysiek geweld bij volwassenen........................................................................................... 93
8.1. Partnergeweld – battered wives .............................................................................................95
8.2. Oudergeweld – granny battering ............................................................................................96
9. Seksuele misdrijven .......................................................................................................... 96
10. Onderzoek naar sperma..................................................................................................... 99
11. Kindermishandeling en kinderverwaarlozing .................................................................... 101
11.1. Fysieke mishandeling ...................................................................................................... 103
11.1.1. Niet-accidenteel ...................................................................................................... 105
12. Ouderenmis(be)handeling ............................................................................................... 108
13. Verkeer ........................................................................................................................... 109
2
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 13.1. Alcohol & verkeer ............................................................................................................ 110
13.2. Drugs & verkeer............................................................................................................... 111
13.3. Rijgeschiktheid ............................................................................................................... 112
14. HET FORENSISCH SPORENONDERZOEK........................................................................... 112
15. Gastcolleges ................................................................................................................... 117
01/04: Alcohol en Drugs in het Verkeer (S. Stallaert), Forensische Aspecten van Drugs (J. Eliaerts),
Forensische Aspecten van Toxicologie (S. Wille) ............................................................................. 117
22/04: CSI & Sporenonderzoek (G. Volckeryck en G. De Dier) .......................................................... 117
06/05: Forensisch DNA -onderzoek (S. Desmyter) ........................................................................... 117
13/05: Forensische Ballistiek (J. De Ceuster) .................................................................................. 117
20/05: Forensische odontologie (E. De Valck) ................................................................................. 117
3
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
, 1. INLEIDING
• Meerkeuze examen (50 vragen)
• Medische terminologie kennen
• Artikels niet vanbuiten à leren strafboek
• 1 april gastsprekers (politierechter in kader van alcohol en drugs in verkeer)
1.1. TERMINOLOGIE FORENSISCHE GENEESKUNDE
Vanwaar komt woordje ‘forensisch’?
• Verwijst naar het forum Romanum in Rome
o Hier staan een aantal basilica (= soort gerechtsgebouw in die tijd waar de rechtspraak
beoefend werd; beetje zoals het OM nu, toen ten dienste van ‘openbaar leven’)
o Verwijzen naar deze plaats en het systeem van het romeinse recht
§ Zo heeft het woord meer en meer plaatsgenomen in ons gebruik omdat het ten
dienste van onze maatschappij is
• Nederlands: forensische geneeskunde, forensische pathologie, gerechtelijke geneeskunde,
medico-legale geneeskunde
o Gerechtelijke geneeskunde = misleidende terminologie: mensen denken dat ze deel
uitmaken van het gerechtelijke apparaat + dat ze tot justitie behoren, gehuisvest worden,
…
§ Ze zijn onafhankelijk van justitie
§ Alle experten buiten ….
• Engels: forensic medicine, forensic pathology, legal medicine
• Duits: Forensische Medizin, Gerechtelijke Medizin, Gerechtsmedizin, Rechtsmedizin
• Frans: médicine légale, pathologie médico légale
1.2. HISTORIEK FORENSISCHE GENEESKUNDE
Forensiche geneeskunde is eeuwenoude discipline à We moeten ook naar Rome kijken, was bij de
Grieken vroeger ook zo
Bv. De Romeinse arts Antistius stelde destijds een verslag op over de verwondingen van Julius Caesar. Hij
stelde vast dat Caesar 23 messteken had opgelopen en concludeerde dat de steek in de borst dodelijk
was (verslag wetsdokter) à dit doen forensische artsen nu nog steeds, natuurlijk wel op andere manier,
maar in essentie is dit nog hetzelfde.
• Het doel van het post mortem onderzoek:
o Plaats
o Hoe veel
o Welke zijn dodelijk en welke niet?
Belangrijke figuren:
• Oudheid
o Hipocrates
§ Vader geneeskunde, Griek
4
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. D. Van Varenbergh
