Samenvatting Mens en maatschappij | Arteveldehogeschool | 2024/25

Ruimte – onderdeel van maatschappij
Sociaal-economische verschijnselen

1. Economie als wetenschap
Economie => Grieks
- Oikos = huis
- Nomos = regels
 Huishoudkunde
 = wetenschap die zich bezig houdt met de menselijke behoeftebevrediging
of hoe mensen zich gedragen bij produceren, distribueren en consumeren van
schaarse goederen en diensten

schaars goed = voor betalen vb. water => er zijn arbeid en kapitaal voor nodig
 vrij goed = niet voor hoeven betalen vb. lucht
noden = nodig om te kunnen leven
verlangen = niet levensnoodzakelijk
 Noden + verlangens = behoeften
 doel economie = streven naar welvaart
2. Behoeften
Verschil economische goederen en vrije goederen = schaarste => voor economische
goederen moet je een inspanning doen => er wordt arbeid, tijd en geld aan besteed
We hebben oneindig veel behoeften nodig MA AR aantal middelen is beperkt DUS keuzes
maken




3. Productiefactoren
Goederen en diensten
produceren met productiefactoren
3 productiefactoren
1. arbeid = menselijke input
2. natuur = dingen uit natuurlijk milieu vb. grondstoff en
3. kapitaal = hulpgoederen vb. machines




4. economische spelers
3 groepen:
1. gezinnen => kopen goederen en diensten en leveren productiefactoren door vb.
te werken

, 2. bedrijven => productie goederen en diensten
3. overheid => regelt alles + producent van goederen zoals onderwijs, wegen…
5. soorten economieën
vrijemarkteconomie
 economie = vrij
 manier om economie te organiseren
 overheid heeft weinig sturende rol
 individu streeft behoeftebevrediging na
 taak overheid = veiligheid en orde creëren
 inzet productiemiddelen bepaald door principe vraag en aanbod

kapitalisme
 hoofddoel: groeien door winst te herinvesteren

centraal geleide economie/ planeconomie
 algemeen belang = basis
 economie geleidt door overheid
 consument, arbeidsmarkt minder vrijheid want kan enkel kiezen uit producten die
de overheid oplegde
 lonen o.b.v. noden i.p.v. o.b.v. prestaties
 overheid kan prijzen opleggen + bepaalt wat er geproduceerd wordt + legt prijzen
op
 minder welvaartsverschillen

gecorrigeerde markteconomie
 markt = niet perfect dus aanpassingen nodig
 principes van individuele vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid
 overheid staat in voor collectieve goederen en streeft naar zo hoog mogelijke
tewerkstelling en rechtvaardige inkomens
 vraag en aanbod MA AR sturing van overheid
 inspraak burgers
 vb. protectionisme = welvaart hangt af van kapitaal van dat land, de welvaart in
de wereld blijft onveranderlijk
 in België

collectieve voorziening vb. straatverlichting
 het is goedkoper om voor iedereen te regelen i.p.v. iedereen apart
 door de overheid
 3 kenmerken
 Niet uitsluitbaar => iedereen toegang
 Niet rivaliserend => het gebruik door 1 burger gaat niet ten koste van
anderen
 Niet splitsbaar => niet op te delen in eenheden


6. beroepsbevolking

, Zelfstandigen
 Handelaar = voor eigen rekening dingen verkopen met als doel winst (=
koophandel)
 Vrij beroep = obv specifi ek diploma + regels een intellectueel beroep uitoefent,
werken voor eigen rekening
 Restcategorie = iemand die voor eigen rekening werkt maar geen intellectueel
beroep of een koophandel uitoefent vb. kunstenaar
Werknemer
 Arbeider = werken in loondienst + hoofdzakelijk handenarbeid
 Bediende = werken in loondienst + hoofdzakelijk hoofdarbeid
 Handelsvertegenwoordigers = werken in loondienst + bezig houden met bezoeken
van klanten om zo goederen te verkopen
7. Economische sectoren
Bestaansmiddelen = de middelen waarmee er dingen worden geproduceerd om de
behoeften van de mens te bevredigen
Primaire sector = uit de natuur
 Vb. kippenkwekerij, steengroeve…
 Landbouw – akkerbouw, veeteelt, tuinbouw
 Bepaald door een aantal factoren vb. grond, mensen
 Belang van landbouw:
 Voedselleverancier => kinderen
denken dat vb. melk uit de winkel
komt i.p.v.. Uit de landbouw
 Handelswaar
 Werkgever => heel weinig mensen in
de landbouw (1%)
 Behoeder van open ruimte




 Jacht
 Visserij
 Mijnbouw