Samenvatting Persoonlijkheidspsychologie TP 1ste jaar

Persoonlijkheidspsychologie
Les 1: Inleiding
 Definitie: Persoonlijkheid=
o Verzameling van psychologische trekken:
 Trekken (traits) = eigenschappen die verschillen/gelijkenissen tussen
mensen beschrijven
 Gemiddelde neigingen (average tendencies; niet altijd en overal)
 Hoeveel trekken zijn er nodig om persoonlijkheid te bepalen? Structuur?
Oorsprong? Correlaties/gevolgen?
 Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
o En mechanismen
 = cognitieve processen van infoverwerking




o Binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn,
 Persoonlijkheid = intern
Georganiseerd: geen willekeurige verzameling elementen, maar een
coherent, samenhangend geheel.
 Relatief stabiel doorheen de tijd en consistent overheen situaties (state ≠
trait!)
o En die de interacties met en de aanpassingen
 Interactie tussen persoon en omgeving = complex!
 Perceptie (= hoe zien we iets, dingen opmerken)
 Selectie (= dingen selecteren, keuzes in het leven)
 Uitlokking (= reacties van anderen uitlokken)
 Manipulatie (= doelbewust dingen aanpassen zodat het beter past
bij jouw trek)
 Adaptief functioneren: flexibel omgaan met de stress, uitdagingen en
problemen die we tegenkomen terwijl we onze levensdoelen trachten te
realiseren/ aangepast (maladaptief= stoornissen)
o Aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.”
 Onze omgeving stelt ons voortdurend voor uitdagingen.
 Fysieke omgeving: bv. fysiek gevaar ( Vb. overleving, veiligheid)
 Sociale omgeving: bv. vrienden, collega’s, partner ( Vb. liefde,
respect, erbij horen)
 Intrapsychische omgeving: bv. herinneringen, dromen, verlangens,
… ( Vb. eigenwaarde)
 Terminologie




1

, Persoonlijkheid = meer biologisch

Temperament = de kern

 Persoonlijkheidspsychologie
o = tak v/d psychologie die zich bezighoudt met het studeren van persoonlijkheid.
o = begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
o Impliciete persoonlijkheidstheorieën (~ stereotypen)
 Intuïtief
 Selectieve waarneming
 Vaak evaluatief
o Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
 Beschrijven van menselijke kenmerken
 Persoonlijkheid als psychologisch construct (niet direct observeerbaar en
determinant van gedrag)
o 3 analyseniveaus
 Iedereen is op een bepaalde manier …




2

, o PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN
 Een goede theorie …
 Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
 Verklaart en organiseert reeds bestaande bevindingen
 Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
 Theorie vs. overtuiging (bv. Astrologie)
 Wetenschappelijke evaluatiecriteria:
 Volledigheid
 Heuristische waarde
 Toetsbaarheid
 Spaarzaamheid (parsimony)
 Compatibiliteit en integratie overheen verschillende
kennisdomeinen en analyseniveaus
 Grote verscheidenheid aan persoonlijkheidstheorieën
 Psychodynamische theorieën: Freud, Horney, Erikson, Bowlby,
Ainsworth, Kohut, Kernberg, …
 Sociaal-cognitivistische theorieën: Skinner, Bandura, Mischel, Kelly,
…
 Humanistische theorieën: Maslow, Rogers, …
 Biologische theorieën: Eysenck, Gray, Cloninger, …
 Dispositionele theorieën: Costa & McCrae (FFT), …

Les 2: Persoonlijkheidstheorieën: dispositionele theorieën

 = sterk gericht op empirisch onderzoek
 Wat zijn persoonlijkheidstrekken?
o Fundamentele en universele bouwstenen van persoonlijkheid (beperkt aantal
basistrekken)
o Typerende kenmerken, karakteristieke eigenschappen
o Dispositie = geneigdheid om zich op een bepaalde manier te gedragen
o Trekken bepalen het leven
o 2 uitgangspunten van trektheoretici:
 Trekken zijn relatief stabiel in de tijdspanne
 Trekken zijn relatief consistent over situaties
o Verschillende visies definitie trek
 Trekken als interne, causale eigenschappen
 Inwendig= aanwezig, oorzaak voor concreet gedrag
 Verklarend voor gedrag

3

,  Kunnen sluimerend aanwezig zijn (zonder directe manifestatie in het
gedrag)
 Trekken als louter beschrijvende termen
 Gewoonte bepaling
 Hoe vaker we een trek zien, hoe belangrijk voor iemand
 Geen veronderstellingen over oorzaak en gedrag
 Vb. Trekken zijn een categorie van handelingen die vaak voorkomen
bij een individu
 Identificeren van trekken
o Lexicale benadering
 Vertrekken vanuit de taal (woorden)
 Lexicale hypothese: belangrijke, relevante individuele verschillen zijn
gecodeerd in onze taal
 Belangrijkheid van trekken bepaald door drie criteria:
 Gebruiksfrequentie (vaak gebruiken)
 Synoniemfrequentie (veel synoniemen)
 Cross-culturele universaliteit (in verschillende culturen en talen
opgenomen)
 Woordenboekstudies (adjectieven – passief-) en studie van de vrije
beschrijvingen (actieve woordenschat)
o Statistische benadering
 Vertrekpunt = itempool
 Adjectieven
 Vragen over gedrag, emoties, ervaringen
 Itempool: verminderen door factoranalyse (met elkaar correleren,
verminderen groepen)
 Factoranalyse
 Doel = identificeren van grote, onderliggende dimensies om aantal
items te reduceren
 Groepeert persoonlijkheidstrekken die sterk correleren en
gemeenschappelijke kenmerken hebben
 Items en adjectieven die vergelijkende patronen hebben worden
samen geplaatst → factor of dimensie




4