STATIONSPROEF (10 SP.) – DEEL 1
Wat vind je terug in dit document?
• Communicatie
• Psychiatrie
• Orthopedie
• Urologie
• Infectieziekten
• Urgentiegeneeskunde (CPR)
• Reumatologie
BELANGRIJK
Dit document heb ik opgesteld als studie- en oefenmateriaal ter voorbereiding op de
stationsproef van de masteropleiding Geneeskunde aan de KU Leuven. De inhoud en
scenario's zijn gebaseerd op oude examenvragen, leerstof uit de bachelor/master en
stagekennis. Bij het opstellen en structureren van dit document heb ik ook AI gebruikt.
Alle patiëntennamen zijn fictief. Eventuele gelijkenissen met bestaande personen zijn
volledig toevallig.
De voorbeeldzinnen en formuleringen zijn puur bedoeld als houvast (niet om letterlijk van
buiten te leren of exact over te nemen tijdens de stationsproef). Ze zijn er vooral om
structuur, klinisch redeneren en communicatie te oefenen. De geheugensteuntjes die je
hier en daar terugvindt, werkten voor mij persoonlijk goed. Gebruik gerust je eigen
geheugensteuntjes of formuleringen als die beter bij jou passen.
Tot slot: ik heb dit document zo zorgvuldig mogelijk samengesteld, maar ik kan niet
garanderen dat alles perfect aansluit bij wat er tijdens een officiële stationsproef
verwacht wordt. Sommige onderdelen zijn misschien wat beknopter dan nodig, andere
misschien wat uitgebreider. Gebruik het als basis en vul aan waar nodig.
Veel succes!
1
,TIPS & TRICKS
• Jezelf steeds voorstellen aan de patiënt.
• Handen ontsmetten voor én na.
• Opdrachten goed lezen: geen anamnese doen als enkel KO wordt gevraagd.
• Als je iets specifieks niet weet: zeggen aan de patiënt dat je het zal opzoeken en hem/haar
zal contacteren.
• Rond je gesprek af en vat samen.
• Je krijgt kladpapier dat je op het einde moet afgeven.
• De opdracht van op de deur ligt ook binnen op de tafel.
• 7 min/stations en 1.5 min ertussen.
• STRUCTUUR IS ZEER BELANGRIJK!
Gebruik je bij bijna élke gerichte anamnese.
• I – Impact
o “Hoe beïnvloedt dit uw dagelijks leven/werk/studie/thuis?”
o Doel: functionele impact, ernstinschatting, urgentie.
• R – Rode vlaggen
o Specifieke alarmtekens per klacht (bv. rugpijn: koorts, trauma, nachtelijke pijn,
incontinentie…; buikpijn: koorts, défense, bloedverlies…).
o In de praktijk: 3-5 gerichte vragen.
• C – Context
o Voorgeschiedenis, medicatie, allergieën
o Familieanamnese, sociale situatie
o ICE (ideeën, bezorgdheden, verwachtingen)
SOCRATES voor de klacht (o.a pijn)
• Site – waar?
• Onset – wanneer begonnen, acuut/geleidelijk?
• Character – stekend, drukkend, krampend, …
• Radiation – straalt het uit?
• Associated symptoms – misselijkheid, dyspnoe, koorts…
• Time course – continu/episodisch, evolutie?
• Exacerbating/relieving – wat verergert/verlicht?
• Severity – schaal 0–10.
Afsluiten consult: SAFE
SAFE helpt je om netjes en veilig af te ronden:
• S - Samenvatten – kort herhalen wat je hebt gehoord en besloten
• A - Afspraken – onderzoek, medicatie, bloedname, controle…
• F - Follow-up – wanneer komt patiënt terug / wie contacteert wie?
• E - Eindigen (safety-net) - wanneer meteen hulp zoeken?
o “Als u hoge koorts krijgt, verward wordt, of de pijn plots verergert, dan moet u meteen…”
2
,COMMUNICATIE
Slechtnieuwsgesprek: de professionele pianiste
Situatie
Patiënt: Jonge vrouw, professionele pianiste (carrière net opgestart / grote auditie binnen 1 maand,
droom om naar Moskou te gaan).
Zorgsetting: Consultatie orthopedie/handchirurgie in het ziekenhuis, post-trauma.
Jouw rol: Jong arts (bv. assistent orthopedie/heelkunde) die het medische plan en de prognose
moet uitleggen.
Reden van aanmelding: Deur/ongeval op de dominante hand, drie vingers gebroken, één
verbrijzeld. Patiënte heeft al gehoord dat er een operatie nodig is maar kent nog niet de volledige
impact. Ze is emotioneel, mogelijk boos.
Uw opdracht:
• Slecht nieuws brengen: uitleggen dat een operatie met langdurige revalidatie nodig is.
• Uitleggen dat auditie binnen 1 maand zeer waarschijnlijk niet haalbaar is.
• Omgaan met boosheid en emoties, toekomstperspectief bespreken.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Rustige, empathische opening: checken wat ze al weet en verwacht.
• Duidelijk, eerlijk slechtnieuws in eenvoudige taal, niet minimaliseren.
• Expliciet benoemen:
o Nood aan operatie door gespecialiseerde handchirurg.
o Revalidatie (maanden), geen piano op professioneel niveau binnen 1 maand.
• Ruimte laten voor emoties (stiltes verdragen, emoties benoemen).
• Boosheid niet persoonlijk nemen: erkennen, niet in discussie gaan.
• Kort uitleggen wat het behandel- en revalidatieplan inhoudt (grote lijnen, geen details).
• Bespreken wat dit betekent voor auditie / nabije toekomst (realistisch, niet hopeloos).
• Steun en opties aanbieden: revalidatie, eventueel contact met psychologische
ondersteuning, eventueel second opinion indien ze dat wenst.
• Afronden met samenvatting + checken of ze alles begrepen heeft, en hoe ze verder
opgevangen wordt (team, afspraken).
3
,Samenvatting
Jonge pianiste met 3 gebroken vingers (één verbrijzeld) na ongeval. Ik voer een gestructureerd
slechtnieuwsgesprek: eerst peilen wat ze al weet, dan aankondigen dat ik geen goed nieuws heb.
Ik leg in klare taal uit dat een operatie door een handchirurg nodig is en dat er een langdurige
revalidatie van maanden volgt, waardoor de auditie binnen een maand niet haalbaar is. Ik laat
ruimte voor emoties en boosheid, erken die expliciet en reageer empathisch. Vervolgens schets
ik in grote lijnen het behandel- en revalidatieplan, zonder valse beloften maar wel met focus op
maximale functieherstel en langetermijnperspectief. Ik sluit af met een heldere samenvatting,
check begrip en vragen, bied verdere ondersteuning en opvolgafspraken aan.
Structuur van gesprek (SPIKES – PEWTEER)
1. S – Setting & start
• Zorg voor een rustige setting, stel jezelf kort voor.
• “Hallo mevrouw, ik ben dr. X, één van de artsen hier bij de handchirurgie. Is het oké als we
even rustig gaan zitten om te bespreken wat er met uw hand aan de hand is en wat we
kunnen doen?”
2. P – Perceptie (wat weet ze al?)
• Exploreren wat ze al gehoord heeft en waar ze bang voor is.
• “Kunt u mij vertellen wat de collega’s u tot nu toe al uitgelegd hebben?”
• “Waar maakt u zich op dit moment het meeste zorgen over?”
3. I – Invitation (aankondigen dat er moeilijk nieuws komt)
• Waarschuwsignaal geven.
• “Ik vrees dat ik geen goed nieuws voor u heb over uw hand en het pianospelen.”
• “Mag ik u uitleggen wat we precies gevonden hebben en wat dat betekent voor uw
pianospel?”
4. K – Knowledge (het slechte nieuws zelf)
• Eenvoudig, concreet, zonder vakjargon.
• Stap 1: letsel beschrijven:
o “Bij het ongeval zijn 3 vingers van uw rechterhand gebroken, en één vinger is ernstig
verbrijzeld.”
• Stap 2: nood aan ingreep:
o “Om uw hand zoveel mogelijk te proberen herstellen, is een operatie door een
handchirurg noodzakelijk.”
• Stap 3: revalidatie en impact op haar pianospel:
o “Na de operatie volgt een lange revalidatieperiode van meerdere maanden, met
handtherapie. In die periode zal u uw hand maar beperkt kunnen gebruiken, en zeker
niet op professioneel niveau piano kunnen spelen.”
o “De auditie die u binnen een maand gepland had, zal u heel waarschijnlijk niet op
het niveau kunnen spelen dat u gewend bent. In alle eerlijkheid lijkt dat niet haalbaar.”
• Spreek in korte zinnen, pauzeer: laat het binnenkomen.
5. E – Emotions & Empathy (boosheid/emotie opvangen)
4
, • Verwacht boosheid/frustratie (“Waarom hebben jullie mij niet eerder gezegd…”, “Mijn
carrière is voorbij…”).
• Reageer niet defensief, maar benoem en erken de emotie.
o “Ik zie dat dit u enorm raakt, en dat is meer dan begrijpelijk.”
o “Het is heel frustrerend als uw droom en harde werk op deze manier bedreigd
worden.”
o “Ik begrijp dat u kwaad en teleurgesteld bent. Het is ook bijzonder zwaar nieuws om
te krijgen.”
• Laat stiltes toe, geef zakdoeken aan, hou oogcontact, open lichaamstaal.
6. S – Strategy (vooruitblik, hoop zonder valse beloftes)
• Kort plan schetsen:
o “Laat mij even uitleggen wat we wél kunnen doen om uw hand zo goed mogelijk te
herstellen.”
o “We plannen zo snel mogelijk een operatie bij de handchirurg. Daarna starten we
met intensieve handrevalidatie met een kinesitherapeut gespecialiseerd in handen.”
• Realistische verwachtingen:
o “Ons doel is om de functie van uw hand maximaal terug te winnen. Voor
professioneel pianospel kunnen we op dit moment nog niet met zekerheid
voorspellen waar u precies zal eindigen, maar het zal in elk geval tijd en veel
revalidatie vragen.”
• Betrek haar in het plan:
o “Wat is voor u op dit moment het belangrijkste? Is dat de auditie op korte termijn, of
vooral uw lange-termijn carrière?”
o “We kunnen samen met het team bekijken hoe we u zo goed mogelijk kunnen
begeleiden, en ook met u meedenken over alternatieven voor de komende maanden
(bv. uitstel, andere rol in het project…).”
7. Omgaan met boosheid / verwijt
• Blijf rustig, niet in discussie gaan, geen schuld schuiven.
• “Ik hoor dat u het gevoel hebt dat u alles verliest, en dat u zich machteloos voelt. Dat is
heel begrijpelijk.”
• “Als u vragen of twijfels hebt over onze aanpak, wil ik die graag met u overlopen. En als u
dat wenst, kunnen we ook een tweede mening bij een collega-handchirurg organiseren.”
8. S – Summary (afsluiten met samenvatting) + check begrip
5
,• Korte recapitulatie:
o “Mag ik kort samenvatten? U heeft drie gebroken vingers, waarvan één ernstig
beschadigd. Daarvoor is een operatie nodig, gevolgd door maanden revalidatie. Dat
betekent dat uw auditie binnen een maand helaas niet haalbaar is, maar we gaan
alles doen om uw hand zo goed mogelijk te herstellen op langere termijn.”
• Checken of er vragen zijn:
o “Wat gaat er nu vooral door u heen?”
o “Welke vragen hebt u nog voor mij?”
• Veiligheidsnet / verdere opvolging:
o “U staat hier niet alleen in. Het team van de handchirurgen en de kinesisten zullen
u opvolgen. Als u dat wenst, kunnen we u ook doorverwijzen naar iemand om u
emotioneel te ondersteunen in dit proces.”
o “We zullen samen een concreet plan maken voor de komende weken. Is het oké als
ik nu noteer dat we zo snel mogelijk de operatie inplannen en dat u daarna op
consultatie komt bij de handchirurg om alles opnieuw te overlopen?”
6
,Slechtnieuwsgesprek: de competitievoetballer
Situatie
Patiënt: Jonge man, fanatieke competitievoetballer, recent opgenomen met COVID en nadien
endocarditis + (myo)pericarditis. Nu klachtenvrij.
Zorgsetting: Huisartsenpraktijk, opvolgconsult na ziekenhuisopname.
Jouw rol: Huisarts die specialistisch verslag ontving en beleid + beperkingen moet toelichten.
Reden van aanmelding: Patiënt voelt zich weer volledig gezond, wil dringend terug starten met
voetbal en vraagt een sportattest.
Uw opdracht: Uitleggen dat hij minstens 8 weken moet wachten op een MRI en groen licht van
de cardioloog vooraleer opnieuw competitief mag sporten, met gemiste selecties als gevolg;
omgaan met boosheid en druk om toch een attest te schrijven dat hij terug mag sporten.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Start met peilen wat de patiënt al weet en verwacht (“denkt u dat u terug mag sporten?”).
• Duidelijk aankondigen dat je geen goed nieuws hebt rond de sporthervatting.
• Heel expliciet:
o Nog geen intensieve sport/competitievoetbal tot na MRI en oordeel cardioloog.
o Reden uitleggen: risico op ritmestoornissen, plotse hartdood, verergering ontsteking.
• Erken levensimpact: voetbal = belangrijk deel van identiteit/droom.
• Ruimte geven voor boosheid en frustratie, emoties benoemen, niet in de verdediging gaan.
• Grenzen bewaken: geen attest geven tegen cardiologisch advies/richtlijnen.
• Alternatieven aanbieden: wat kan wél (bv. lichte, niet-belastende activiteit als door
cardioloog toegestaan, focus op herstel, andere doelen).
• Veilige opvolging: alarmsymptomen (dyspnee, pijn op de borst, palpitaties, syncope) + plan
voor verdere controles.
• Afronden met duidelijke samenvatting en check: “wat neemt u hier nu vooral uit mee?”
Samenvatting
Jonge, fanatieke voetballer na COVID met endocarditis/(myo)pericarditis komt bij de huisarts,
voelt zich weer top en wil dringend een attest om terug competitief te spelen en belangrijke
selecties te halen. Ik voer een slechtnieuwsgesprek: ik peil eerst wat hij al weet en verwacht,
kondig dan aan dat ik geen goed nieuws heb. Ik leg uit dat de cardioloog over 8 weken een MRI wil
doen en dat tot dan geen intensieve sport of competitievoetbal is toegestaan, wegens risico op
gevaarlijke hartritmestoornissen en nieuwe ontsteking. Ik erken expliciet de boosheid en frustratie,
maar blijf duidelijk dat ik geen attest kan geven tegen het advies van de cardioloog en de richtlijnen
in. Ik zoek mee naar wat wél kan (lichte activiteit binnen veilige grenzen, communicatie met club)
en maak een concreet plan (MRI, cardiologiecontrole, opvolgafspraak bij mij), met uitleg over
alarmsymptomen. Ik sluit af met een heldere samenvatting en check of hij alles begrepen heeft.
7
,Structuur van gesprek (SPIKES – PEWTEER)
1. S(etting) – Setting & start
• Rustig, respectvol, zittend, telefoon weg, inleiding.
o “Dag meneer, fijn u terug te zien na uw opname. Hoe gaat het nu met u?”
• Kort aansluiten bij zijn/haar gevoel van herstel:
o “Ik hoor dat u zich weer helemaal fit voelt, dat is heel goed nieuws.”
2. P(erception) – Peilen naar perceptie en verwachtingen
• “Wat heeft de cardioloog u in het ziekenhuis verteld over uw hart en sporten nadien?”
• “Wat had u zelf in gedachten over wanneer u weer zou kunnen voetballen?”
• Laat hem vertellen over de selecties, belang van voetbal, druk.
3. I(nvitation) – Waarschuwen dat er slecht nieuws komt
• “Ik heb de brief van de cardioloog ontvangen. Ik vind het belangrijk om eerlijk met u te
zijn: ik heb geen goed nieuws over uw sporthervatting.”
• Korte pauze, oogcontact.
4. K(knowledge) – Het slechte nieuws concreet brengen (knowledge)
• Eenvoudig, helder, stap voor stap:
o “Bij u is een ernstige ontsteking van het hart vastgesteld, een endocarditis en
(myo)pericarditis. Dat is niet zomaar ‘een griepje’, maar een aandoening waarbij het
hart echt kwetsbaar wordt.”
o “De cardioloog schrijft in zijn brief dat er over 8 weken een MRI van het hart moet
gebeuren om te evalueren of de ontsteking volledig genezen is.”
o “Tot die MRI gedaan is én de cardioloog zegt dat het veilig is, mag u geen intensieve
sport of competitievoetbal doen.”
o “Dat betekent concreet dat u de komende selecties helaas zal moeten missen.”
• Pauze, laat het binnenkomen.
5. E(motion) – Emoties erkennen (vooral boosheid)
• Verwacht reacties zoals: “Maar ik ben toch genezen?”, “Wat een overdrijving”, “Ik ga wel
naar een andere dokter”, “Mijn carrière is om zeep.”
• Niet mee in discussie gaan over emoties, eerst spiegelen en erkennen:
o “Ik zie dat dit u ontzettend frustreert, en dat begrijp ik heel goed.”
o “U hebt hier keihard naartoe geleefd, en nu lijk ik dat met één zin af te pakken. Dat
voelt heel onrechtvaardig, neem ik aan?”
o “Voetbal is duidelijk een heel groot deel van uw leven. Het is normaal dat u hier
kwaad en teleurgesteld over bent.”
8
,6. S(trategy) – Uitleggen waarom de beperking nodig is (veiligheid + richtlijnen)
• Kort maar duidelijk over het risico, zonder te dramatiseren:
o “Ook al voelt u zich nu goed, uw hart heeft een serieuze klap gekregen. Bij te vroege
zware inspanning bestaat er een risico op gevaarlijke hartritmestoornissen of nieuwe
ontsteking.”
o “Die risico’s zien we juist bij jonge, sportieve mensen die té snel opnieuw zwaar gaan
sporten na een hartontsteking.”
o “De cardioloog volgt hiervoor internationale richtlijnen, en als huisarts volg ik dat
ook. Dat is niet om uw dromen kapot te maken, maar om te vermijden dat u er uw
leven of uw hartfunctie aan verliest.”
7. Omgaan met druk voor een attest
• Patiënt wil attest, dreigt naar ‘betere dokter’ te gaan.
• Blijf kalm, duidelijk, consequent:
o “Ik begrijp dat u heel graag een attest wilt. Maar een attest dat zegt dat u veilig
competitief kunt sporten, terwijl de cardioloog dat nog niet bevestigd heeft, zou niet
eerlijk en niet veilig zijn.”
o “Als ik zo’n attest toch zou geven, zou ik tegen de adviezen van de hartspecialist en
tegen de medische richtlijnen ingaan. Dat kan ik, in uw belang, niet doen.”
o “Een andere arts kan natuurlijk altijd een eigen beoordeling maken, maar ik zou
hem/haar dan wel dezelfde cardiologenbrief laten lezen. Niemand kan op dit
moment met zekerheid zeggen dat intensief sporten veilig is vóór die MRI gebeurd is.”
8. S(tategy) – Samen zoeken naar wat wél kan (koping, perspectief)
• Toon dat je meedenkt, niet alleen “verbiedt”:
o “Wat we wél kunnen doen: we zorgen dat die MRI effectief gepland blijft binnen 8
weken en dat u daarna snel bij de cardioloog terecht kan.”
o “We kunnen samen bekijken of lichte, niet-intensieve beweging (wandelen, rustig
fietsen) mogelijk is binnen de grenzen die de cardioloog aangeeft.”
o “Misschien kunnen we ook met uw coach/club communiceren, zodat zij begrijpen
dat dit een medisch noodzakelijke pauze is en u niet ‘gewoon afhaakt’.”
• Eventueel:
o “Als u merkt dat dit mentaal heel zwaar wordt, kunnen we u ook ondersteunen of
doorverwijzen naar iemand om hierover te praten. Voor veel jonge sporters is dit een
heel moeilijke periode.”
9. S(ummary) - Samenvatten en checken van begrip
• “Mag ik even samenvatten wat we besproken hebben? U hebt een ernstige hartontsteking
doorgemaakt. De cardioloog wil binnen 8 weken een MRI doen om te controleren of alles
genezen is. Tot dan mag u geen intensieve sport of competitievoetbal doen. Dat betekent
dat u de komende selecties moet missen. Ik kan op dit moment geen attest geven dat u
wél mag sporten, omdat dat onveilig zou zijn.”
• “Wat gaat er nu vooral door u heen als u dit zo hoort?”
• “Welke vragen hebt u nog? Is er iets dat ik nog niet duidelijk heb uitgelegd?”
9
, 10. Afronden met concreet plan en veiligheidsnet
• Plan:
o Afspraak MRI + cardioloog bevestigen.
o Nieuwe controle bij jou als huisarts tussendoor.
• Veiligheidsnet:
o “Als u tussendoor klachten krijgt zoals pijn op de borst, plotse kortademigheid,
flauwvallen of hartkloppingen, moet u onmiddellijk contact opnemen of naar de
spoed gaan.”
10
Wat vind je terug in dit document?
• Communicatie
• Psychiatrie
• Orthopedie
• Urologie
• Infectieziekten
• Urgentiegeneeskunde (CPR)
• Reumatologie
BELANGRIJK
Dit document heb ik opgesteld als studie- en oefenmateriaal ter voorbereiding op de
stationsproef van de masteropleiding Geneeskunde aan de KU Leuven. De inhoud en
scenario's zijn gebaseerd op oude examenvragen, leerstof uit de bachelor/master en
stagekennis. Bij het opstellen en structureren van dit document heb ik ook AI gebruikt.
Alle patiëntennamen zijn fictief. Eventuele gelijkenissen met bestaande personen zijn
volledig toevallig.
De voorbeeldzinnen en formuleringen zijn puur bedoeld als houvast (niet om letterlijk van
buiten te leren of exact over te nemen tijdens de stationsproef). Ze zijn er vooral om
structuur, klinisch redeneren en communicatie te oefenen. De geheugensteuntjes die je
hier en daar terugvindt, werkten voor mij persoonlijk goed. Gebruik gerust je eigen
geheugensteuntjes of formuleringen als die beter bij jou passen.
Tot slot: ik heb dit document zo zorgvuldig mogelijk samengesteld, maar ik kan niet
garanderen dat alles perfect aansluit bij wat er tijdens een officiële stationsproef
verwacht wordt. Sommige onderdelen zijn misschien wat beknopter dan nodig, andere
misschien wat uitgebreider. Gebruik het als basis en vul aan waar nodig.
Veel succes!
1
,TIPS & TRICKS
• Jezelf steeds voorstellen aan de patiënt.
• Handen ontsmetten voor én na.
• Opdrachten goed lezen: geen anamnese doen als enkel KO wordt gevraagd.
• Als je iets specifieks niet weet: zeggen aan de patiënt dat je het zal opzoeken en hem/haar
zal contacteren.
• Rond je gesprek af en vat samen.
• Je krijgt kladpapier dat je op het einde moet afgeven.
• De opdracht van op de deur ligt ook binnen op de tafel.
• 7 min/stations en 1.5 min ertussen.
• STRUCTUUR IS ZEER BELANGRIJK!
Gebruik je bij bijna élke gerichte anamnese.
• I – Impact
o “Hoe beïnvloedt dit uw dagelijks leven/werk/studie/thuis?”
o Doel: functionele impact, ernstinschatting, urgentie.
• R – Rode vlaggen
o Specifieke alarmtekens per klacht (bv. rugpijn: koorts, trauma, nachtelijke pijn,
incontinentie…; buikpijn: koorts, défense, bloedverlies…).
o In de praktijk: 3-5 gerichte vragen.
• C – Context
o Voorgeschiedenis, medicatie, allergieën
o Familieanamnese, sociale situatie
o ICE (ideeën, bezorgdheden, verwachtingen)
SOCRATES voor de klacht (o.a pijn)
• Site – waar?
• Onset – wanneer begonnen, acuut/geleidelijk?
• Character – stekend, drukkend, krampend, …
• Radiation – straalt het uit?
• Associated symptoms – misselijkheid, dyspnoe, koorts…
• Time course – continu/episodisch, evolutie?
• Exacerbating/relieving – wat verergert/verlicht?
• Severity – schaal 0–10.
Afsluiten consult: SAFE
SAFE helpt je om netjes en veilig af te ronden:
• S - Samenvatten – kort herhalen wat je hebt gehoord en besloten
• A - Afspraken – onderzoek, medicatie, bloedname, controle…
• F - Follow-up – wanneer komt patiënt terug / wie contacteert wie?
• E - Eindigen (safety-net) - wanneer meteen hulp zoeken?
o “Als u hoge koorts krijgt, verward wordt, of de pijn plots verergert, dan moet u meteen…”
2
,COMMUNICATIE
Slechtnieuwsgesprek: de professionele pianiste
Situatie
Patiënt: Jonge vrouw, professionele pianiste (carrière net opgestart / grote auditie binnen 1 maand,
droom om naar Moskou te gaan).
Zorgsetting: Consultatie orthopedie/handchirurgie in het ziekenhuis, post-trauma.
Jouw rol: Jong arts (bv. assistent orthopedie/heelkunde) die het medische plan en de prognose
moet uitleggen.
Reden van aanmelding: Deur/ongeval op de dominante hand, drie vingers gebroken, één
verbrijzeld. Patiënte heeft al gehoord dat er een operatie nodig is maar kent nog niet de volledige
impact. Ze is emotioneel, mogelijk boos.
Uw opdracht:
• Slecht nieuws brengen: uitleggen dat een operatie met langdurige revalidatie nodig is.
• Uitleggen dat auditie binnen 1 maand zeer waarschijnlijk niet haalbaar is.
• Omgaan met boosheid en emoties, toekomstperspectief bespreken.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Rustige, empathische opening: checken wat ze al weet en verwacht.
• Duidelijk, eerlijk slechtnieuws in eenvoudige taal, niet minimaliseren.
• Expliciet benoemen:
o Nood aan operatie door gespecialiseerde handchirurg.
o Revalidatie (maanden), geen piano op professioneel niveau binnen 1 maand.
• Ruimte laten voor emoties (stiltes verdragen, emoties benoemen).
• Boosheid niet persoonlijk nemen: erkennen, niet in discussie gaan.
• Kort uitleggen wat het behandel- en revalidatieplan inhoudt (grote lijnen, geen details).
• Bespreken wat dit betekent voor auditie / nabije toekomst (realistisch, niet hopeloos).
• Steun en opties aanbieden: revalidatie, eventueel contact met psychologische
ondersteuning, eventueel second opinion indien ze dat wenst.
• Afronden met samenvatting + checken of ze alles begrepen heeft, en hoe ze verder
opgevangen wordt (team, afspraken).
3
,Samenvatting
Jonge pianiste met 3 gebroken vingers (één verbrijzeld) na ongeval. Ik voer een gestructureerd
slechtnieuwsgesprek: eerst peilen wat ze al weet, dan aankondigen dat ik geen goed nieuws heb.
Ik leg in klare taal uit dat een operatie door een handchirurg nodig is en dat er een langdurige
revalidatie van maanden volgt, waardoor de auditie binnen een maand niet haalbaar is. Ik laat
ruimte voor emoties en boosheid, erken die expliciet en reageer empathisch. Vervolgens schets
ik in grote lijnen het behandel- en revalidatieplan, zonder valse beloften maar wel met focus op
maximale functieherstel en langetermijnperspectief. Ik sluit af met een heldere samenvatting,
check begrip en vragen, bied verdere ondersteuning en opvolgafspraken aan.
Structuur van gesprek (SPIKES – PEWTEER)
1. S – Setting & start
• Zorg voor een rustige setting, stel jezelf kort voor.
• “Hallo mevrouw, ik ben dr. X, één van de artsen hier bij de handchirurgie. Is het oké als we
even rustig gaan zitten om te bespreken wat er met uw hand aan de hand is en wat we
kunnen doen?”
2. P – Perceptie (wat weet ze al?)
• Exploreren wat ze al gehoord heeft en waar ze bang voor is.
• “Kunt u mij vertellen wat de collega’s u tot nu toe al uitgelegd hebben?”
• “Waar maakt u zich op dit moment het meeste zorgen over?”
3. I – Invitation (aankondigen dat er moeilijk nieuws komt)
• Waarschuwsignaal geven.
• “Ik vrees dat ik geen goed nieuws voor u heb over uw hand en het pianospelen.”
• “Mag ik u uitleggen wat we precies gevonden hebben en wat dat betekent voor uw
pianospel?”
4. K – Knowledge (het slechte nieuws zelf)
• Eenvoudig, concreet, zonder vakjargon.
• Stap 1: letsel beschrijven:
o “Bij het ongeval zijn 3 vingers van uw rechterhand gebroken, en één vinger is ernstig
verbrijzeld.”
• Stap 2: nood aan ingreep:
o “Om uw hand zoveel mogelijk te proberen herstellen, is een operatie door een
handchirurg noodzakelijk.”
• Stap 3: revalidatie en impact op haar pianospel:
o “Na de operatie volgt een lange revalidatieperiode van meerdere maanden, met
handtherapie. In die periode zal u uw hand maar beperkt kunnen gebruiken, en zeker
niet op professioneel niveau piano kunnen spelen.”
o “De auditie die u binnen een maand gepland had, zal u heel waarschijnlijk niet op
het niveau kunnen spelen dat u gewend bent. In alle eerlijkheid lijkt dat niet haalbaar.”
• Spreek in korte zinnen, pauzeer: laat het binnenkomen.
5. E – Emotions & Empathy (boosheid/emotie opvangen)
4
, • Verwacht boosheid/frustratie (“Waarom hebben jullie mij niet eerder gezegd…”, “Mijn
carrière is voorbij…”).
• Reageer niet defensief, maar benoem en erken de emotie.
o “Ik zie dat dit u enorm raakt, en dat is meer dan begrijpelijk.”
o “Het is heel frustrerend als uw droom en harde werk op deze manier bedreigd
worden.”
o “Ik begrijp dat u kwaad en teleurgesteld bent. Het is ook bijzonder zwaar nieuws om
te krijgen.”
• Laat stiltes toe, geef zakdoeken aan, hou oogcontact, open lichaamstaal.
6. S – Strategy (vooruitblik, hoop zonder valse beloftes)
• Kort plan schetsen:
o “Laat mij even uitleggen wat we wél kunnen doen om uw hand zo goed mogelijk te
herstellen.”
o “We plannen zo snel mogelijk een operatie bij de handchirurg. Daarna starten we
met intensieve handrevalidatie met een kinesitherapeut gespecialiseerd in handen.”
• Realistische verwachtingen:
o “Ons doel is om de functie van uw hand maximaal terug te winnen. Voor
professioneel pianospel kunnen we op dit moment nog niet met zekerheid
voorspellen waar u precies zal eindigen, maar het zal in elk geval tijd en veel
revalidatie vragen.”
• Betrek haar in het plan:
o “Wat is voor u op dit moment het belangrijkste? Is dat de auditie op korte termijn, of
vooral uw lange-termijn carrière?”
o “We kunnen samen met het team bekijken hoe we u zo goed mogelijk kunnen
begeleiden, en ook met u meedenken over alternatieven voor de komende maanden
(bv. uitstel, andere rol in het project…).”
7. Omgaan met boosheid / verwijt
• Blijf rustig, niet in discussie gaan, geen schuld schuiven.
• “Ik hoor dat u het gevoel hebt dat u alles verliest, en dat u zich machteloos voelt. Dat is
heel begrijpelijk.”
• “Als u vragen of twijfels hebt over onze aanpak, wil ik die graag met u overlopen. En als u
dat wenst, kunnen we ook een tweede mening bij een collega-handchirurg organiseren.”
8. S – Summary (afsluiten met samenvatting) + check begrip
5
,• Korte recapitulatie:
o “Mag ik kort samenvatten? U heeft drie gebroken vingers, waarvan één ernstig
beschadigd. Daarvoor is een operatie nodig, gevolgd door maanden revalidatie. Dat
betekent dat uw auditie binnen een maand helaas niet haalbaar is, maar we gaan
alles doen om uw hand zo goed mogelijk te herstellen op langere termijn.”
• Checken of er vragen zijn:
o “Wat gaat er nu vooral door u heen?”
o “Welke vragen hebt u nog voor mij?”
• Veiligheidsnet / verdere opvolging:
o “U staat hier niet alleen in. Het team van de handchirurgen en de kinesisten zullen
u opvolgen. Als u dat wenst, kunnen we u ook doorverwijzen naar iemand om u
emotioneel te ondersteunen in dit proces.”
o “We zullen samen een concreet plan maken voor de komende weken. Is het oké als
ik nu noteer dat we zo snel mogelijk de operatie inplannen en dat u daarna op
consultatie komt bij de handchirurg om alles opnieuw te overlopen?”
6
,Slechtnieuwsgesprek: de competitievoetballer
Situatie
Patiënt: Jonge man, fanatieke competitievoetballer, recent opgenomen met COVID en nadien
endocarditis + (myo)pericarditis. Nu klachtenvrij.
Zorgsetting: Huisartsenpraktijk, opvolgconsult na ziekenhuisopname.
Jouw rol: Huisarts die specialistisch verslag ontving en beleid + beperkingen moet toelichten.
Reden van aanmelding: Patiënt voelt zich weer volledig gezond, wil dringend terug starten met
voetbal en vraagt een sportattest.
Uw opdracht: Uitleggen dat hij minstens 8 weken moet wachten op een MRI en groen licht van
de cardioloog vooraleer opnieuw competitief mag sporten, met gemiste selecties als gevolg;
omgaan met boosheid en druk om toch een attest te schrijven dat hij terug mag sporten.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Start met peilen wat de patiënt al weet en verwacht (“denkt u dat u terug mag sporten?”).
• Duidelijk aankondigen dat je geen goed nieuws hebt rond de sporthervatting.
• Heel expliciet:
o Nog geen intensieve sport/competitievoetbal tot na MRI en oordeel cardioloog.
o Reden uitleggen: risico op ritmestoornissen, plotse hartdood, verergering ontsteking.
• Erken levensimpact: voetbal = belangrijk deel van identiteit/droom.
• Ruimte geven voor boosheid en frustratie, emoties benoemen, niet in de verdediging gaan.
• Grenzen bewaken: geen attest geven tegen cardiologisch advies/richtlijnen.
• Alternatieven aanbieden: wat kan wél (bv. lichte, niet-belastende activiteit als door
cardioloog toegestaan, focus op herstel, andere doelen).
• Veilige opvolging: alarmsymptomen (dyspnee, pijn op de borst, palpitaties, syncope) + plan
voor verdere controles.
• Afronden met duidelijke samenvatting en check: “wat neemt u hier nu vooral uit mee?”
Samenvatting
Jonge, fanatieke voetballer na COVID met endocarditis/(myo)pericarditis komt bij de huisarts,
voelt zich weer top en wil dringend een attest om terug competitief te spelen en belangrijke
selecties te halen. Ik voer een slechtnieuwsgesprek: ik peil eerst wat hij al weet en verwacht,
kondig dan aan dat ik geen goed nieuws heb. Ik leg uit dat de cardioloog over 8 weken een MRI wil
doen en dat tot dan geen intensieve sport of competitievoetbal is toegestaan, wegens risico op
gevaarlijke hartritmestoornissen en nieuwe ontsteking. Ik erken expliciet de boosheid en frustratie,
maar blijf duidelijk dat ik geen attest kan geven tegen het advies van de cardioloog en de richtlijnen
in. Ik zoek mee naar wat wél kan (lichte activiteit binnen veilige grenzen, communicatie met club)
en maak een concreet plan (MRI, cardiologiecontrole, opvolgafspraak bij mij), met uitleg over
alarmsymptomen. Ik sluit af met een heldere samenvatting en check of hij alles begrepen heeft.
7
,Structuur van gesprek (SPIKES – PEWTEER)
1. S(etting) – Setting & start
• Rustig, respectvol, zittend, telefoon weg, inleiding.
o “Dag meneer, fijn u terug te zien na uw opname. Hoe gaat het nu met u?”
• Kort aansluiten bij zijn/haar gevoel van herstel:
o “Ik hoor dat u zich weer helemaal fit voelt, dat is heel goed nieuws.”
2. P(erception) – Peilen naar perceptie en verwachtingen
• “Wat heeft de cardioloog u in het ziekenhuis verteld over uw hart en sporten nadien?”
• “Wat had u zelf in gedachten over wanneer u weer zou kunnen voetballen?”
• Laat hem vertellen over de selecties, belang van voetbal, druk.
3. I(nvitation) – Waarschuwen dat er slecht nieuws komt
• “Ik heb de brief van de cardioloog ontvangen. Ik vind het belangrijk om eerlijk met u te
zijn: ik heb geen goed nieuws over uw sporthervatting.”
• Korte pauze, oogcontact.
4. K(knowledge) – Het slechte nieuws concreet brengen (knowledge)
• Eenvoudig, helder, stap voor stap:
o “Bij u is een ernstige ontsteking van het hart vastgesteld, een endocarditis en
(myo)pericarditis. Dat is niet zomaar ‘een griepje’, maar een aandoening waarbij het
hart echt kwetsbaar wordt.”
o “De cardioloog schrijft in zijn brief dat er over 8 weken een MRI van het hart moet
gebeuren om te evalueren of de ontsteking volledig genezen is.”
o “Tot die MRI gedaan is én de cardioloog zegt dat het veilig is, mag u geen intensieve
sport of competitievoetbal doen.”
o “Dat betekent concreet dat u de komende selecties helaas zal moeten missen.”
• Pauze, laat het binnenkomen.
5. E(motion) – Emoties erkennen (vooral boosheid)
• Verwacht reacties zoals: “Maar ik ben toch genezen?”, “Wat een overdrijving”, “Ik ga wel
naar een andere dokter”, “Mijn carrière is om zeep.”
• Niet mee in discussie gaan over emoties, eerst spiegelen en erkennen:
o “Ik zie dat dit u ontzettend frustreert, en dat begrijp ik heel goed.”
o “U hebt hier keihard naartoe geleefd, en nu lijk ik dat met één zin af te pakken. Dat
voelt heel onrechtvaardig, neem ik aan?”
o “Voetbal is duidelijk een heel groot deel van uw leven. Het is normaal dat u hier
kwaad en teleurgesteld over bent.”
8
,6. S(trategy) – Uitleggen waarom de beperking nodig is (veiligheid + richtlijnen)
• Kort maar duidelijk over het risico, zonder te dramatiseren:
o “Ook al voelt u zich nu goed, uw hart heeft een serieuze klap gekregen. Bij te vroege
zware inspanning bestaat er een risico op gevaarlijke hartritmestoornissen of nieuwe
ontsteking.”
o “Die risico’s zien we juist bij jonge, sportieve mensen die té snel opnieuw zwaar gaan
sporten na een hartontsteking.”
o “De cardioloog volgt hiervoor internationale richtlijnen, en als huisarts volg ik dat
ook. Dat is niet om uw dromen kapot te maken, maar om te vermijden dat u er uw
leven of uw hartfunctie aan verliest.”
7. Omgaan met druk voor een attest
• Patiënt wil attest, dreigt naar ‘betere dokter’ te gaan.
• Blijf kalm, duidelijk, consequent:
o “Ik begrijp dat u heel graag een attest wilt. Maar een attest dat zegt dat u veilig
competitief kunt sporten, terwijl de cardioloog dat nog niet bevestigd heeft, zou niet
eerlijk en niet veilig zijn.”
o “Als ik zo’n attest toch zou geven, zou ik tegen de adviezen van de hartspecialist en
tegen de medische richtlijnen ingaan. Dat kan ik, in uw belang, niet doen.”
o “Een andere arts kan natuurlijk altijd een eigen beoordeling maken, maar ik zou
hem/haar dan wel dezelfde cardiologenbrief laten lezen. Niemand kan op dit
moment met zekerheid zeggen dat intensief sporten veilig is vóór die MRI gebeurd is.”
8. S(tategy) – Samen zoeken naar wat wél kan (koping, perspectief)
• Toon dat je meedenkt, niet alleen “verbiedt”:
o “Wat we wél kunnen doen: we zorgen dat die MRI effectief gepland blijft binnen 8
weken en dat u daarna snel bij de cardioloog terecht kan.”
o “We kunnen samen bekijken of lichte, niet-intensieve beweging (wandelen, rustig
fietsen) mogelijk is binnen de grenzen die de cardioloog aangeeft.”
o “Misschien kunnen we ook met uw coach/club communiceren, zodat zij begrijpen
dat dit een medisch noodzakelijke pauze is en u niet ‘gewoon afhaakt’.”
• Eventueel:
o “Als u merkt dat dit mentaal heel zwaar wordt, kunnen we u ook ondersteunen of
doorverwijzen naar iemand om hierover te praten. Voor veel jonge sporters is dit een
heel moeilijke periode.”
9. S(ummary) - Samenvatten en checken van begrip
• “Mag ik even samenvatten wat we besproken hebben? U hebt een ernstige hartontsteking
doorgemaakt. De cardioloog wil binnen 8 weken een MRI doen om te controleren of alles
genezen is. Tot dan mag u geen intensieve sport of competitievoetbal doen. Dat betekent
dat u de komende selecties moet missen. Ik kan op dit moment geen attest geven dat u
wél mag sporten, omdat dat onveilig zou zijn.”
• “Wat gaat er nu vooral door u heen als u dit zo hoort?”
• “Welke vragen hebt u nog? Is er iets dat ik nog niet duidelijk heb uitgelegd?”
9
, 10. Afronden met concreet plan en veiligheidsnet
• Plan:
o Afspraak MRI + cardioloog bevestigen.
o Nieuwe controle bij jou als huisarts tussendoor.
• Veiligheidsnet:
o “Als u tussendoor klachten krijgt zoals pijn op de borst, plotse kortademigheid,
flauwvallen of hartkloppingen, moet u onmiddellijk contact opnemen of naar de
spoed gaan.”
10
