STATIONSPROEF (10 SP.) – DEEL 2
Wat vind je terug in dit document?
• Hematologie
• Oftalmologie
• NKO
• Dermatologie
• Algemeen interne geneeskunde
• Gynaecologie
BELANGRIJK
Dit document heb ik opgesteld als studie- en oefenmateriaal ter voorbereiding op de
stationsproef van de masteropleiding Geneeskunde aan de KU Leuven. De inhoud en
scenario's zijn gebaseerd op oude examenvragen, leerstof uit de bachelor/master en
stagekennis. Bij het opstellen en structureren van dit document heb ik ook AI gebruikt.
Alle patiëntennamen zijn fictief. Eventuele gelijkenissen met bestaande personen zijn
volledig toevallig.
De voorbeeldzinnen en formuleringen zijn puur bedoeld als houvast (niet om letterlijk van
buiten te leren of exact over te nemen tijdens de stationsproef). Ze zijn er vooral om
structuur, klinisch redeneren en communicatie te oefenen. De geheugensteuntjes die je
hier en daar terugvindt, werkten voor mij persoonlijk goed. Gebruik gerust je eigen
geheugensteuntjes of formuleringen als die beter bij jou passen.
Tot slot: ik heb dit document zo zorgvuldig mogelijk samengesteld, maar ik kan niet
garanderen dat alles perfect aansluit bij wat er tijdens een officiële stationsproef
verwacht wordt. Sommige onderdelen zijn misschien wat beknopter dan nodig, andere
misschien wat uitgebreider. Gebruik het als basis en vul aan waar nodig.
Veel succes!
,HEMATOLOGIE
Bloedresultaat: bespreek, gerichte A, initieel B
Situatie
Patiënt:
• Naam: Van den Broeck
• Voornaam: An
• Leeftijd: 46 jaar
Zorgsetting: Huisartsenpraktijk.
Reden van aanmelding: Controle consult bloedresultaten na vermoeidheidsklachten.
Uw opdracht:
• Bloedresultaat bespreken + initieel beleid.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Leg simpel uit wat “microcytair” betekent (kleine rode bloedcellen) en dat dit meestal
ijzertekort is.
• Ernst inschatten: Hb-waarde + klachten (dyspnoe, thoracale pijn, syncope) ➔ urgentie.
• Oorzaak zoeken vóór/naast behandeling: bloedverlies (menstruatie/GI) is #1.
• Rode vlaggen: melena/hematochezie, onverklaard gewichtsverlies, slikklachten,
persisterende buikpijn, veranderde stoelgang, familiaal colonca, postmenopauzaal
bloedverlies, zwangerschap, antistolling/NSAID.
• Belangrijkste DD’s naast ijzertekort: thalassemie (microcytose disproportioneel), anemie bij
chronische inflammatie (soms microcytair), zeldzamer sideroblastisch/lood.
• Vervolgonderzoek: ferritine ± CRP, ijzer/TIBC-transferrinesaturatie, reticulocyten; gericht
GI/gyn na risico.
• Plan + follow-up: ijzertherapie + hercontrole Hb/reticulocyten en aanpak oorzaak.
Samenvatting
U legt uit dat er een microcytaire anemie is, meestal door ijzertekort. Je checkt kort de
impact/urgentietekenen, bevraagt bloedverlies en alarmsymptomen, plant gericht aanvullend
onderzoek om de oorzaak te vinden, en start (indien passend) ijzersuppletie met duidelijke
follow-up.
,Structuur van gesprek
1) Start + kader
• “Dag mevrouw Van den Broeck. Ik wil graag uw bloedresultaten uitleggen, nagaan hoe u zich
voelt, en dan samen een plan maken om de oorzaak te vinden en te behandelen. Is dat oké?”
2) Resultaat uitleggen in gewone taal
• “Uw bloed toont anemie, dat betekent dat u te weinig rode bloedcellen/hemoglobine hebt
om zuurstof te vervoeren. Daarnaast zijn de rode bloedcellen kleiner dan normaal: dat
noemen we microcytair. De meest voorkomende oorzaak daarvan is ijzertekort, vaak door
bloedverlies of soms door te weinig opname.”
• (Als je waarden hebt: benoem kort Hb en MCV en kader “mild/matig/ernstig”.)
3) IRC
Impact
• “Merkt u kortademigheid bij inspanning, hartkloppingen, duizeligheid, minder uithouding,
hoofdpijn?”
• “Hoe beperkt dit u in werk/thuissituatie?”
Rode vlaggen
• “Bent u ooit flauwgevallen? Pijn op de borst? In rust benauwd?”
• “Als dat speelt of als het Hb erg laag is: dan moeten we sneller handelen.”
4) Gerichte anamnese naar oorzaak
A. Bloedverlies – GI
• “Heeft u zwarte stoelgang (melaena) of rood bloed bij de stoelgang?”
• “Nieuwe of veranderde stoelgang? Buikpijn? Onverklaard gewichtsverlies?”
• “Brandend maagzuur, maagpijn, slikklachten?”
• “Gebruikt u vaak NSAID’s (ibuprofen/diclofenac), aspirine of bloedverdunners?”
B. Bloedverlies – gynaecologisch (bij vrouwen)
• “Hoe zijn uw menstruaties: veel bloedverlies, stolsels, langer dan vroeger?”
• “Tussentijds bloedverlies? Postmenopauzaal bloedverlies?”
• “Zwangerschap mogelijk?”
C. Verminderde intake/opname
• “Eet u weinig vlees/ijzerrijke voeding? Vegetarisch/vegan?”
• “Chronische diarree, opgeblazen gevoel, wisselende stoelgang?” (denk aan coeliakie /
malabsorptie)
• “Maagoperatie ooit? Langdurig PPI (omeprazol)?” (kan opname beïnvloeden)
D. DD-hints
• “Komt bloedarmoede in de familie voor?” (thalassemie)
,• “Heeft u ontstekingsziekten (RA/IBD) of chronische infecties?” (anemie bij inflammatie)
5) Plan: onderzoeken die je nu aanvraagt
• “Om dit correct uit te klaren vraag ik eerst een ijzerstatus aan: ferritine (voorraadijzer), en
vaak ook CRP om te zien of er ontsteking meespeelt. Daarnaast: serumijzer /
transferrinesaturatie, reticulocyten (aanmaak), eventueel B12/FZ als het beeld gemengd is.
Afhankelijk van uw leeftijd/klachten en wat u vertelt over bloedverlies beslissen we of we
gynaecologisch verder kijken en/of maag-darmonderzoek (bv. endoscopie/coloscopie)
moeten plannen.”
• Bij man of postmenopauzale vrouw met ijzertekort ➔ GI bloedverlies uitsluiten is prioritair.
6) Behandeling
• “Als het om ijzertekort gaat, starten we met ijzersuppletie. U neemt oraal ijzer (bv.
ferrofumaraat/ferrosulfaat) best nuchter of met vitamine C, maar als u last hebt van
maagklachten mag het met wat eten. Mogelijke bijwerkingen: misselijkheid, buikpijn,
constipatie, en donkere stoelgang (onschuldig).” We controleren of het aanslaat: meestal
zien we binnen 2-4 weken stijging van Hb. En we behandelen doorgaans nog enkele
maanden door nadat het Hb normaal is om de voorraad aan te vullen. Als u het niet
verdraagt of het werkt niet (bv. malabsorptie), dan kan IV-ijzer via specialist.”
7) Afronden met SAFE
S – Samenvatten
• “Samengevat: u hebt een microcytaire anemie, meest waarschijnlijk ijzertekort; we zoeken
nu actief naar de oorzaak.”
A – Afspraken
• “Ik vraag vandaag labo (ferritine/CRP/…) aan en we starten (of wachten met) ijzer volgens
wat hier het meest logisch is.”
F – Follow-up
• “We spreken af over 2-4 weken met nieuwe bloedcontrole en bespreken dan ook of verder
onderzoek nodig is.”
E – Eindigen (safety-net)
• “Als u zwarte stoelgang, veel bloedverlies, toenemende duizeligheid, flauwvallen, pijn op de
borst of erge kortademigheid krijgt: dan contacteert u meteen of gaat u naar spoed.”
,Nice to know
• Definitie in gewone taal
o Anemie = Hb te laag; microcytair = rode bloedcellen kleiner (↓MCV), vaak ook
hypochroom (↓MCH).
• Top-3 oorzaken die je altijd benoemt
o Ijzertekort (meest voorkomend)
o Anemie bij (chronische) inflammatie/ziekte (kan microcytair zijn)
o Hemoglobinopathie/thalassemie (trait) (microcytose vaak disproportioneel t.o.v. Hb)
• Mini-algoritme dat je kan uitleggen:
o Ferritine als sleuteltest (voorraadijzer) + CRP (ferritine is acute-fase eiwit).
o Als ferritine laag ➔ ijzertekort.
o Als ferritine normaal/hoog + CRP hoog ➔ inflammatie/ACD.
o Als ferritine normaal + CRP normaal en duidelijke microcytose ➔ denk
thalassemie/hemoglobinopathie ➔ Hb-elektroforese.
• Wat je als vervolgonderzoek plant:
o Ijzerparameters: ferritine ± CRP, transferrinesaturatie (± serumijzer/TIBC)
o Reticulocyten (beenmergrespons)
o Bloeduitstrijkje
o Gericht oorzaakonderzoek:
▪ Gynaecologisch bloedverlies (menstruaties)
▪ GI-bloedverlies (melena/hematochezie, alarmsymptomen; zeker bij man /
postmenopauzaal)
▪ Malabsorptie (coeliakie/maagchirurgie)
• Behandeling die je praktisch kan uitleggen
o Oraal ijzer als 1e keuze: best nuchter/met vit C; thee/koffie remmen opname; verwacht
donkere stoelgang/constipatie.
o IV-ijzer bij intolerantie, malabsorptie, onvoldoende respons of nood aan snelle repletie.
• Reactieve trombocytose kan bij ijzertekort.
• Lood/intoxicaties/sideroblastisch: enkel als er duidelijke aanleiding is (beroep, INH, ...).
,Intermezzo: anemie work-up
De snelste manier om anemie te onderscheiden is:
• MCV (micro / normo / macro)
• Reticulocyten (laag = productieprobleem, hoog = verlies/hemolyse)
• Ijzerparameters / B12/FZ / hemolyseparameters gericht.
1) Mini-algoritme
Stap 0: bevestig anemie: Hb ↓ (met leeftijd/geslacht referenties)
Stap 1: MCV
• Microcytair (<80 fL)
• Normocytair (80-100)
• Macrocytair (>100)
Stap 2: Reticulocyten
• Laag ➔ beenmerg maakt te weinig aan
• Hoog ➔ beenmerg reageert (bloeding of hemolyse)
Stap 3: gericht aanvullend
• Micro: ferritine/TSAT, CRP
• Macro: B12/FZ, TSH, lever, alcohol/medicatie
• Normo: creatinine, CRP, hemolyse, bloedverlies
2) DD-tabel per MCV (met sleuteltests)
A) Microcytaire anemie
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
Ferritine↓, TSAT↓,
Ijzertekort MCV ↓, RDW ↑, vaak trombocytose
transferrine↑
Anemie van chronische
Vaak mild-matig, inflammatie Ferritine nl/↑, TSAT↓, CRP↑
ziekte/ontsteking (ACD)
Vaak asymptomatisch, RBC Ferritine normaal, Hb-
Thalassemie trait
relatief↑, RDW normaal elektroforese (β: HbA2 ↑)
Ferritine ↑, beenmerg (ring
Sideroblastische anemie toxisch/medicatie/MDS
sideroblasten)
buikpijn/neurologie, basofiele
Loodintoxicatie Bloedlood, uitstrijk
stippeling
Tip: Microcytair? ➔ ferritine eerst.
,B) Normocytaire anemie
Reticulocyten Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
meest voorkomend,
Laag ACD Ferritine norm/↑, TSAT ↓
CRP ↑
Laag Nierinsufficiëntie EPO ↓ Creatinine/eGFR
pancytopenie uitstrijk, reticulocyten,
Laag Beenmergfalen/MDS/aplasie
mogelijk beenmerg
Hoog Acute bloeding kliniek bloedverlies anamnese/onderzoek
icterus, donkere
LDH ↑, haptoglobine ↓,
Hoog Hemolyse urine,
bilirubine ↑, DAT
splenomegalie
C) Macrocytaire anemie
C1) Megaloblastair (DNA-synthese probleem)
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
Vitamine B12-tekort glossitis, neuropathie B12 ↓ (± MMA ↑)
Folaattekort voeding/alcohol/zwangerschap folaat ↓
Medicatie (MTX, TMP-SMX, hydroxyurea) afhankelijk van middel medicatie-anamnese
C2) Niet-megaloblastair
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
vaak macrocytose zonder
Alcohol anamnese, GGT
zware anemie
Leverziekte target cells leverenzymen
Hypothyroïdie traagheid, gewicht ↑ TSH ↑
Reticulocytose reticulocyten ↑ ➔ MCV reticulocyten +
(hemolyse/bloeding) “vals” ↑ hemolyse/bloeding work-up
MDS oudere pt, cytopenieën uitstrijk/beenmerg
,3) Hemolyse: snelle “hemolyse-set”
Bij vermoeden hemolyse:
• LDH ↑
• Haptoglobine ↓
• Indirect bilirubine ↑
• Reticulocyten ↑
• Perifere uitstrijk (schistocyten, sferocyten)
• DAT (Coombs): auto-immuun hemolyse?
Intravasaal: hemoglobinurie, heel lage haptoglobine
Extravasaal: splenomegalie, sferocyten (AIHA)
4) “Top 10” oorzaken die je altijd moet noemen
• Ijzertekort (bloedverlies GI/menorragie)
• ACD (inflammatie/kanker)
• CKD (EPO tekort)
• Thalassemie trait
• B12-/folaattekort
• Hemolyse (AIHA, mechanisch)
• Acute bloeding
• Lever/alcohol
• Hypothyroïdie
• Beenmergziekte (MDS/aplasie)
5) Kleine valkuilen
• Ferritine kan “normaal” zijn bij inflammatie ondanks ijzertekort ➔ kijk naar CRP + TSAT (en
evt. soluble transferrin receptor als beschikbaar).
• Thalassemie: MCV laag maar RBC hoog en ferritine normaal.
• Reticulocytose maakt MCV hoger ➔ “macrocytose” kan secundair zijn.
,OFTALMOLOGIE
Intermezzo: pijnlijk vs. pijnloos rood oog
Bij een rood oog is de aanwezigheid van pijn de snelste en meest betrouwbare discriminator:
• Pijnloos rood oog ➔ meestal benigne, oppervlakkig.
• Pijnlijk rood oog ➔ diepe oculaire pathologie tot het tegendeel bewezen is (urgent).
DD bij pijnloos rood oog
• Conjunctivitis
o Allergisch: jeuk, bilateraal, geen pijn, vaak rhinitis
o Viraal: branderig/zanderig, tranenvloed, vaak BLW infectie
o Bacterieel: mucopurulent secreet, “plakkerige” ogen
• Subconjunctivale bloeding
o Fel rood, scherp begrensd
o Geen pijn, geen visusklachten
• Episcleritis
o Mild ongemak, geen echte pijn
o Zelflimiterend, vaak sectorieel rood
• Geen visusdaling, geen fotofobie, geen pijn
DD bij pijnlijk rood oog
• Anterieure uveïtis (iritis)
o Pijn + fotofobie (ook consensueel)
o Ciliaire flush, miosis
• Keratitis / corneaal ulcus
o Hevige pijn, corpus-alienumgevoel
o Contactlensrisico
o Fotofobie, visusdaling
• Acute geslotenhoek glaucoom
o Zeer hevige pijn
, o Misselijkheid/braken, halo’s
o Mydriasis, slecht reagerende pupil
o Harde bulbus
• Scleritis
o Diepe, borende pijn (ook ’s nachts)
o Vaak geassocieerd met systemische auto-immuunziekte
• Orbitale cellulitis
o Pijn bij oogbewegingen
o Koorts, proptosis, diplopie
o Algemene ziek indruk
• Altijd urgent evalueren/verwijzen
Snelle beslisboom
• Rood oog ➔ vraag eerst: pijn?
o Geen pijn
▪ Jeuk ➔ allergische conjunctivitis
▪ Branderig/zanderig ➔ virale conjunctivitis / droge ogen
▪ Helder rood vlekje ➔ subconjunctivale bloeding
o Wel pijn
▪ Fotofobie + ciliaire flush ➔ uveïtis
▪ Contactlenzen + pijn ➔ keratitis
▪ Misselijk + halo’s ➔ acuut glaucoom
▪ Pijn bij oogbewegingen + koorts ➔ orbitale cellulitis
Conclusie
• Pijnloos rood oog = meestal onschuldig en oppervlakkig.
• Pijnlijk rood oog = altijd verdacht tot het tegendeel bewezen is ➔ denk aan uveïtis, keratitis
of glaucoom en verwijs tijdig.
Wat vind je terug in dit document?
• Hematologie
• Oftalmologie
• NKO
• Dermatologie
• Algemeen interne geneeskunde
• Gynaecologie
BELANGRIJK
Dit document heb ik opgesteld als studie- en oefenmateriaal ter voorbereiding op de
stationsproef van de masteropleiding Geneeskunde aan de KU Leuven. De inhoud en
scenario's zijn gebaseerd op oude examenvragen, leerstof uit de bachelor/master en
stagekennis. Bij het opstellen en structureren van dit document heb ik ook AI gebruikt.
Alle patiëntennamen zijn fictief. Eventuele gelijkenissen met bestaande personen zijn
volledig toevallig.
De voorbeeldzinnen en formuleringen zijn puur bedoeld als houvast (niet om letterlijk van
buiten te leren of exact over te nemen tijdens de stationsproef). Ze zijn er vooral om
structuur, klinisch redeneren en communicatie te oefenen. De geheugensteuntjes die je
hier en daar terugvindt, werkten voor mij persoonlijk goed. Gebruik gerust je eigen
geheugensteuntjes of formuleringen als die beter bij jou passen.
Tot slot: ik heb dit document zo zorgvuldig mogelijk samengesteld, maar ik kan niet
garanderen dat alles perfect aansluit bij wat er tijdens een officiële stationsproef
verwacht wordt. Sommige onderdelen zijn misschien wat beknopter dan nodig, andere
misschien wat uitgebreider. Gebruik het als basis en vul aan waar nodig.
Veel succes!
,HEMATOLOGIE
Bloedresultaat: bespreek, gerichte A, initieel B
Situatie
Patiënt:
• Naam: Van den Broeck
• Voornaam: An
• Leeftijd: 46 jaar
Zorgsetting: Huisartsenpraktijk.
Reden van aanmelding: Controle consult bloedresultaten na vermoeidheidsklachten.
Uw opdracht:
• Bloedresultaat bespreken + initieel beleid.
Uitwerking
Absoluut niet te missen
• Leg simpel uit wat “microcytair” betekent (kleine rode bloedcellen) en dat dit meestal
ijzertekort is.
• Ernst inschatten: Hb-waarde + klachten (dyspnoe, thoracale pijn, syncope) ➔ urgentie.
• Oorzaak zoeken vóór/naast behandeling: bloedverlies (menstruatie/GI) is #1.
• Rode vlaggen: melena/hematochezie, onverklaard gewichtsverlies, slikklachten,
persisterende buikpijn, veranderde stoelgang, familiaal colonca, postmenopauzaal
bloedverlies, zwangerschap, antistolling/NSAID.
• Belangrijkste DD’s naast ijzertekort: thalassemie (microcytose disproportioneel), anemie bij
chronische inflammatie (soms microcytair), zeldzamer sideroblastisch/lood.
• Vervolgonderzoek: ferritine ± CRP, ijzer/TIBC-transferrinesaturatie, reticulocyten; gericht
GI/gyn na risico.
• Plan + follow-up: ijzertherapie + hercontrole Hb/reticulocyten en aanpak oorzaak.
Samenvatting
U legt uit dat er een microcytaire anemie is, meestal door ijzertekort. Je checkt kort de
impact/urgentietekenen, bevraagt bloedverlies en alarmsymptomen, plant gericht aanvullend
onderzoek om de oorzaak te vinden, en start (indien passend) ijzersuppletie met duidelijke
follow-up.
,Structuur van gesprek
1) Start + kader
• “Dag mevrouw Van den Broeck. Ik wil graag uw bloedresultaten uitleggen, nagaan hoe u zich
voelt, en dan samen een plan maken om de oorzaak te vinden en te behandelen. Is dat oké?”
2) Resultaat uitleggen in gewone taal
• “Uw bloed toont anemie, dat betekent dat u te weinig rode bloedcellen/hemoglobine hebt
om zuurstof te vervoeren. Daarnaast zijn de rode bloedcellen kleiner dan normaal: dat
noemen we microcytair. De meest voorkomende oorzaak daarvan is ijzertekort, vaak door
bloedverlies of soms door te weinig opname.”
• (Als je waarden hebt: benoem kort Hb en MCV en kader “mild/matig/ernstig”.)
3) IRC
Impact
• “Merkt u kortademigheid bij inspanning, hartkloppingen, duizeligheid, minder uithouding,
hoofdpijn?”
• “Hoe beperkt dit u in werk/thuissituatie?”
Rode vlaggen
• “Bent u ooit flauwgevallen? Pijn op de borst? In rust benauwd?”
• “Als dat speelt of als het Hb erg laag is: dan moeten we sneller handelen.”
4) Gerichte anamnese naar oorzaak
A. Bloedverlies – GI
• “Heeft u zwarte stoelgang (melaena) of rood bloed bij de stoelgang?”
• “Nieuwe of veranderde stoelgang? Buikpijn? Onverklaard gewichtsverlies?”
• “Brandend maagzuur, maagpijn, slikklachten?”
• “Gebruikt u vaak NSAID’s (ibuprofen/diclofenac), aspirine of bloedverdunners?”
B. Bloedverlies – gynaecologisch (bij vrouwen)
• “Hoe zijn uw menstruaties: veel bloedverlies, stolsels, langer dan vroeger?”
• “Tussentijds bloedverlies? Postmenopauzaal bloedverlies?”
• “Zwangerschap mogelijk?”
C. Verminderde intake/opname
• “Eet u weinig vlees/ijzerrijke voeding? Vegetarisch/vegan?”
• “Chronische diarree, opgeblazen gevoel, wisselende stoelgang?” (denk aan coeliakie /
malabsorptie)
• “Maagoperatie ooit? Langdurig PPI (omeprazol)?” (kan opname beïnvloeden)
D. DD-hints
• “Komt bloedarmoede in de familie voor?” (thalassemie)
,• “Heeft u ontstekingsziekten (RA/IBD) of chronische infecties?” (anemie bij inflammatie)
5) Plan: onderzoeken die je nu aanvraagt
• “Om dit correct uit te klaren vraag ik eerst een ijzerstatus aan: ferritine (voorraadijzer), en
vaak ook CRP om te zien of er ontsteking meespeelt. Daarnaast: serumijzer /
transferrinesaturatie, reticulocyten (aanmaak), eventueel B12/FZ als het beeld gemengd is.
Afhankelijk van uw leeftijd/klachten en wat u vertelt over bloedverlies beslissen we of we
gynaecologisch verder kijken en/of maag-darmonderzoek (bv. endoscopie/coloscopie)
moeten plannen.”
• Bij man of postmenopauzale vrouw met ijzertekort ➔ GI bloedverlies uitsluiten is prioritair.
6) Behandeling
• “Als het om ijzertekort gaat, starten we met ijzersuppletie. U neemt oraal ijzer (bv.
ferrofumaraat/ferrosulfaat) best nuchter of met vitamine C, maar als u last hebt van
maagklachten mag het met wat eten. Mogelijke bijwerkingen: misselijkheid, buikpijn,
constipatie, en donkere stoelgang (onschuldig).” We controleren of het aanslaat: meestal
zien we binnen 2-4 weken stijging van Hb. En we behandelen doorgaans nog enkele
maanden door nadat het Hb normaal is om de voorraad aan te vullen. Als u het niet
verdraagt of het werkt niet (bv. malabsorptie), dan kan IV-ijzer via specialist.”
7) Afronden met SAFE
S – Samenvatten
• “Samengevat: u hebt een microcytaire anemie, meest waarschijnlijk ijzertekort; we zoeken
nu actief naar de oorzaak.”
A – Afspraken
• “Ik vraag vandaag labo (ferritine/CRP/…) aan en we starten (of wachten met) ijzer volgens
wat hier het meest logisch is.”
F – Follow-up
• “We spreken af over 2-4 weken met nieuwe bloedcontrole en bespreken dan ook of verder
onderzoek nodig is.”
E – Eindigen (safety-net)
• “Als u zwarte stoelgang, veel bloedverlies, toenemende duizeligheid, flauwvallen, pijn op de
borst of erge kortademigheid krijgt: dan contacteert u meteen of gaat u naar spoed.”
,Nice to know
• Definitie in gewone taal
o Anemie = Hb te laag; microcytair = rode bloedcellen kleiner (↓MCV), vaak ook
hypochroom (↓MCH).
• Top-3 oorzaken die je altijd benoemt
o Ijzertekort (meest voorkomend)
o Anemie bij (chronische) inflammatie/ziekte (kan microcytair zijn)
o Hemoglobinopathie/thalassemie (trait) (microcytose vaak disproportioneel t.o.v. Hb)
• Mini-algoritme dat je kan uitleggen:
o Ferritine als sleuteltest (voorraadijzer) + CRP (ferritine is acute-fase eiwit).
o Als ferritine laag ➔ ijzertekort.
o Als ferritine normaal/hoog + CRP hoog ➔ inflammatie/ACD.
o Als ferritine normaal + CRP normaal en duidelijke microcytose ➔ denk
thalassemie/hemoglobinopathie ➔ Hb-elektroforese.
• Wat je als vervolgonderzoek plant:
o Ijzerparameters: ferritine ± CRP, transferrinesaturatie (± serumijzer/TIBC)
o Reticulocyten (beenmergrespons)
o Bloeduitstrijkje
o Gericht oorzaakonderzoek:
▪ Gynaecologisch bloedverlies (menstruaties)
▪ GI-bloedverlies (melena/hematochezie, alarmsymptomen; zeker bij man /
postmenopauzaal)
▪ Malabsorptie (coeliakie/maagchirurgie)
• Behandeling die je praktisch kan uitleggen
o Oraal ijzer als 1e keuze: best nuchter/met vit C; thee/koffie remmen opname; verwacht
donkere stoelgang/constipatie.
o IV-ijzer bij intolerantie, malabsorptie, onvoldoende respons of nood aan snelle repletie.
• Reactieve trombocytose kan bij ijzertekort.
• Lood/intoxicaties/sideroblastisch: enkel als er duidelijke aanleiding is (beroep, INH, ...).
,Intermezzo: anemie work-up
De snelste manier om anemie te onderscheiden is:
• MCV (micro / normo / macro)
• Reticulocyten (laag = productieprobleem, hoog = verlies/hemolyse)
• Ijzerparameters / B12/FZ / hemolyseparameters gericht.
1) Mini-algoritme
Stap 0: bevestig anemie: Hb ↓ (met leeftijd/geslacht referenties)
Stap 1: MCV
• Microcytair (<80 fL)
• Normocytair (80-100)
• Macrocytair (>100)
Stap 2: Reticulocyten
• Laag ➔ beenmerg maakt te weinig aan
• Hoog ➔ beenmerg reageert (bloeding of hemolyse)
Stap 3: gericht aanvullend
• Micro: ferritine/TSAT, CRP
• Macro: B12/FZ, TSH, lever, alcohol/medicatie
• Normo: creatinine, CRP, hemolyse, bloedverlies
2) DD-tabel per MCV (met sleuteltests)
A) Microcytaire anemie
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
Ferritine↓, TSAT↓,
Ijzertekort MCV ↓, RDW ↑, vaak trombocytose
transferrine↑
Anemie van chronische
Vaak mild-matig, inflammatie Ferritine nl/↑, TSAT↓, CRP↑
ziekte/ontsteking (ACD)
Vaak asymptomatisch, RBC Ferritine normaal, Hb-
Thalassemie trait
relatief↑, RDW normaal elektroforese (β: HbA2 ↑)
Ferritine ↑, beenmerg (ring
Sideroblastische anemie toxisch/medicatie/MDS
sideroblasten)
buikpijn/neurologie, basofiele
Loodintoxicatie Bloedlood, uitstrijk
stippeling
Tip: Microcytair? ➔ ferritine eerst.
,B) Normocytaire anemie
Reticulocyten Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
meest voorkomend,
Laag ACD Ferritine norm/↑, TSAT ↓
CRP ↑
Laag Nierinsufficiëntie EPO ↓ Creatinine/eGFR
pancytopenie uitstrijk, reticulocyten,
Laag Beenmergfalen/MDS/aplasie
mogelijk beenmerg
Hoog Acute bloeding kliniek bloedverlies anamnese/onderzoek
icterus, donkere
LDH ↑, haptoglobine ↓,
Hoog Hemolyse urine,
bilirubine ↑, DAT
splenomegalie
C) Macrocytaire anemie
C1) Megaloblastair (DNA-synthese probleem)
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
Vitamine B12-tekort glossitis, neuropathie B12 ↓ (± MMA ↑)
Folaattekort voeding/alcohol/zwangerschap folaat ↓
Medicatie (MTX, TMP-SMX, hydroxyurea) afhankelijk van middel medicatie-anamnese
C2) Niet-megaloblastair
Oorzaak Kenmerken Sleuteltesten
vaak macrocytose zonder
Alcohol anamnese, GGT
zware anemie
Leverziekte target cells leverenzymen
Hypothyroïdie traagheid, gewicht ↑ TSH ↑
Reticulocytose reticulocyten ↑ ➔ MCV reticulocyten +
(hemolyse/bloeding) “vals” ↑ hemolyse/bloeding work-up
MDS oudere pt, cytopenieën uitstrijk/beenmerg
,3) Hemolyse: snelle “hemolyse-set”
Bij vermoeden hemolyse:
• LDH ↑
• Haptoglobine ↓
• Indirect bilirubine ↑
• Reticulocyten ↑
• Perifere uitstrijk (schistocyten, sferocyten)
• DAT (Coombs): auto-immuun hemolyse?
Intravasaal: hemoglobinurie, heel lage haptoglobine
Extravasaal: splenomegalie, sferocyten (AIHA)
4) “Top 10” oorzaken die je altijd moet noemen
• Ijzertekort (bloedverlies GI/menorragie)
• ACD (inflammatie/kanker)
• CKD (EPO tekort)
• Thalassemie trait
• B12-/folaattekort
• Hemolyse (AIHA, mechanisch)
• Acute bloeding
• Lever/alcohol
• Hypothyroïdie
• Beenmergziekte (MDS/aplasie)
5) Kleine valkuilen
• Ferritine kan “normaal” zijn bij inflammatie ondanks ijzertekort ➔ kijk naar CRP + TSAT (en
evt. soluble transferrin receptor als beschikbaar).
• Thalassemie: MCV laag maar RBC hoog en ferritine normaal.
• Reticulocytose maakt MCV hoger ➔ “macrocytose” kan secundair zijn.
,OFTALMOLOGIE
Intermezzo: pijnlijk vs. pijnloos rood oog
Bij een rood oog is de aanwezigheid van pijn de snelste en meest betrouwbare discriminator:
• Pijnloos rood oog ➔ meestal benigne, oppervlakkig.
• Pijnlijk rood oog ➔ diepe oculaire pathologie tot het tegendeel bewezen is (urgent).
DD bij pijnloos rood oog
• Conjunctivitis
o Allergisch: jeuk, bilateraal, geen pijn, vaak rhinitis
o Viraal: branderig/zanderig, tranenvloed, vaak BLW infectie
o Bacterieel: mucopurulent secreet, “plakkerige” ogen
• Subconjunctivale bloeding
o Fel rood, scherp begrensd
o Geen pijn, geen visusklachten
• Episcleritis
o Mild ongemak, geen echte pijn
o Zelflimiterend, vaak sectorieel rood
• Geen visusdaling, geen fotofobie, geen pijn
DD bij pijnlijk rood oog
• Anterieure uveïtis (iritis)
o Pijn + fotofobie (ook consensueel)
o Ciliaire flush, miosis
• Keratitis / corneaal ulcus
o Hevige pijn, corpus-alienumgevoel
o Contactlensrisico
o Fotofobie, visusdaling
• Acute geslotenhoek glaucoom
o Zeer hevige pijn
, o Misselijkheid/braken, halo’s
o Mydriasis, slecht reagerende pupil
o Harde bulbus
• Scleritis
o Diepe, borende pijn (ook ’s nachts)
o Vaak geassocieerd met systemische auto-immuunziekte
• Orbitale cellulitis
o Pijn bij oogbewegingen
o Koorts, proptosis, diplopie
o Algemene ziek indruk
• Altijd urgent evalueren/verwijzen
Snelle beslisboom
• Rood oog ➔ vraag eerst: pijn?
o Geen pijn
▪ Jeuk ➔ allergische conjunctivitis
▪ Branderig/zanderig ➔ virale conjunctivitis / droge ogen
▪ Helder rood vlekje ➔ subconjunctivale bloeding
o Wel pijn
▪ Fotofobie + ciliaire flush ➔ uveïtis
▪ Contactlenzen + pijn ➔ keratitis
▪ Misselijk + halo’s ➔ acuut glaucoom
▪ Pijn bij oogbewegingen + koorts ➔ orbitale cellulitis
Conclusie
• Pijnloos rood oog = meestal onschuldig en oppervlakkig.
• Pijnlijk rood oog = altijd verdacht tot het tegendeel bewezen is ➔ denk aan uveïtis, keratitis
of glaucoom en verwijs tijdig.
