Samenvatting Didactiek Nederlands 2 | Schrijfonderwijs | VIVES | 2025/26

Didactiek Nederlands 2
H1 – Didactiek schrijven

Didactiek Nederlands 2
H1 - Didactiek schrijven
1 Inleiding
Schrijven is een complexe vaardigheid vereist expliciet onderwijs.

Goed schrijfonderwijs  helpt leerlingen gedachten: structureren, formuleren en
kritisch om te gaan met geschreven info (inc. AI-teksten)

Schrijven is communicatief, motorisch en technisch.

 Schrijfmateriaal correct vasthouden, letters vloeiend vormen en
motorische patronen opslaan

Schrijfonderwijs: tijdsintensief, moeilijk te evalueren en bied soms weinig houvast
in taalmethodeboeken  minder populair

2 Leren schrijven
2.1 Ontluikende geletterdheid
 Bij peuters en kleuters
 Het is een proces: kennis maken met en ideeën vormen over lezen,
schrijven, geschreven taal en beoekn.

Ondersteuning: aanbod en n-instructie!

Hoofddoelstelling per
Fase in geletterdheid Accent bij activiteiten
fase
Plezier beleven aan Belangstelling wekken
Kennismaken mondeling en voor geschreven en
schriftelijk taalgebruik. gedrukte taal
Bewustzijn ontwikkelen
van de functie van
Ontmoeten Zelf initiatief nemen
geschreven en
gedrukte taal.
Fonemisch bewustzijn
Zelf teksten schrijven ontwikkelen. Motivatie
Verkennen
en naschrijven. om te leren lezen en
schrijven vergroten.
Letter leren, lezen van
Ontwikkelen van
eenvoudige en
Leren lezen elementaire lees en
zelfgeschreven
schrijfvaardigheid
teksten.
Moeilijkere woorden
Doorlezen/leren Ontwikkelen van
en teksten lezen en
schrijven tekstvaardigheid.
schrijven.

1

,Didactiek Nederlands 2
H1 – Didactiek schrijven



2.2 Technisch schrijfonderwijs
Dit gebeurt in 3 fasen:

1. Voorbereidingsfase
o oefenen motoriek, schrijfrichting en schrijfpatronen
2. Aanvankelijk schrijven
o Ze leren letters, letterverbindingen, cijfers en leestekens met
aandacht voor correcte houding en potloodgreep.
3. Voortgezet schrijven
o Sneller en vloeiender leren schrijven
o eigen handschrift verwerven.



3 Schrijven in het onderwijs
Schrijven is de moeilijkste taalvaardigheid. Effectief schrijfonderwijs vraagt
doelgericht, begeleid werken met functionele en levensechte schrijftaken.

Drie soorten kennis om een tekst te schrijven:

1. Inhoudelijke kennis
o waarover ga je schrijven
2. Discursieve kennis
o hoe moet ik de tekst passend opbouwen voor doel en lezerspubliek
3. Strategiekennis
o het beheersen van het schrijfproces en de stappen ervan

Voor strategiekennis is het nuttig eerst twee visies op schrijfopdrachten te
bekijken.

4 Taalvorming als vertrekpunt
Als wil schrijven moet je inhoudelijke kennis hebben. De werkwijze van
taalvorming kan dan ook een geschikt vertrekpunt zijn voor schrijfonderwijs.

Taalvorming vertrekt van drie uitgangspunten:

1. Taalvorming begint altijd bij eigen ervaringen van kinderen
o Vb. een vertelronde
2. Taalvorming stelt weinig vormeisen vooraf, maar bespreekt
teksten vanuit de inhoud achteraf
o Eerst schrijven de kinderen vrij
o Achteraf wordt via tekstbespreking aandacht besteed aan
vormkenmerken
 vormbeoordeling werkt stimulerend
3. Het vertellen en schrijven over ervaringen achteraf zorgt voor
betrokkenheid van alle leerlingen



2

,Didactiek Nederlands 2
H1 – Didactiek schrijven

o De spreek- en schrijftaal wordt verbonden op een natuurlijke manier,
iedereen kan deelnemen.

5 Genredidactiek
= richt zich op discursieve kennis van leerlingen (kennis over verschillende
tekstsoorten)

Eindtermen: aan het einde van lagere school moeten ze in staat zijn overzichten
en aanstekingen te maken, oproepen of uitnodigingen te schrijven, ...



5.1 Functionele teksten
 Geschreven met een bepaald doel en voor een bepaald publiek
 Manier van schrijven hangt af van lezer, onderwerp en het medium

Ze moeten inzicht krijgen van verschillende genres en tekstsoorten  gerichter
schrijven en beter teksten maken

 Ook voor leerkrachten wordt het duidelijk welke criteria ze kunnen
gebruiken bij het beoordelen van de tekst



5.2 Het begrip genre
Genre: sociaal, doelgericht en stapsgewijs proces

 Een tekst wil iets bereiken bij bepaalde mensen via een specifieke opbouw
 Daarom ingedeeld in genrefamilies met eigen kenmerken
o Verhalende genres: amuseren
o Feitelijke genres: informeren
o Evaluerende genres: oordeel geven
 Voor iedere genre bepaalde structuren en taalkenmerken.



Drie genregroepen, elk met een verschillende doel.

 Houvast om teksten van elkaar te onderscheiden
 Begrijpen hoe je ze moet lezen
 Hoe je ze moet schrijven
 Hoe je ze kan beoordelen

Er ontstaat een diagonale leerlijn doorheen de basisschool. Leerlingen hebben
altijd ondersteuning nodig bij het schrijven, maar de aard van ondersteuning
verandert.




3

, Didactiek Nederlands 2
H1 – Didactiek schrijven

Taalvorming Genredidactiek
Basislijn:schrijven over Functielijn: doelgericht schrijven
ervaringen en tekstgenres
Doelen Doelen
 Schrijfervaring opdoen  Leren schrijven met een
 Schrijfplezier specifiek doel op basis van
 Zelfvertrouwen en motivatie zowel ervaring als gevonden
Focus informatie
 Begrijpelijkheid tekst  Kritisch naar teksten kijken
 Details Focus
 Persoonlijk en beeldend  Doelgerichtheid tekst
taalgebruik  Genrekenmerken
Didactiek Didactiek
 Weinig instructie vooraf  Steeds meer instructie
 Veel inhoudelijke vooraf, naast inhoudelijke
voorbereiding voorbereiding
 Interactie over teksten  Gebruik van
voorbeeldteksten
 Beschouwing van
tekstgenres
 Altijd teksten bespreken


Schrijfonderwijs wil leerlingen verschillende tekstsoorten leren schrijven, elk met
hun eigen kenmerk.

1. Voorbeeldteksten lezen en typische kenmerken ontdekken
2. Kenmerken bespreken en vastleggen als criteria voor eigen tekst
3. Kenmerken toepassen als ze zelf een tekst schrijven



6 Aanpak van een schrijfopdracht
Bij het uitvoeren van een schrijfopdracht kunnen ze twee strategieën toepassen:

1. Probleemstrategie
o Vertrekken vanuit plannen
o Eerst: schrijven analyseert het doel van tekst, doelpubliek en criteria
o Dan: tekst schrijven, tijdens en na terugkoppelen naar de vragen en
de tekst verbeteren
o Schrijfproces verloopt cyclisch (deze wisselen af)
 Plannen
 Schrijven
 Reviseren
2. Kennisopbouwstrategie
o Vertrekken vanuit schrijven
o Starten bij eerste versie waar ideeën vorm krijgen



4