Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
Didactisch handelen
H1 – Kijken naar verschillen
1 Inleiding: omgaan met verschillen op school
Leerlingen moeten zich welkom, erkent en uitgedaagd voelen.
Anders denken en kijken: Hoe kun je jouw onderwijs zo vormgeven dat
elke leerling maximale kansen krijgt om te leren en zich te ontwikkelen?
Inclusief onderwijs: leersteundecreet en de beleidslijnen voor zorg.
Vijf competenties:
1. (H)erken en waardeer diversiteit
Verschillen zien als meerwaarde, lespraktijk afstemmen op behoefte
van leerlingen.
2. Investeer in positieve relaties
Veilige klasklimaat (centraal: autonomie, verbondenheid en
competentie)
3. Creëer krachtige leerprocessen
Doelbewust werkvormen en materialen kiezen waar heel de klas van
kan profiteren.
4. Werk samen met collega’s, ouders en leerlingen
5. Blijf professioneel groeien
Leerlijn omgaan met verschillen binnen de opleiding
Zorgcontinuüm:
fa Fase 2: Leer- en ontwikkelingsstoornissen:
se AD(H)D, autisme, hoogbegaafd, dyslexie,
3: dyscalculie, dyspraxie
IA
C 2:
fase Fase 1: Redicodis-maatregelen
Uitbreiding
van zorg = remediëren, differentiëren,
compenseren en dispenseren
fase 1: Verhoogde
zorg Fase 0: Goede basisdidactiek, UDL, vormen
van differentiatie
Fase 0: Brede basiszorg
H2 – Beleidsontwikkelingen en visie op zorg
1
,Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
1 Superdiversiteit en kruispuntdenken
Onze maatschappij wordt super divers, al die kinderen (met verschillende
achtergronden) zitten bij ons in de klas. Sommige verschillen zijn zichtbaar,
anderen blijven verborgen
superdiversiteit
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat elke leerling zich gezien voelt en gelijke
kansen krijgt om te groeien?
Hiervoor moeten we doen aan kruispuntdenken
Leerlingen in zijn/haar volledige context zien
o Dit denkkader vertrekt vanuit het idee dat identiteitskenmerken
(afkomst, geslacht, klasse, seksuele oriëntatie, religie en
gezondheid) niet los van elkaar staan. Ze beïnvloeden elkaar:
zorgen voor voor- of achterstelling
14 assen van identiteitsvorming:
Elk van ons vindt een plek op de as
We kruisen elkaar, die kruising kan een uniek punt zijn
Kruispuntdenken
o Voordeel of nadeel in maatschappij (huidskleur, geloof, …) wij-zij
door waar jij staat op de as
Ondersteuningsnoden ontstaat zelden op één vlak. Combinatie van factoren die
elkaar versterken of onzichtbaar maken: nodigt uit tot zelfreflectie.
2 Van segregatie naar inclusie
Om gelijke kansen te krijgen om zich naar hun mogelijkheden en talenten te
ontplooien, hebben kinderen recht op ongelijke behandeling in opvoeding in
onderwijs.
2
,Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
Iedereen krijgt dezelfde kansen om zich te ontwikkelen
2.1 Betekenis inclusief onderwijs
Inclusief onderwijs = onderwijs voor alle kinderen (ongeacht hun onderlinge
verschillen)
Inclusie: fundamentele hervorming van de samenleving
Inclusief onderwijssysteem: infrastructuur, didactische methoden,
lesmateriaal en personeelsbeleid afstemmen op alle leerlingen iedereen
kan meedoen
lln. past zich niet aan aan de omgeving, maar de omgeving past zich aan
aan de lln.
diversiteit is waardevol
Exclusie = lln. met beperking volledig uitgesloten
Segregatie = lln. met beperking in aparte scholen en onderwijssystemen
Integratie = lln. met beperking in reguliere klassen, zonder nodige
ondersteuning
Gelijke behandeling gelijkwaardige behandeling inclusie
differentiatie is sleutel tot inclusief onderwijs
niet streven naar gelijke aanpak, maar naar gelijkwaardige aanpak
Lessen maken die vanaf het begin toegankelijk zijn voor alle leerlingen, dus geen
les die opgesteld is voor de gemiddelde leerling waar je achteraf dingen moet
aanpassen.
Historiek inclusie (pure achtergrond)
1948 VN: universele verklaring rechten van de mens
VN: Rechten van het kind
recht op onderwijs
1994 Salamanca: inclusie als norm start hervorming
1997 Proefproject GON (geïntegreerd onderwijs)
2003 Proefproject ION (inclusief onderwijs)
2006 Geratificeerd in 2009: VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap
Gelijkwaardige deelname aan de samenleving (inclusie)(+ in
Belgische grondwet)
inclusief onderwijs
2015 M-decreet
2023 Decreet leersteun
2002 Gelijke onderwijskansendecreet (GOK)
3
, Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
Extra les/leraarsuren voor scholen met kwetsbare leerlingen
1. thuistaal niet Nederlands
2. Schooltoeslag
3. Moeder geen getuigschrift SO
2015 M-decreet
Recht op inschrijvingen in een gewone school
Redelijke aanpassingen: REDICODIS-maatregelen
Extra ondersteuning waar nodig in het gewoon onderwijs
Hervorming toelatingsvoorwaarden buitengewoon
onderwijs
2018 Het decreet leerlingenbegeleiding
Samenwerking school, CLB en ouders in de begeleiding
van lln.
2023 Decreet leersteun: nog sterkere nadruk op inclusie
4 Van het leersteundecreet naar de praktijk
4 pijlers:
1. Zorgcontinuüm
2. Leersteun
3. Buitengewoon onderwijs behouden
4. Handelingsgericht werken
REDICODIS-maatregelen
Remediëren, differentiëren, compenseren en dispenseren
Een ander model: UDL (Universal Design for Learning)
4.1 Het zorgcontinuüm: onderwijs afstemmen op onderwijsbehoeften van
leerlingen
Op een systematische manier tegemoet komen aan de
uiteenlopende onderwijsbehoeften van leerlingen
Inclusie blijft eerste optie (proberen kind in gewoon
onderwijs te krijgen)
Fase 0: Brede basiszorg
Krachtige leeromgeving voor alle leerlingen:
Effectieve instructie
Motiverende aanpak
Doordachte dirrerentiatie
Universal design for learning (UDL) = toegankelijk maken voor iedereen
4
H7 – Leerstoornissen
Didactisch handelen
H1 – Kijken naar verschillen
1 Inleiding: omgaan met verschillen op school
Leerlingen moeten zich welkom, erkent en uitgedaagd voelen.
Anders denken en kijken: Hoe kun je jouw onderwijs zo vormgeven dat
elke leerling maximale kansen krijgt om te leren en zich te ontwikkelen?
Inclusief onderwijs: leersteundecreet en de beleidslijnen voor zorg.
Vijf competenties:
1. (H)erken en waardeer diversiteit
Verschillen zien als meerwaarde, lespraktijk afstemmen op behoefte
van leerlingen.
2. Investeer in positieve relaties
Veilige klasklimaat (centraal: autonomie, verbondenheid en
competentie)
3. Creëer krachtige leerprocessen
Doelbewust werkvormen en materialen kiezen waar heel de klas van
kan profiteren.
4. Werk samen met collega’s, ouders en leerlingen
5. Blijf professioneel groeien
Leerlijn omgaan met verschillen binnen de opleiding
Zorgcontinuüm:
fa Fase 2: Leer- en ontwikkelingsstoornissen:
se AD(H)D, autisme, hoogbegaafd, dyslexie,
3: dyscalculie, dyspraxie
IA
C 2:
fase Fase 1: Redicodis-maatregelen
Uitbreiding
van zorg = remediëren, differentiëren,
compenseren en dispenseren
fase 1: Verhoogde
zorg Fase 0: Goede basisdidactiek, UDL, vormen
van differentiatie
Fase 0: Brede basiszorg
H2 – Beleidsontwikkelingen en visie op zorg
1
,Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
1 Superdiversiteit en kruispuntdenken
Onze maatschappij wordt super divers, al die kinderen (met verschillende
achtergronden) zitten bij ons in de klas. Sommige verschillen zijn zichtbaar,
anderen blijven verborgen
superdiversiteit
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat elke leerling zich gezien voelt en gelijke
kansen krijgt om te groeien?
Hiervoor moeten we doen aan kruispuntdenken
Leerlingen in zijn/haar volledige context zien
o Dit denkkader vertrekt vanuit het idee dat identiteitskenmerken
(afkomst, geslacht, klasse, seksuele oriëntatie, religie en
gezondheid) niet los van elkaar staan. Ze beïnvloeden elkaar:
zorgen voor voor- of achterstelling
14 assen van identiteitsvorming:
Elk van ons vindt een plek op de as
We kruisen elkaar, die kruising kan een uniek punt zijn
Kruispuntdenken
o Voordeel of nadeel in maatschappij (huidskleur, geloof, …) wij-zij
door waar jij staat op de as
Ondersteuningsnoden ontstaat zelden op één vlak. Combinatie van factoren die
elkaar versterken of onzichtbaar maken: nodigt uit tot zelfreflectie.
2 Van segregatie naar inclusie
Om gelijke kansen te krijgen om zich naar hun mogelijkheden en talenten te
ontplooien, hebben kinderen recht op ongelijke behandeling in opvoeding in
onderwijs.
2
,Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
Iedereen krijgt dezelfde kansen om zich te ontwikkelen
2.1 Betekenis inclusief onderwijs
Inclusief onderwijs = onderwijs voor alle kinderen (ongeacht hun onderlinge
verschillen)
Inclusie: fundamentele hervorming van de samenleving
Inclusief onderwijssysteem: infrastructuur, didactische methoden,
lesmateriaal en personeelsbeleid afstemmen op alle leerlingen iedereen
kan meedoen
lln. past zich niet aan aan de omgeving, maar de omgeving past zich aan
aan de lln.
diversiteit is waardevol
Exclusie = lln. met beperking volledig uitgesloten
Segregatie = lln. met beperking in aparte scholen en onderwijssystemen
Integratie = lln. met beperking in reguliere klassen, zonder nodige
ondersteuning
Gelijke behandeling gelijkwaardige behandeling inclusie
differentiatie is sleutel tot inclusief onderwijs
niet streven naar gelijke aanpak, maar naar gelijkwaardige aanpak
Lessen maken die vanaf het begin toegankelijk zijn voor alle leerlingen, dus geen
les die opgesteld is voor de gemiddelde leerling waar je achteraf dingen moet
aanpassen.
Historiek inclusie (pure achtergrond)
1948 VN: universele verklaring rechten van de mens
VN: Rechten van het kind
recht op onderwijs
1994 Salamanca: inclusie als norm start hervorming
1997 Proefproject GON (geïntegreerd onderwijs)
2003 Proefproject ION (inclusief onderwijs)
2006 Geratificeerd in 2009: VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap
Gelijkwaardige deelname aan de samenleving (inclusie)(+ in
Belgische grondwet)
inclusief onderwijs
2015 M-decreet
2023 Decreet leersteun
2002 Gelijke onderwijskansendecreet (GOK)
3
, Didactisch handelen 2
H7 – Leerstoornissen
Extra les/leraarsuren voor scholen met kwetsbare leerlingen
1. thuistaal niet Nederlands
2. Schooltoeslag
3. Moeder geen getuigschrift SO
2015 M-decreet
Recht op inschrijvingen in een gewone school
Redelijke aanpassingen: REDICODIS-maatregelen
Extra ondersteuning waar nodig in het gewoon onderwijs
Hervorming toelatingsvoorwaarden buitengewoon
onderwijs
2018 Het decreet leerlingenbegeleiding
Samenwerking school, CLB en ouders in de begeleiding
van lln.
2023 Decreet leersteun: nog sterkere nadruk op inclusie
4 Van het leersteundecreet naar de praktijk
4 pijlers:
1. Zorgcontinuüm
2. Leersteun
3. Buitengewoon onderwijs behouden
4. Handelingsgericht werken
REDICODIS-maatregelen
Remediëren, differentiëren, compenseren en dispenseren
Een ander model: UDL (Universal Design for Learning)
4.1 Het zorgcontinuüm: onderwijs afstemmen op onderwijsbehoeften van
leerlingen
Op een systematische manier tegemoet komen aan de
uiteenlopende onderwijsbehoeften van leerlingen
Inclusie blijft eerste optie (proberen kind in gewoon
onderwijs te krijgen)
Fase 0: Brede basiszorg
Krachtige leeromgeving voor alle leerlingen:
Effectieve instructie
Motiverende aanpak
Doordachte dirrerentiatie
Universal design for learning (UDL) = toegankelijk maken voor iedereen
4
