2023-2024 Seksuele en
genderdiversiteit:
historie, variatie
en/of pathologie
PROF. ENZLIN
Laurence Claessens
[BEDRIJFSNAAM]
,INLEIDING...................................................................................................................................... 4
Casus ............................................................................................................................................................................4
Casus 1 .....................................................................................................................................................................4
Casus 2 .....................................................................................................................................................................5
Historiek van een classificatie ....................................................................................................................................5
SEKSUELE ORIENTATIE ..................................................................................................................... 7
Homoseksualiteit en de DSM .....................................................................................................................................7
Seksuele oriëntatie .....................................................................................................................................................9
Verschillende visies over denken over seksuele oriëntatie .............................................................................. 10
Kernvariabelen: .................................................................................................................................................... 12
homoseksualiteitE.................................................................................................................................................... 13
Etiologie van homoseksualiteit ........................................................................................................................... 13
‘Nature or nurture? ......................................................................................................................................... 13
Biologie ............................................................................................................................................................. 14
Neurohormonale invloeden........................................................................................................................ 14
Genetische invloeden.................................................................................................................................. 17
Fraternal birth-order effect ........................................................................................................................ 18
Homoseksualiteit: prevalentie ............................................................................................................................ 19
Cijfers ................................................................................................................................................................ 20
Homoseksuele identiteitsontwikkeling .............................................................................................................. 20
Ontwikkeling van lesbische identiteit (Barbara Ponse)................................................................................. 21
Ontwikkeling van homo-identiteit.................................................................................................................. 22
Kritiek op de ontwikkelingsmodellen:........................................................................................................ 24
Sociologische ID-theorie.................................................................................................................................. 24
Homoseksualiteit en gezondheid........................................................................................................................ 25
Homofobie en heteronormativiteit .................................................................................................................... 25
Homoseksualiteit en psychische gezondheid .................................................................................................... 26
Stoornissen....................................................................................................................................................... 27
Seksuele minderheidsstress ............................................................................................................................ 28
Seksueleminderheidsstress getoetst ......................................................................................................... 29
Seksueleminderheidsstress – link met gezondheid getoetst ................................................................... 30
Seksueleminderheidsstress – wat te doen: ............................................................................................... 31
Seksueleminderheidsstress – onder vuur !................................................................................................ 31
Hulpverlening ....................................................................................................................................................... 32
ASEKSUALITEIT ..............................................................................................................................33
Inleiding .................................................................................................................................................................... 33
1
, Historiek: niets niews…? .......................................................................................................................................... 33
Kinsey.................................................................................................................................................................... 33
Johnson (1977) ..................................................................................................................................................... 34
Storms (1980) ....................................................................................................................................................... 34
Vanaf 2001............................................................................................................................................................ 35
Definitie en prevalentie ........................................................................................................................................... 35
Definities............................................................................................................................................................... 36
Eigen onderzoek............................................................................................................................................... 37
Kenmerken van aseksuele personen ...................................................................................................................... 38
Geslacht: ............................................................................................................................................................... 38
Leeftijd : ................................................................................................................................................................ 38
Relatiestatus en relationele ervaring: ................................................................................................................ 38
Seksueel gedrag en seksuele beleving................................................................................................................ 38
Masturbatie: ......................................................................................................................................................... 39
Correlaten van aseksualiteit .................................................................................................................................... 39
Biologische correlaten: ........................................................................................................................................ 39
Psychologische correlaten:.................................................................................................................................. 40
Socio-demografische correlaten :....................................................................................................................... 40
Aspecten van seksueel functioneren :................................................................................................................ 41
Theoretische verklaringsmodellen.......................................................................................................................... 41
Ontwikkelingsmodellen: ...................................................................................................................................... 42
Psychologisch ................................................................................................................................................... 42
Biologisch.......................................................................................................................................................... 42
Motivationele modellen ...................................................................................................................................... 43
Pscyhopathologische/disfunctie modellen: ....................................................................................................... 43
Seksueel oriëntatiemodel:................................................................................................................................... 44
Klinische implicaties ................................................................................................................................................. 46
Hulpbehoefte van aseksuele personen? ............................................................................................................ 46
Vormgeving van hulpverlening? ......................................................................................................................... 46
GENDERDYSFORIE ..........................................................................................................................47
Casuïstiek.................................................................................................................................................................. 47
Gender ...................................................................................................................................................................... 48
Genderdysforie......................................................................................................................................................... 48
Definities............................................................................................................................................................... 49
Classificatie ........................................................................................................................................................... 50
DSM-IV-TR ........................................................................................................................................................ 50
2
, DSM-5 ............................................................................................................................................................... 51
Classificatie is er … maar er zijn grote vragen: .............................................................................................. 52
ICD-11 (2022) ................................................................................................................................................... 53
GD bij kinderen? .............................................................................................................................................. 55
Prevalentie............................................................................................................................................................ 55
Cijfers ................................................................................................................................................................ 56
Data................................................................................................................................................................... 58
Historische en cross-culturele aspecten............................................................................................................. 59
Diagnostiek en behandeling................................................................................................................................ 62
SOC-8 ................................................................................................................................................................ 62
De typische genderontwikkeling............................................................................................................................. 64
Biologische genderontwikkeling ......................................................................................................................... 65
Psychologische genderontwikkeling ................................................................................................................... 66
Psychoanalytische visie: .................................................................................................................................. 66
Sociaal-cognitieve visie:................................................................................................................................... 67
De atypische genderontwikkling ............................................................................................................................. 68
De etiologie van GD/GI – niet eenduidig:........................................................................................................... 68
Biologische factoren ........................................................................................................................................ 68
Psychologische factoren.................................................................................................................................. 69
Stoller ........................................................................................................................................................... 69
GD bij jongens door separatieangst ........................................................................................................... 69
GD is het gevolg van een traumatische gebeurtenis ................................................................................ 70
‘Secundaire transseksuelen’ (Blanchard)................................................................................................... 70
Maatschappelijke factoren.............................................................................................................................. 70
Interactie van verschillende factoren............................................................................................................. 71
Klinische zorg........................................................................................................................................................ 71
Diagnostische fase ........................................................................................................................................... 74
Hormonale fase................................................................................................................................................ 76
Transvrouwen .............................................................................................................................................. 76
Transmannen ............................................................................................................................................... 77
Psychotherapeutische begeleiding................................................................................................................. 78
Chirurgie ........................................................................................................................................................... 78
1) Transvrouwen.......................................................................................................................................... 78
2) Transmannen........................................................................................................................................... 81
Besluit ....................................................................................................................................................................... 84
3
genderdiversiteit:
historie, variatie
en/of pathologie
PROF. ENZLIN
Laurence Claessens
[BEDRIJFSNAAM]
,INLEIDING...................................................................................................................................... 4
Casus ............................................................................................................................................................................4
Casus 1 .....................................................................................................................................................................4
Casus 2 .....................................................................................................................................................................5
Historiek van een classificatie ....................................................................................................................................5
SEKSUELE ORIENTATIE ..................................................................................................................... 7
Homoseksualiteit en de DSM .....................................................................................................................................7
Seksuele oriëntatie .....................................................................................................................................................9
Verschillende visies over denken over seksuele oriëntatie .............................................................................. 10
Kernvariabelen: .................................................................................................................................................... 12
homoseksualiteitE.................................................................................................................................................... 13
Etiologie van homoseksualiteit ........................................................................................................................... 13
‘Nature or nurture? ......................................................................................................................................... 13
Biologie ............................................................................................................................................................. 14
Neurohormonale invloeden........................................................................................................................ 14
Genetische invloeden.................................................................................................................................. 17
Fraternal birth-order effect ........................................................................................................................ 18
Homoseksualiteit: prevalentie ............................................................................................................................ 19
Cijfers ................................................................................................................................................................ 20
Homoseksuele identiteitsontwikkeling .............................................................................................................. 20
Ontwikkeling van lesbische identiteit (Barbara Ponse)................................................................................. 21
Ontwikkeling van homo-identiteit.................................................................................................................. 22
Kritiek op de ontwikkelingsmodellen:........................................................................................................ 24
Sociologische ID-theorie.................................................................................................................................. 24
Homoseksualiteit en gezondheid........................................................................................................................ 25
Homofobie en heteronormativiteit .................................................................................................................... 25
Homoseksualiteit en psychische gezondheid .................................................................................................... 26
Stoornissen....................................................................................................................................................... 27
Seksuele minderheidsstress ............................................................................................................................ 28
Seksueleminderheidsstress getoetst ......................................................................................................... 29
Seksueleminderheidsstress – link met gezondheid getoetst ................................................................... 30
Seksueleminderheidsstress – wat te doen: ............................................................................................... 31
Seksueleminderheidsstress – onder vuur !................................................................................................ 31
Hulpverlening ....................................................................................................................................................... 32
ASEKSUALITEIT ..............................................................................................................................33
Inleiding .................................................................................................................................................................... 33
1
, Historiek: niets niews…? .......................................................................................................................................... 33
Kinsey.................................................................................................................................................................... 33
Johnson (1977) ..................................................................................................................................................... 34
Storms (1980) ....................................................................................................................................................... 34
Vanaf 2001............................................................................................................................................................ 35
Definitie en prevalentie ........................................................................................................................................... 35
Definities............................................................................................................................................................... 36
Eigen onderzoek............................................................................................................................................... 37
Kenmerken van aseksuele personen ...................................................................................................................... 38
Geslacht: ............................................................................................................................................................... 38
Leeftijd : ................................................................................................................................................................ 38
Relatiestatus en relationele ervaring: ................................................................................................................ 38
Seksueel gedrag en seksuele beleving................................................................................................................ 38
Masturbatie: ......................................................................................................................................................... 39
Correlaten van aseksualiteit .................................................................................................................................... 39
Biologische correlaten: ........................................................................................................................................ 39
Psychologische correlaten:.................................................................................................................................. 40
Socio-demografische correlaten :....................................................................................................................... 40
Aspecten van seksueel functioneren :................................................................................................................ 41
Theoretische verklaringsmodellen.......................................................................................................................... 41
Ontwikkelingsmodellen: ...................................................................................................................................... 42
Psychologisch ................................................................................................................................................... 42
Biologisch.......................................................................................................................................................... 42
Motivationele modellen ...................................................................................................................................... 43
Pscyhopathologische/disfunctie modellen: ....................................................................................................... 43
Seksueel oriëntatiemodel:................................................................................................................................... 44
Klinische implicaties ................................................................................................................................................. 46
Hulpbehoefte van aseksuele personen? ............................................................................................................ 46
Vormgeving van hulpverlening? ......................................................................................................................... 46
GENDERDYSFORIE ..........................................................................................................................47
Casuïstiek.................................................................................................................................................................. 47
Gender ...................................................................................................................................................................... 48
Genderdysforie......................................................................................................................................................... 48
Definities............................................................................................................................................................... 49
Classificatie ........................................................................................................................................................... 50
DSM-IV-TR ........................................................................................................................................................ 50
2
, DSM-5 ............................................................................................................................................................... 51
Classificatie is er … maar er zijn grote vragen: .............................................................................................. 52
ICD-11 (2022) ................................................................................................................................................... 53
GD bij kinderen? .............................................................................................................................................. 55
Prevalentie............................................................................................................................................................ 55
Cijfers ................................................................................................................................................................ 56
Data................................................................................................................................................................... 58
Historische en cross-culturele aspecten............................................................................................................. 59
Diagnostiek en behandeling................................................................................................................................ 62
SOC-8 ................................................................................................................................................................ 62
De typische genderontwikkeling............................................................................................................................. 64
Biologische genderontwikkeling ......................................................................................................................... 65
Psychologische genderontwikkeling ................................................................................................................... 66
Psychoanalytische visie: .................................................................................................................................. 66
Sociaal-cognitieve visie:................................................................................................................................... 67
De atypische genderontwikkling ............................................................................................................................. 68
De etiologie van GD/GI – niet eenduidig:........................................................................................................... 68
Biologische factoren ........................................................................................................................................ 68
Psychologische factoren.................................................................................................................................. 69
Stoller ........................................................................................................................................................... 69
GD bij jongens door separatieangst ........................................................................................................... 69
GD is het gevolg van een traumatische gebeurtenis ................................................................................ 70
‘Secundaire transseksuelen’ (Blanchard)................................................................................................... 70
Maatschappelijke factoren.............................................................................................................................. 70
Interactie van verschillende factoren............................................................................................................. 71
Klinische zorg........................................................................................................................................................ 71
Diagnostische fase ........................................................................................................................................... 74
Hormonale fase................................................................................................................................................ 76
Transvrouwen .............................................................................................................................................. 76
Transmannen ............................................................................................................................................... 77
Psychotherapeutische begeleiding................................................................................................................. 78
Chirurgie ........................................................................................................................................................... 78
1) Transvrouwen.......................................................................................................................................... 78
2) Transmannen........................................................................................................................................... 81
Besluit ....................................................................................................................................................................... 84
3