Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
DEEL 1: Recht en gender
1. Seks gerelateerde stereotypen als uitdaging voor recht & maatschappij
1.1 Recht is overal: waar mensen zijn, zijn regels
1.1.1 Voorbeelden
- Op straat: Het is groen voor jou, rood voor de ander, de ander rijdt toch door
en botst tegen jou. Je zegt “ik ben ik mijn recht”
- Op terras: je bestelt een pintje en je krijgt een cola. Hier wil je niet voor
betalen, want dat is niet de afspraak => koop-verkoop overeenkomst is niet
uitgevoerd zoals afgesproken door de verkopen.
- In huis: je huis ziet er op een bepaalde manier uit door het recht (soorten
dakpannen, hoeveel ramen, regels over zonnepanelen etc.)
- Huwelijk: instituut met allerlei regeltjes over hoe mensen samenleven en hoe
ze moeten zorgen voor kinderen, ook regels met eigendom. Als ze er zelf niet
uitkomen, dan gaat vrederechter dat bepalen. Vroeger was trouwen ook
moeilijker voor vrouwen, vrouwen die getrouwd waren hadden minder
juridische voordelen. Het was een drempel voor autonomie van vrouwenHet huwelijk
is eigenlijk geen romantisch instituut, maar een manier om vrouwen klein te
houden (mening prof). Het huwelijk is nu de beste bescherming voor diegene
die economisch het minst ver is
- In bed:
o Vb. in heel wat Amerikaanse staten is anale seks verboden, hier in België
is dat nooit ter sprake gekomen. Er werd gekeken naar wat een zonde
is en wat niet, maar als bepaalde handelingen in de slaapkamer privé
gebeurd dan ging de rechter dit niet als strafbaar veroordelen. Als
bepaalde gedragingen de samenleving niet bedreigen, is er geen reden
om het strafbaar te maken
o Vb. incest, dit was een lange tijd niet strafbaar (tot 1912)
- Voortplanting:
o Recht regelt wie familie is van wie. Vb. de vader is de echtgenoot is van
wie het kind gebaard heeft (meestal is dit wel juist maar niet altijd,
want geen rekening met sociale rol, Bv Baby Donna).
o Hoe moet je genetische verwantschap in rekening nemen om te bepalen
wie voor een kind mag zorgen?
- Seksualiteitsbeleving
- Sekse
o Bij registratie geslacht gaan ze er ook vanuit dat het de
genderidentiteit is. Maar dit is niet altijd zo!
1
,Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
1.1.2 Rechten zijn
Onderbewust onderworpen
- Onbewust onderworpen aan regels bv. huis is gebouwd volgens super veel
regels
Gewoonte, zelden ‘kennis’
- Zelden is het theoretische kennis. We gedragen ons op basis van gewoonde.
We zijn er vaak niet mee bezig dat er rechtsregels zijn dat ons gedrag
regelen. Een gewoonte bv. stoppen voor het rode licht. Dit wordt niet gezegd,
dit is een gewoonte van dit te zien!
Informatie → verwachtingen
- Die informatie creëert verwachtingen. Iemand rijdt door rood en botst met
iemand die door het groen licht rijdt. → Op basis van verwachtingen (op basis
van recht) boos. → Verwachting verstoord → recht komt boven (ik ben in mijn
recht). Op momenten dat verwachtingen niet kloppen dan komt recht boven
Sluimerend bestaan, pas bij conflict ‘zichtbaar’
- Typisch aan recht: Bij conflict wordt er pas beroep gedaan op rechtsregels
1.1.3 Recht als definitie
- Geheel van regels en technieken tot ordening en aansturing van bepaalde
samenleving en tot oplossing van conflicten of problemen in die samenleving
- Regelingen van verhoudingen
o Tussen twee particuliere mensen.
• Burgerlijk recht/privaat recht = verhouding tussen particulieren
o In het huwelijk of in een seksuele relatie
o Tussen rechtspersonen (bedrijven, particuliere personen, organisatie →
juridische identiteiten met rechten en pleiten)
• Publiek recht = verhoudingen tussen particulieren en overheid
• Overheid = heel speciale rechtspersoon, want overheid heeft
heel veel macht. Overheid kan je dingen opleggen. Een andere
particulier kan dat in principe niet.
• Bv belastingrecht = overheid neemt je geld af door belastingen
- Bepaalde doelstellingen
o Scheppen van sociale orde
• Waarbij de orde soms nog belangrijker is dan de rechtvaardigheid
→ soms is het belangrijker dat iets duidelijk is en beslist is, dan
2
,Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
dat het tot het laatste puntje helemaal eerlijk en rechtvaardig is
o Bevorderen van niet- gewelddadige conflictbeslechting
• Oog om oog, tand om tand was vroeger een beperking van de
conflictbeslechting. Recht wil conflicten op een niet gewelddadige
manier beslechten. Waar het recht gaat wegvallen, krijgen we
gevechten en plunderingen.
o Bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van
schaarse goederen in de samenleving
• Wat is rechtvaardig? Dit beslist de politieke wereld
o Kanaliseren van sociale verandering
• Bv. openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde
geslacht → discussie, moet het recht vooroplopen of wat
achterlopen? Het is wat beide
o Garanderen van ontplooiing en autonomie van burgers
• Mensenrechten van mensen gegarandeerd en beschermd zien
1.2 Gender is overal
Onze ideeën over geslacht zijn heel vanzelfsprekend en heel vaak impliciet. De
grenzen zijn tegenwoorden veel flauwer gevonden, er wordt veel meer nagedacht.
Wat betekent het om een man of vrouw te zijn? Moet er daar rekening mee
gehouden worden? Zit er daar een marge op? Deze noties worden heel kritisch onder
de loep genomen.
Genderopvattingen zijn overal waar mensen zijn. Recht regelt verhoudingen met
mensen, dus overal waar mensen zijn is er recht.
Heel discussie over wat geslacht is en hoe het recht ermee omgaat, heeft ons bewust
gemaakt over seksuele identiteit. Bestaat uit verschillende componenten.
Seksuele identiteit:
- Sekse(kenmerken):
o Bestaat uit heel wat verschillende componenten. We kijken naar de
uiterlijke seksekenmerken en daarvan wordt het geslacht bepaald.
o Gaat hierbij over het biologische geslacht.
- Genderidentiteit:
o Wordt gebruikt om uit te drukken hoe iemand zich op dat spectrum van
seksuele identiteit voelt
o Het genderbesef dat je zelf hebt op een bepaald moment. Moet niet
overeenstemmen met seksekenmerken
3
, Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
- Genderexpressie:
o Vrouwelijk of mannelijk uiterlijk
o Hoe je je voelt, is nog niet perse hoe je je uit. Het kan heel goed zijn
dat je gedurende vele jaren geleefd hebt volgens de normen van je
geboortegeslacht, terwijl je je eigenlijk anders voelt. Dan is je
genderexpressie niet in overeenstemming met je genderidentiteit, maar
met je biologische geslacht.
o Volgens de normen in de samenleving → genderidentiteit kan anders
zijn dan hoe je je uitdrukt.
- Seksuele oriëntatie:
o Iedereen heeft een oriëntatie en die kan ook veranderen en evolueren
doorheen de tijd.
o Het is niet omdat je trans persoon bent dat je daarom holebi bent.
- Voortplanting:
o Zo nauw verbonden met deze elementen van identiteit, dat het
belangrijk is om daar ook aandacht aan te besteden. Het is niet zo omdat
je trans/homo/... Bent, dat je geen kinderen wil. Of omdat je hetero
bent, dat je persé wel kinderen wilt.
Bij de meeste mensen ontwikkelt genderidentiteit in overeenkomst met sekse, dan
ook met genderexpressie en dan seksuele oriëntatie volgens de heteroseksuele norm.
De meerderheid bepaalt heel vaak impliciet de verwachtingen
1.3 Stereotypen
Beetje snelwegen in onze hersenen: we moeten op elk moment zo veel prikkels
verwerken, dat we moeten leren wat belangrijke prikkels zijn en hoe we die
interpreteren → door ervaring: wat we vaak zien, horen, merken, worden ideeën.
- ‘a generalized view or preconception of attributes or charateristics possessed
by, or the roles that should be performed by, members of a particular group’.
(< Rebecca Cook en Simone Cusack)
- ‘Beliefs about groups of people’ (< Alexandra Timmer)
- ‘a preconceived belief formed before full knowledge or evidence is available
about the attributes, characteristics or roles of a social group or subgroup’ (<
Veronica Birga)
4
DEEL 1: Recht en gender
1. Seks gerelateerde stereotypen als uitdaging voor recht & maatschappij
1.1 Recht is overal: waar mensen zijn, zijn regels
1.1.1 Voorbeelden
- Op straat: Het is groen voor jou, rood voor de ander, de ander rijdt toch door
en botst tegen jou. Je zegt “ik ben ik mijn recht”
- Op terras: je bestelt een pintje en je krijgt een cola. Hier wil je niet voor
betalen, want dat is niet de afspraak => koop-verkoop overeenkomst is niet
uitgevoerd zoals afgesproken door de verkopen.
- In huis: je huis ziet er op een bepaalde manier uit door het recht (soorten
dakpannen, hoeveel ramen, regels over zonnepanelen etc.)
- Huwelijk: instituut met allerlei regeltjes over hoe mensen samenleven en hoe
ze moeten zorgen voor kinderen, ook regels met eigendom. Als ze er zelf niet
uitkomen, dan gaat vrederechter dat bepalen. Vroeger was trouwen ook
moeilijker voor vrouwen, vrouwen die getrouwd waren hadden minder
juridische voordelen. Het was een drempel voor autonomie van vrouwenHet huwelijk
is eigenlijk geen romantisch instituut, maar een manier om vrouwen klein te
houden (mening prof). Het huwelijk is nu de beste bescherming voor diegene
die economisch het minst ver is
- In bed:
o Vb. in heel wat Amerikaanse staten is anale seks verboden, hier in België
is dat nooit ter sprake gekomen. Er werd gekeken naar wat een zonde
is en wat niet, maar als bepaalde handelingen in de slaapkamer privé
gebeurd dan ging de rechter dit niet als strafbaar veroordelen. Als
bepaalde gedragingen de samenleving niet bedreigen, is er geen reden
om het strafbaar te maken
o Vb. incest, dit was een lange tijd niet strafbaar (tot 1912)
- Voortplanting:
o Recht regelt wie familie is van wie. Vb. de vader is de echtgenoot is van
wie het kind gebaard heeft (meestal is dit wel juist maar niet altijd,
want geen rekening met sociale rol, Bv Baby Donna).
o Hoe moet je genetische verwantschap in rekening nemen om te bepalen
wie voor een kind mag zorgen?
- Seksualiteitsbeleving
- Sekse
o Bij registratie geslacht gaan ze er ook vanuit dat het de
genderidentiteit is. Maar dit is niet altijd zo!
1
,Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
1.1.2 Rechten zijn
Onderbewust onderworpen
- Onbewust onderworpen aan regels bv. huis is gebouwd volgens super veel
regels
Gewoonte, zelden ‘kennis’
- Zelden is het theoretische kennis. We gedragen ons op basis van gewoonde.
We zijn er vaak niet mee bezig dat er rechtsregels zijn dat ons gedrag
regelen. Een gewoonte bv. stoppen voor het rode licht. Dit wordt niet gezegd,
dit is een gewoonte van dit te zien!
Informatie → verwachtingen
- Die informatie creëert verwachtingen. Iemand rijdt door rood en botst met
iemand die door het groen licht rijdt. → Op basis van verwachtingen (op basis
van recht) boos. → Verwachting verstoord → recht komt boven (ik ben in mijn
recht). Op momenten dat verwachtingen niet kloppen dan komt recht boven
Sluimerend bestaan, pas bij conflict ‘zichtbaar’
- Typisch aan recht: Bij conflict wordt er pas beroep gedaan op rechtsregels
1.1.3 Recht als definitie
- Geheel van regels en technieken tot ordening en aansturing van bepaalde
samenleving en tot oplossing van conflicten of problemen in die samenleving
- Regelingen van verhoudingen
o Tussen twee particuliere mensen.
• Burgerlijk recht/privaat recht = verhouding tussen particulieren
o In het huwelijk of in een seksuele relatie
o Tussen rechtspersonen (bedrijven, particuliere personen, organisatie →
juridische identiteiten met rechten en pleiten)
• Publiek recht = verhoudingen tussen particulieren en overheid
• Overheid = heel speciale rechtspersoon, want overheid heeft
heel veel macht. Overheid kan je dingen opleggen. Een andere
particulier kan dat in principe niet.
• Bv belastingrecht = overheid neemt je geld af door belastingen
- Bepaalde doelstellingen
o Scheppen van sociale orde
• Waarbij de orde soms nog belangrijker is dan de rechtvaardigheid
→ soms is het belangrijker dat iets duidelijk is en beslist is, dan
2
,Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
dat het tot het laatste puntje helemaal eerlijk en rechtvaardig is
o Bevorderen van niet- gewelddadige conflictbeslechting
• Oog om oog, tand om tand was vroeger een beperking van de
conflictbeslechting. Recht wil conflicten op een niet gewelddadige
manier beslechten. Waar het recht gaat wegvallen, krijgen we
gevechten en plunderingen.
o Bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van
schaarse goederen in de samenleving
• Wat is rechtvaardig? Dit beslist de politieke wereld
o Kanaliseren van sociale verandering
• Bv. openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde
geslacht → discussie, moet het recht vooroplopen of wat
achterlopen? Het is wat beide
o Garanderen van ontplooiing en autonomie van burgers
• Mensenrechten van mensen gegarandeerd en beschermd zien
1.2 Gender is overal
Onze ideeën over geslacht zijn heel vanzelfsprekend en heel vaak impliciet. De
grenzen zijn tegenwoorden veel flauwer gevonden, er wordt veel meer nagedacht.
Wat betekent het om een man of vrouw te zijn? Moet er daar rekening mee
gehouden worden? Zit er daar een marge op? Deze noties worden heel kritisch onder
de loep genomen.
Genderopvattingen zijn overal waar mensen zijn. Recht regelt verhoudingen met
mensen, dus overal waar mensen zijn is er recht.
Heel discussie over wat geslacht is en hoe het recht ermee omgaat, heeft ons bewust
gemaakt over seksuele identiteit. Bestaat uit verschillende componenten.
Seksuele identiteit:
- Sekse(kenmerken):
o Bestaat uit heel wat verschillende componenten. We kijken naar de
uiterlijke seksekenmerken en daarvan wordt het geslacht bepaald.
o Gaat hierbij over het biologische geslacht.
- Genderidentiteit:
o Wordt gebruikt om uit te drukken hoe iemand zich op dat spectrum van
seksuele identiteit voelt
o Het genderbesef dat je zelf hebt op een bepaald moment. Moet niet
overeenstemmen met seksekenmerken
3
, Recht m.b.t. sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting 2022-2023
- Genderexpressie:
o Vrouwelijk of mannelijk uiterlijk
o Hoe je je voelt, is nog niet perse hoe je je uit. Het kan heel goed zijn
dat je gedurende vele jaren geleefd hebt volgens de normen van je
geboortegeslacht, terwijl je je eigenlijk anders voelt. Dan is je
genderexpressie niet in overeenstemming met je genderidentiteit, maar
met je biologische geslacht.
o Volgens de normen in de samenleving → genderidentiteit kan anders
zijn dan hoe je je uitdrukt.
- Seksuele oriëntatie:
o Iedereen heeft een oriëntatie en die kan ook veranderen en evolueren
doorheen de tijd.
o Het is niet omdat je trans persoon bent dat je daarom holebi bent.
- Voortplanting:
o Zo nauw verbonden met deze elementen van identiteit, dat het
belangrijk is om daar ook aandacht aan te besteden. Het is niet zo omdat
je trans/homo/... Bent, dat je geen kinderen wil. Of omdat je hetero
bent, dat je persé wel kinderen wilt.
Bij de meeste mensen ontwikkelt genderidentiteit in overeenkomst met sekse, dan
ook met genderexpressie en dan seksuele oriëntatie volgens de heteroseksuele norm.
De meerderheid bepaalt heel vaak impliciet de verwachtingen
1.3 Stereotypen
Beetje snelwegen in onze hersenen: we moeten op elk moment zo veel prikkels
verwerken, dat we moeten leren wat belangrijke prikkels zijn en hoe we die
interpreteren → door ervaring: wat we vaak zien, horen, merken, worden ideeën.
- ‘a generalized view or preconception of attributes or charateristics possessed
by, or the roles that should be performed by, members of a particular group’.
(< Rebecca Cook en Simone Cusack)
- ‘Beliefs about groups of people’ (< Alexandra Timmer)
- ‘a preconceived belief formed before full knowledge or evidence is available
about the attributes, characteristics or roles of a social group or subgroup’ (<
Veronica Birga)
4
