INLEIDING
TOT DE
KLINISCHE
SEKSUOLOGIE
1
,1 KLINISCHE VIGNETTEN
- Een meisje van 17 consulteert voor ‘vaginisme’
o Vaginisme: onvrijwillige samentrekking van bekkenbodemspieren, maakt penetratie
onmogelijk (angst → taboe).
o Vaak bij start van seksuele carrière & soms ook bij vrouwen 25-35 jaar omdat penetratie
een voorwaarde is voor het krijgen van kinderen (penetratie uitgesteld) & soms nog
ouder
o → het breekt relaties, ze willen er nu echt iets aan doen.
o 8-20% van de vrouwen heeft gedurende langere tijd doorheen hun leven pijn bij vrijen
- Een koppel consulteert fertiliteitscentrum: tijdens anamnese blijkt dat het koppel nooit seks
heeft
o 15.000 euro/poging
o Altijd zinvol om te bevragen hoe seksualiteitsbeleving is! → Vaak moeite, plezier
verdwijnt, ze pakken seksualiteit niet terug op op een goede manier
- Een familie
o Familie: vader met CVA (hersenbloeding), veel spanningen in gezin en kinderen, hij is
kostwinner, zijn karakter is erdoor verandert.
o Na CVA weigert zijn vrouw seks te hebben ondanks dat ze zin heeft. Door frustraties en
veranderingen → libido vrouw daalt omdat man verandert is
o → Seksualiteit geen plek meer in de relatie = probleem met een hele brede context
- Een verpleegster komt een kamer binnen in een revalidatiecentrum bij een man met een
ruggenmerg- letsel en merkt dat hij aan het masturberen is
o Meerdere betekenissen bij masturberen
• Manier van checken of hij wel nog seksueel actief kan zijn
• Vragen zich af of ze wel of niet nog aantrekkelijk zijn
- Een vrouw van middelbare leeftijd met diabetes gebruikt ‘schimmelwerende créme’ als
glijmiddel.
o Diabetes → mindere vochtigheid van vagina
o Ze had idee dat ze niet meer seksueel actief mocht zijn → schaamte om om glijmidel te
gaan
o Ouderen worden gezien als aseksuelen: heel moeilijk om hierover te spreken
- Na een TURP-behandeling voor prostaatkanker komt een koppel (72 en 75 jr.) langs om te
spreken over het wegvallen van seksualiteit door erectieverlies.
o Zenuwen erectiemechanisme → erectiele dysfunctie
o Maar penetratie niet relevant, want ook zonder erectie kunnen mannen klaarkomen
o Niet perse herstel van functie beogen → andere wegen tonen
o Hierdoor mogelijk om terug op positieve manier seksueel actief te zijn
- Een man met een depressie die behandeld wordt met een antidepressivum (SSRI) klaagt over
het feit dat het zoveel moeite kost om klaar te komen.
o SSRI kan leiden tot seksuele disfunctie
• Mannen: moeilijker om een orgasme te krijgen + erectiestoornissen
2
, • Vrouwen: minder opwinding
o 70% daling van seksueel leven bij anidepressiva. (Veel mensen nemen drug holidays
→ stoppen even voor het seksleven).
2 DEFINITIE VAN SEKSUALITEIT/SEKSUOLOGIE
2.1 WAT IS SEKSUALITEIT?
- Wat is seksualiteit voor jou?
- Waarmee is seksualiteit gerelateerd?
- Waar denk je aan als je het woord ‘seksualiteit’ hoort?
- Waar denk je aan als je het woord ‘seks’ hoort?
- Seksualiteit in 4 dimensies:
o Psychologie
• Relatie, intimiteit, liefde, vertrouwen, schaamte...
o Gedrag
• Vrijen, masturbatie, experimenteer, hulpmiddelen…
o Biologie
• Lichamelijkheid, voortplanting, geslacht, AC…
o Cultuur
• Religie, opvoeding, wetten, recht, media
➔ Verschillende dimensies die seksualiteit kenmerken! Seksualiteit is meer dan wat mensen
denken!
o Deze dimensies heel bepalend in klinische seksuologie!!!
➔ Multidimensionaal gegeven, waar verschillende elementen bijdrage
➔ Breed gamma aan perspectieven!
- Cultuur is de belangrijkste, cultuur beïnvloedt alles!
o Beïnvloedt de biologie
• BV. De betekenis van menstruatie. Visie menstruatie in Afrika: de vruchtbaarheid
vieren & dus de huwbaarheid en bruidsschat
• = cultureel bepaald biologisch gegeven
• Fenomeen overal hetzelfde, maar betekenis verschillen
o Beïnvloedt de psychologie en beleving
• BV. Huwelijk in onze cultuur = emotioneel gegeven, relatie, uiting van liefde en
intimiteit → Kan anders zijn in andere contexten
• BV. Wie is in Korea belangrijk: gemeenschap & WERKGEVER. De werkgever zorgt
voor huisvestiging. Baas komt voor ouders, ouders voor kinderen, kinderen voor
vrouw.
o Beïnvloedt het gedrag:
• Inhibitie van bepaald gedrag door de cultuur
- Klinisch werk → we nemen altijd de 4 dimensies mee (gedrag is moeilijker: hoe verloopt het
precies?)
3
, 2.2 SEKS(E): ETHYMOLOGIE
- Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
- Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = John Money onderscheidt gender en sekse
• Gender: mannen en vrouwen (heden: meer diversiteit)
• Sex: seksueel gedrag en aantrekking tot anderen (diversiteit)
▪ Diversiteit houdt in dat het om een normaliteit gaat: GEEN PATHOLOGIE
- Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding) i.k.v. aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt. (Seksualiteit is zachter en seks is ruwer).
2.3 SEKS(E): DEFINITIE
- Definitie van seks:
o Seksualiteit, het seksuele
o Geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seksuele omgang, geslachtsleven
o Handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
o Handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk
opgewonden raakt.
• Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
2.4 SEKSUALITEIT: ETHYMOLOGIE
- Frans – sexualité
4
TOT DE
KLINISCHE
SEKSUOLOGIE
1
,1 KLINISCHE VIGNETTEN
- Een meisje van 17 consulteert voor ‘vaginisme’
o Vaginisme: onvrijwillige samentrekking van bekkenbodemspieren, maakt penetratie
onmogelijk (angst → taboe).
o Vaak bij start van seksuele carrière & soms ook bij vrouwen 25-35 jaar omdat penetratie
een voorwaarde is voor het krijgen van kinderen (penetratie uitgesteld) & soms nog
ouder
o → het breekt relaties, ze willen er nu echt iets aan doen.
o 8-20% van de vrouwen heeft gedurende langere tijd doorheen hun leven pijn bij vrijen
- Een koppel consulteert fertiliteitscentrum: tijdens anamnese blijkt dat het koppel nooit seks
heeft
o 15.000 euro/poging
o Altijd zinvol om te bevragen hoe seksualiteitsbeleving is! → Vaak moeite, plezier
verdwijnt, ze pakken seksualiteit niet terug op op een goede manier
- Een familie
o Familie: vader met CVA (hersenbloeding), veel spanningen in gezin en kinderen, hij is
kostwinner, zijn karakter is erdoor verandert.
o Na CVA weigert zijn vrouw seks te hebben ondanks dat ze zin heeft. Door frustraties en
veranderingen → libido vrouw daalt omdat man verandert is
o → Seksualiteit geen plek meer in de relatie = probleem met een hele brede context
- Een verpleegster komt een kamer binnen in een revalidatiecentrum bij een man met een
ruggenmerg- letsel en merkt dat hij aan het masturberen is
o Meerdere betekenissen bij masturberen
• Manier van checken of hij wel nog seksueel actief kan zijn
• Vragen zich af of ze wel of niet nog aantrekkelijk zijn
- Een vrouw van middelbare leeftijd met diabetes gebruikt ‘schimmelwerende créme’ als
glijmiddel.
o Diabetes → mindere vochtigheid van vagina
o Ze had idee dat ze niet meer seksueel actief mocht zijn → schaamte om om glijmidel te
gaan
o Ouderen worden gezien als aseksuelen: heel moeilijk om hierover te spreken
- Na een TURP-behandeling voor prostaatkanker komt een koppel (72 en 75 jr.) langs om te
spreken over het wegvallen van seksualiteit door erectieverlies.
o Zenuwen erectiemechanisme → erectiele dysfunctie
o Maar penetratie niet relevant, want ook zonder erectie kunnen mannen klaarkomen
o Niet perse herstel van functie beogen → andere wegen tonen
o Hierdoor mogelijk om terug op positieve manier seksueel actief te zijn
- Een man met een depressie die behandeld wordt met een antidepressivum (SSRI) klaagt over
het feit dat het zoveel moeite kost om klaar te komen.
o SSRI kan leiden tot seksuele disfunctie
• Mannen: moeilijker om een orgasme te krijgen + erectiestoornissen
2
, • Vrouwen: minder opwinding
o 70% daling van seksueel leven bij anidepressiva. (Veel mensen nemen drug holidays
→ stoppen even voor het seksleven).
2 DEFINITIE VAN SEKSUALITEIT/SEKSUOLOGIE
2.1 WAT IS SEKSUALITEIT?
- Wat is seksualiteit voor jou?
- Waarmee is seksualiteit gerelateerd?
- Waar denk je aan als je het woord ‘seksualiteit’ hoort?
- Waar denk je aan als je het woord ‘seks’ hoort?
- Seksualiteit in 4 dimensies:
o Psychologie
• Relatie, intimiteit, liefde, vertrouwen, schaamte...
o Gedrag
• Vrijen, masturbatie, experimenteer, hulpmiddelen…
o Biologie
• Lichamelijkheid, voortplanting, geslacht, AC…
o Cultuur
• Religie, opvoeding, wetten, recht, media
➔ Verschillende dimensies die seksualiteit kenmerken! Seksualiteit is meer dan wat mensen
denken!
o Deze dimensies heel bepalend in klinische seksuologie!!!
➔ Multidimensionaal gegeven, waar verschillende elementen bijdrage
➔ Breed gamma aan perspectieven!
- Cultuur is de belangrijkste, cultuur beïnvloedt alles!
o Beïnvloedt de biologie
• BV. De betekenis van menstruatie. Visie menstruatie in Afrika: de vruchtbaarheid
vieren & dus de huwbaarheid en bruidsschat
• = cultureel bepaald biologisch gegeven
• Fenomeen overal hetzelfde, maar betekenis verschillen
o Beïnvloedt de psychologie en beleving
• BV. Huwelijk in onze cultuur = emotioneel gegeven, relatie, uiting van liefde en
intimiteit → Kan anders zijn in andere contexten
• BV. Wie is in Korea belangrijk: gemeenschap & WERKGEVER. De werkgever zorgt
voor huisvestiging. Baas komt voor ouders, ouders voor kinderen, kinderen voor
vrouw.
o Beïnvloedt het gedrag:
• Inhibitie van bepaald gedrag door de cultuur
- Klinisch werk → we nemen altijd de 4 dimensies mee (gedrag is moeilijker: hoe verloopt het
precies?)
3
, 2.2 SEKS(E): ETHYMOLOGIE
- Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
- Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = John Money onderscheidt gender en sekse
• Gender: mannen en vrouwen (heden: meer diversiteit)
• Sex: seksueel gedrag en aantrekking tot anderen (diversiteit)
▪ Diversiteit houdt in dat het om een normaliteit gaat: GEEN PATHOLOGIE
- Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding) i.k.v. aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt. (Seksualiteit is zachter en seks is ruwer).
2.3 SEKS(E): DEFINITIE
- Definitie van seks:
o Seksualiteit, het seksuele
o Geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seksuele omgang, geslachtsleven
o Handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
o Handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk
opgewonden raakt.
• Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
2.4 SEKSUALITEIT: ETHYMOLOGIE
- Frans – sexualité
4
