Ziekenhuishygiëne: nosocomiale
infecties
Prof dr. J. Elders en Prof dr. L. Henckaerts
2025-2026
Twee delen
- Infectiologie (lesdata: 24/2, 3/3, 17/3, 21/4, 28/4, 19/5/2026)
- Microbiologie (lesdata: 10/2, 17/2, 10/3, 24/3, 31/3, 5/5, 12/5/2026 )
H1. Infectiologie: Pathofysiologie van infectieziekten
Definitie
Infectieziekten
- “Een infectieziekte is een klinisch waarneembare toestand van schade of
verandering in de normale fysiologie van de gastheer die gepaard gaat met een
ontstekingsreactie (inflammatie), veroorzaakt door de besmetting met een
ziekmakend micro- organisme (bacteriën, virussen, parasieten, schimmels).”
▪ N.B. Besmetting gaat infectie vooraf maar leidt niet noodzakelijk tot infectie!
(dragerschap/kolonisatie).
▪ Door de klimaatsverandering krijg je andere soort infecties→ Risico op
antimicrobiële resistentie
▪ Een infectie is pas waarneembaar als er een besmetting is met een ziekmakend
micro-organisme en als reactie daarop een ontstekingsreactie ontstaat;
hoesten, koorts, algemeen onwel na besmetting met griep virus
▪ Soms kan het zijn dat er enkel een kolonisatie plaatsvindt en dan krijg je geen
inflammatoire reactie als volgt op de besmetting
- Dragerschap: het micro- organisme is aanwezig op de plaats waar hij of zij verwacht
wordt, er zijn nog geen ziektetekens.
Bv. Stafylokokken zijn normaal aanwezig op de huid
- Kolonisatie: proces waarbij een micro-organisme zich bevindt op een plaats waar ze
niet verwacht worden, zonder symptomen of ziektetekens
Bv. Stafylokokken die aanwezich zijn in een wonden
- Infectie: interactie tussen het micro-organismen en de patiënt, die leidt tot schade bij
de patiënt. dit resulteert in symptomen (koorsts, pijn, zwelling, rodheid,warmte) die
aanvankelijk onopgemerkt kunnen blijven
Bv. Een wondinfectie
Hoe een infectie zich verspreid
- Hoe loop je een infectie op: ziekteverwekker komt via een besmettingsbron bij de pt
terecht via druppels/lucht en het kan gaan over idereen die gevoelig is, personen met
een verzwakt immuunsysteem, ouderen
- Vatbaarheid van infecties wordt bepaald door onderliggende factoren
,Uitleg foto links:
1. Jij komt in contact met een veroorzakend micro-organisme
2. Reservoir = waar het micro-organisme zich opslaat vb. mens
3. Means of exit = op een bepaalde manier weer het lichaam verlaten waar het tijdelijk
opgeslagen zat vb. door bloed, secreties, excreties à hoesten bij griep →Waar het mo
terecht komt bepaalt dus ook hoe het zal worden overgedragen.
4. Methode of transmission = kan overgedragen/verspreid worden op verschillende
manieren→ Kan ook door Vectoren (=tussenstap) vb. mug, teek, ..
→ Kan Verticaal (= moeder op kind)
5. Portal of entry = hoe het binnen komt vb. wonde, prikplaats
6. Person at risk = afhankelijk van mo ofwel iedereen een risico of mensen die er
gevoelig voor zijn
Pathofysiologie
- Steeds een interactie tussen
verschillende factoren: therapie,
commensaal (mo waarmee we
samenleven die ons niet ziek
maken), pathogeen (mo) en
gastheer (mens)
1. Gastheer Gastheer steeds in
evenwicht meet commensalen
mo (= bescherming). Wij
leven met een hele hoop mo in
ons lichaam.
- Een gastheer heeft een
bepaalde weerstand tegen pathogenen, deze hebben een bepaalde virulentie tegen
de weerstand van de gastheer→ klinische infectie ontstaat indien virulentie van
de mo de weerstand van de geneesheer overheerst.
- Commensalen bieden een soort bescherming tegen infectie (kolonisatie
resistentie).
Bv: experiment met muizen die immuun decompensatie hadden en AB kregen na
besmetting met Pseudomonas VS de muizen die deze AB niet kregen à de AB
doodde de eigen koloniserende flora zodanig dat Pseudomonas kon overgroeien.
Aldus de muizen die AB kregen, zieker. In praktijk ook vaak bij gebruik AB tijdens
, longontsteking, verlaging aan commensaal flora in de darmen à verhoogd risico op
Clostridium infectie. (Clostridium geassocieerde diarree)
2. Gastheer en therapie: Bij start theorie mogelijke interacties met de medicatie die
de gastheer al neemt. Langs de andere kant gaat de gastheer ook de medicatie
metaboliseren, uitscheiden, .. Belangrijke intoleranties nagaan.
Bv: Tavanic (verlengde QT tijd) →welke andere medicatie neemt de gastheer?
3. Therapie en pathogeen: Pathogeen gaat resistentie hebben. Natuurlijke
resistentie = bepaalde mo resistent tegen bepaalde AB Geïnduceerde resistentie =
door inname AB op voorhand
4. Therapie en commensaal: Therapie zal onbewust ook de commensalen mo
aanvallen en uitroeien. Ook commensalen kunnen resistent zijn.
→ Aldus een complexe interactie tussen Gastheer en Pathogeen waarin rekening
moet gehouden worden met de Commensale flora en de Therapie.
→ Men probeert bij een besmetting steeds het mo terug te vinden die een infectie
veroorzaakt en na te kijken waarvoor deze gevoelig is om een gerichte therapie te
kunnen opstarten
→ In het menselijk DNA zit meer bacterieel DNA dan menselijke DNA (commensalen
mo= samen eten)
→ Nosocomiale mo beschermen de gastheer op verschillende manieren
→ Stafylokok: huidkiemen geven een mild beeld, stafylokok aurus geven een
agressiever beeld weer
→ De gastheer staat in evenwicht met de commensale micro-organismen (deze
leven op de gastheer)→ aantal metabole processen die helpen tegen de afweer
→ Het is belangrijk om een normale flora te hebben tegen afweer tegen infectie,
indien deze wegvalt hebben de pathogenen meer vrij spel
→ De gastheer gaat het AB opnemen en metaboliseren en terug excreteren→ vooral
ook kijken naar toxiciteit bij de gastheer
→ In tegenstelling tot andere therapie moet je bij de behandeling van Ab altijd
rekening houden met het micro-organismen en dan ook vooral met resistentie
, - Dysbiose = onevenwicht tussen commensalen
en potentiële pathogenen met lagere
diversiteit: minder verschillende bacteriën
aanwezig, minder goede commensalen en ook
overgroei bepaalde bacteriën (kunnen
pathogenen zijn), kan leiden tot veranderingen.
- Voorbeeld: indien pat. op IZ AB heeft gekregen
diversiteit verloren
- Er kan invasie komen door slechte bacteriën
- Immuunsysteem kan ontregeld worden, kan
leiden tot resistentie van bacteriën, moeilijker
te behandelen
Focus van de infectie:
- Infectie met pneumokok en die zit in de
longen = pneumonie
- Infectie pneumokok en die gaat naar de
hersenbariërre= meningitis
Microbiële virulentie
- Primair obligaat pathogene micro-organismen= exogene infectie (komt van
buitenaf)
- Gaan vroeg of laat wel een infectie veroorzaken bij een groot deel van de populatie
- Voorbeelden: griep, tuberculose (Pt met hoesten en fluimen en blijkt tuberculose te
zijn, je gaat er niet direct zien van zijn als je met deze pt in contact bent gekomen),
malaria
- Exogeen overgedragen, maar kan ook tussen personen
- Preventiemaatregel: vermijden van blootstelling, vaccinatie, medicatie profylaxe
- Potentieel pathogene micro- organisme
Infectie bij voorbeschiktheid/ toegang tot steriel compartiment= endogene infectie
(komt van binnenuit)
!nosocomiale infecties! (nieuwe commensalen→ commensale flora!)
- De besmetting zal hier vooral leiden tot een kolonisatie en in sommige gevallen tot
een infectie
- Hier gaat het over commensale flora→ Bij iemand die in het zh ligt heb je een
andere commensale flora→ veranderd naar een neocommensale flora= meer
koloniserend→ hieruit kan potentieel een infectie ontstaan
- Voorbeelden: huidinfecties, diabetes pt’en hebben meer kans op candida in de
mond= voorbeschiktheid, urineweginfectie E-coli bacterie (meestal veroorzaakt
door darmbacteriën= steriel compartiment), streptokkoken die in je mond leven en
bij pt’en met een voorbeschiktheid bv kleplijden hebben meer kans om door die
beperkte intrede van de streptokok een endocartitis op te lopen
- Endogeen overgedragen, door een bacterie die al in je lichaam leeft, je kan
niemand besmetten hiermee
infecties
Prof dr. J. Elders en Prof dr. L. Henckaerts
2025-2026
Twee delen
- Infectiologie (lesdata: 24/2, 3/3, 17/3, 21/4, 28/4, 19/5/2026)
- Microbiologie (lesdata: 10/2, 17/2, 10/3, 24/3, 31/3, 5/5, 12/5/2026 )
H1. Infectiologie: Pathofysiologie van infectieziekten
Definitie
Infectieziekten
- “Een infectieziekte is een klinisch waarneembare toestand van schade of
verandering in de normale fysiologie van de gastheer die gepaard gaat met een
ontstekingsreactie (inflammatie), veroorzaakt door de besmetting met een
ziekmakend micro- organisme (bacteriën, virussen, parasieten, schimmels).”
▪ N.B. Besmetting gaat infectie vooraf maar leidt niet noodzakelijk tot infectie!
(dragerschap/kolonisatie).
▪ Door de klimaatsverandering krijg je andere soort infecties→ Risico op
antimicrobiële resistentie
▪ Een infectie is pas waarneembaar als er een besmetting is met een ziekmakend
micro-organisme en als reactie daarop een ontstekingsreactie ontstaat;
hoesten, koorts, algemeen onwel na besmetting met griep virus
▪ Soms kan het zijn dat er enkel een kolonisatie plaatsvindt en dan krijg je geen
inflammatoire reactie als volgt op de besmetting
- Dragerschap: het micro- organisme is aanwezig op de plaats waar hij of zij verwacht
wordt, er zijn nog geen ziektetekens.
Bv. Stafylokokken zijn normaal aanwezig op de huid
- Kolonisatie: proces waarbij een micro-organisme zich bevindt op een plaats waar ze
niet verwacht worden, zonder symptomen of ziektetekens
Bv. Stafylokokken die aanwezich zijn in een wonden
- Infectie: interactie tussen het micro-organismen en de patiënt, die leidt tot schade bij
de patiënt. dit resulteert in symptomen (koorsts, pijn, zwelling, rodheid,warmte) die
aanvankelijk onopgemerkt kunnen blijven
Bv. Een wondinfectie
Hoe een infectie zich verspreid
- Hoe loop je een infectie op: ziekteverwekker komt via een besmettingsbron bij de pt
terecht via druppels/lucht en het kan gaan over idereen die gevoelig is, personen met
een verzwakt immuunsysteem, ouderen
- Vatbaarheid van infecties wordt bepaald door onderliggende factoren
,Uitleg foto links:
1. Jij komt in contact met een veroorzakend micro-organisme
2. Reservoir = waar het micro-organisme zich opslaat vb. mens
3. Means of exit = op een bepaalde manier weer het lichaam verlaten waar het tijdelijk
opgeslagen zat vb. door bloed, secreties, excreties à hoesten bij griep →Waar het mo
terecht komt bepaalt dus ook hoe het zal worden overgedragen.
4. Methode of transmission = kan overgedragen/verspreid worden op verschillende
manieren→ Kan ook door Vectoren (=tussenstap) vb. mug, teek, ..
→ Kan Verticaal (= moeder op kind)
5. Portal of entry = hoe het binnen komt vb. wonde, prikplaats
6. Person at risk = afhankelijk van mo ofwel iedereen een risico of mensen die er
gevoelig voor zijn
Pathofysiologie
- Steeds een interactie tussen
verschillende factoren: therapie,
commensaal (mo waarmee we
samenleven die ons niet ziek
maken), pathogeen (mo) en
gastheer (mens)
1. Gastheer Gastheer steeds in
evenwicht meet commensalen
mo (= bescherming). Wij
leven met een hele hoop mo in
ons lichaam.
- Een gastheer heeft een
bepaalde weerstand tegen pathogenen, deze hebben een bepaalde virulentie tegen
de weerstand van de gastheer→ klinische infectie ontstaat indien virulentie van
de mo de weerstand van de geneesheer overheerst.
- Commensalen bieden een soort bescherming tegen infectie (kolonisatie
resistentie).
Bv: experiment met muizen die immuun decompensatie hadden en AB kregen na
besmetting met Pseudomonas VS de muizen die deze AB niet kregen à de AB
doodde de eigen koloniserende flora zodanig dat Pseudomonas kon overgroeien.
Aldus de muizen die AB kregen, zieker. In praktijk ook vaak bij gebruik AB tijdens
, longontsteking, verlaging aan commensaal flora in de darmen à verhoogd risico op
Clostridium infectie. (Clostridium geassocieerde diarree)
2. Gastheer en therapie: Bij start theorie mogelijke interacties met de medicatie die
de gastheer al neemt. Langs de andere kant gaat de gastheer ook de medicatie
metaboliseren, uitscheiden, .. Belangrijke intoleranties nagaan.
Bv: Tavanic (verlengde QT tijd) →welke andere medicatie neemt de gastheer?
3. Therapie en pathogeen: Pathogeen gaat resistentie hebben. Natuurlijke
resistentie = bepaalde mo resistent tegen bepaalde AB Geïnduceerde resistentie =
door inname AB op voorhand
4. Therapie en commensaal: Therapie zal onbewust ook de commensalen mo
aanvallen en uitroeien. Ook commensalen kunnen resistent zijn.
→ Aldus een complexe interactie tussen Gastheer en Pathogeen waarin rekening
moet gehouden worden met de Commensale flora en de Therapie.
→ Men probeert bij een besmetting steeds het mo terug te vinden die een infectie
veroorzaakt en na te kijken waarvoor deze gevoelig is om een gerichte therapie te
kunnen opstarten
→ In het menselijk DNA zit meer bacterieel DNA dan menselijke DNA (commensalen
mo= samen eten)
→ Nosocomiale mo beschermen de gastheer op verschillende manieren
→ Stafylokok: huidkiemen geven een mild beeld, stafylokok aurus geven een
agressiever beeld weer
→ De gastheer staat in evenwicht met de commensale micro-organismen (deze
leven op de gastheer)→ aantal metabole processen die helpen tegen de afweer
→ Het is belangrijk om een normale flora te hebben tegen afweer tegen infectie,
indien deze wegvalt hebben de pathogenen meer vrij spel
→ De gastheer gaat het AB opnemen en metaboliseren en terug excreteren→ vooral
ook kijken naar toxiciteit bij de gastheer
→ In tegenstelling tot andere therapie moet je bij de behandeling van Ab altijd
rekening houden met het micro-organismen en dan ook vooral met resistentie
, - Dysbiose = onevenwicht tussen commensalen
en potentiële pathogenen met lagere
diversiteit: minder verschillende bacteriën
aanwezig, minder goede commensalen en ook
overgroei bepaalde bacteriën (kunnen
pathogenen zijn), kan leiden tot veranderingen.
- Voorbeeld: indien pat. op IZ AB heeft gekregen
diversiteit verloren
- Er kan invasie komen door slechte bacteriën
- Immuunsysteem kan ontregeld worden, kan
leiden tot resistentie van bacteriën, moeilijker
te behandelen
Focus van de infectie:
- Infectie met pneumokok en die zit in de
longen = pneumonie
- Infectie pneumokok en die gaat naar de
hersenbariërre= meningitis
Microbiële virulentie
- Primair obligaat pathogene micro-organismen= exogene infectie (komt van
buitenaf)
- Gaan vroeg of laat wel een infectie veroorzaken bij een groot deel van de populatie
- Voorbeelden: griep, tuberculose (Pt met hoesten en fluimen en blijkt tuberculose te
zijn, je gaat er niet direct zien van zijn als je met deze pt in contact bent gekomen),
malaria
- Exogeen overgedragen, maar kan ook tussen personen
- Preventiemaatregel: vermijden van blootstelling, vaccinatie, medicatie profylaxe
- Potentieel pathogene micro- organisme
Infectie bij voorbeschiktheid/ toegang tot steriel compartiment= endogene infectie
(komt van binnenuit)
!nosocomiale infecties! (nieuwe commensalen→ commensale flora!)
- De besmetting zal hier vooral leiden tot een kolonisatie en in sommige gevallen tot
een infectie
- Hier gaat het over commensale flora→ Bij iemand die in het zh ligt heb je een
andere commensale flora→ veranderd naar een neocommensale flora= meer
koloniserend→ hieruit kan potentieel een infectie ontstaan
- Voorbeelden: huidinfecties, diabetes pt’en hebben meer kans op candida in de
mond= voorbeschiktheid, urineweginfectie E-coli bacterie (meestal veroorzaakt
door darmbacteriën= steriel compartiment), streptokkoken die in je mond leven en
bij pt’en met een voorbeschiktheid bv kleplijden hebben meer kans om door die
beperkte intrede van de streptokok een endocartitis op te lopen
- Endogeen overgedragen, door een bacterie die al in je lichaam leeft, je kan
niemand besmetten hiermee
